PlusDe wandeling

De 4 mei-route: dwalen langs oorlogsherinneringen

Goede vrienden Floor van Spaendonck en Gijs Stork houden van de stad en haar verhalen. Elke week wandelen ze volgens een ander thema, zo pik je ook nog eens wat op. Deze keer lopen ze langs oorlogsherinneringen in de stad.

null Beeld Jet de Nies
Beeld Jet de Nies

A.

We starten op de Dam bij Het Nationaal Monument (1956) voor de ­Nederlanders die door oorlogshandelingen zijn omgekomen. Het ­monument is ontworpen door architect J.J.P. Oud met beelden van vader en zoon Rädecker en Grégoire, die verzet en moed verbeelden. De ­gedenkmuur heeft twaalf urnen met aarde uit de provincies en voormalig Nederlands-Indië. We lopen langs de Nieuwezijds Voorburgwal 178-180 (plaquette gaarkeukens), via de hoek Singel/Raadhuisstraat (plaquette postbodeslachtoffers) naar Keizersgracht 177 (plaquette HBS-leerlingen).

B.

Aan de overzijde zien we het Homomonument (1987, Karin Daan) waar jaarrond queer-emancipatie wordt herdacht en gevierd. Het monument bestaat uit drie roze driehoeken ­omdat dit symbool werd gebruikt om homoseksuele gevangenen in de kampen te kenmerken.

Anne Frank Huis. Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork
Anne Frank Huis.Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork

C.

We lopen kriskras, via de Prinsengracht 263 voor een ode aan Anne Franks Achterhuis, naar de Noorderkerk voor een groet aan het Monument voor de Jordaanbewoners en het Monument Jordaanoproer, en via de Bloemgracht, waar op nummer 82 drie stadsgenoten worden herdacht. We knikken op de Marnixstraat, bij het Hoofdbureau, naar de krans voor gevallen politiemannen, en groeten het monument voor Joodse sporters op de gevel van de voormalige turnhal in de Nieuwe Passeerdersstraat.

D.

We stoppen bij het DeLaMar voor het monument van Hildo Krop voor de vijf verzetsmensen die hier op 6 ­januari 1945 zijn gefusilleerd. We ­lopen langs het Kleine-Gartmanplantsoen met twee monumenten voor de 30.000 politieke ­gevangenen.

E.

Aan weerszijden van het Weteringcircuit liggen twee oorlogsmonumenten voor verzetshelden. De gevallen hoornblazer herdenkt de fusillade van 36 gevangenen op 12 maart 1945, een vergeldingsactie die volgde op verzet bij het hoofdkwartier van ­Jacoba van Tongeren, ‘de bonnenkoningin’. Het Van Randwijk-monument herdenkt de verzetsheld Henk van Randwijk, mede-oprichter van opinieblad Vrij Nederland.

F.

We lopen De Pijp in naar de Van ­Ostadestraat 201-203 voor de herdenkingsplaquette voor Joodse leerlingen van de Herman Elteschool. De Derde Daltonschool verzorgt deze ­gedenkplaats én de plaquette bij Van Woustraat 149, waar de inval in ­IJssalon Koco wordt herdacht.

G.

De volgende stop is het monument voor verzetsbankier Walraven, in het Frederiksplantsoen. Samen met zijn broer Gijs ontwierp hij een ingenieus financieringssysteem waardoor 83 miljoen vrijkwam voor slachtoffers en het verzet. Kunstenaar Castillo maakte de bronzen boomtakken.

H.

We lopen naar de Nieuwe Kerkstraat 16, met de plaquette voor hen die in ­januari 1943 werden weggevoerd. Verderop de Lau Mazirelbrug, vernoemd naar de verzetsvrouw die betrokken was bij de aanslag op het Bevolkingsregister aan de Plantage Kerklaan 36. Hier hangt een plaquette voor de ­verzetshelden die hier in maart 1943 aan meededen. De ontploffing veroorzaakte brand en het bluswater maakte veel namen in de kaartenbakken onleesbaar, waardoor ontelbare Amsterdammers zijn gered.

Hollandse Schouwburg. Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Sto
Hollandse Schouwburg.Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Sto

I.

We steken over naar de Hollandsche Schouwburg, het monument voor Joodse slachtoffers die hier gevangen werden gehouden. Vanaf 1942 was dit het verzamelpunt op weg naar Westerbork. Op Plantage Middenlaan 27 hangt de plaquette voor de redders van 1100 Joodse kinderen. In de ­vroegere kweekschool huist nu het Holocaust Museum.

J.

In het Wertheimpark ligt het Auschwitzmonument door Jan Wolkers. De spiegels refereren aan de vraag hoe het mogelijk is dat de hemel zo blauw kon blijven tijdens de oorlogsmisdaden, en niet is gebarsten.

Monument voor Joodse dove oorlogsslachtoffers. Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Sto
Monument voor Joodse dove oorlogsslachtoffers.Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Sto

K.

Tegenover het park is het Monument voor Joodse dove oorlogsslachtoffers en als we de Nieuwe Herengracht aflopen zien we bij de Weesperstraat het Holocaust Namenmonument in aanbouw, naar ontwerp van Daniel Libeskind. De Nieuwe Herengracht komt uit op de houten ophaalbrug die is vernoemd naar Walter Süskind, die meehielp om Joodse kinderen weg te smokkelen.

L.

We lopen naar de Stopera, waar de markering ligt van het in 1943 weggevaagde Joodse jongensweeshuis. In het stadhuis zijn twee herdenkingsplaatsen voor ambtenaren en de ­Sociale Dienst. Op de hoek van de Zwanenburgwal is het monument voor het Joodse verzet. We lopen voor een laatste groet in stilte terug naar de Dam.

De volledige 4 mei-wandeling is te vinden via amsterdamdoorgijsenfloor.nl.

Floor van Spaendonck en Gijs Stork, ­Amsterdam door! Gijs & Floor – ­wandelen met een frisse blik op de stad, ­Uitgeverij Fjord, €22,50 ­(verschijnt 15 mei).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden