PlusReportage

Daklozen in de lege stad: ‘In quarantaine? Lijkt me heerlijk!’

Hazem Hareth (21).Beeld Cigdem Yuksel

Waar moeten de (ongedocumenteerde) daklozen de hele dag heen nu door corona veel dicht is? ‘De focus van de overheid ligt duidelijk niet op deze groep.’

Het is half negen ’s ochtends. Uit een langwerpig bakstenen gebouw op de Transformatorweg in West, deels verstopt achter hekken en bosjes, druppelen mensen naar buiten. Allemaal hebben ze in hun hand een plastic zakje met boterhammen en minipakjes beleg. Een rugtasje op de rug of aan de arm.

Waar de een de fiets pakt en vastberaden koers zet, hangen anderen nog wat rond bij de ingang of op het enorme, lege parkeerterrein. Maar dan vertrekken ook zij vanuit Westpoort naar de stad. Om tegen vijven weer terug te ­komen voor een maaltijd en nacht in de winteropvang, een voorziening gerund door HVO Querido en het Leger des Heils waar sommige daklozen tussen 1 december en 1 april mogen overnachten.

De ongeveer 300 mensen in de winteropvang zijn door de GGD gescreend: alleen de kwetsbaarsten ­mogen blijven. Maar hoe fragiel en onzeker het bestaan van deze mensen normaal gesproken ook is, de corona-uitbraak heeft daaraan nog een extra dimensie toegevoegd. Want: hoe gaan zij zich houden aan de overheidsmaatregelen, die voorschrijven zo veel mogelijk thuis te blijven, sociaal contact te vermijden en de handen vaak te wassen? Hoe gaan zij ervoor zorgen dat ze niemand ­besmetten met het coronavirus en zelf ook niet besmet ­raken? Khasit (28) uit Eritrea is vier maanden zwanger en maakt zich daar grote zorgen over. Ze voelt zich moe en slap vanwege het vele overgeven en de lange wandeling naar en van het centrum. “Ik ben heel bang om corona te krijgen. Wat doet zo’n virus met mijn baby?”

De gemeente kondigde donderdag maatregelen aan die zo snel mogelijk ingaan. De winteropvang op de Transformatorweg wordt teruggebracht tot 150 personen, verdeeld over drie ruimtes. Daarnaast zullen 75 ongedocumenteerden worden ondergebracht in Sporthallen Zuid. Ze moeten allemaal overdag de straat op, want 24 uursopvang vergroot volgens de GGD de kans op besmetting.

John Paget, senior onderzoeker infectieziekten en epidemiologie van onderzoeksbureau Nivel, bevestigt dat grotere besmettingsgevaar. “Het coronavirus verspreidt zich door hoesten, niezen, elkaar aanraken en door spullen aan te raken waarop het virus zit. Dus hoe langer de ­periode dat een groep mensen in dezelfde ruimte verblijft, hoe groter de kans op besmetting.” Dat wil volgens Paget niet zeggen dat er niet een veel beter scenario denkbaar is om besmetting te voorkomen dan mensen overdag de straat opsturen.

Hij zegt: “Je kunt ze prima 24 uur per dag opvangen als de ruimtes maar groot genoeg zijn voor mensen om afstand van elkaar te houden en ze zich houden aan de hygiënemaatregelen.” Los van dat dit een stuk veiliger is, omdat mensen die door de stad zwerven daar ook anderen kunnen besmetten, is het volgens Paget ook veel menselijker: “In een crisistijd moet je mensen helpen, zeker de zeer kwetsbaren zoals daklozen. Ze de straat opsturen, lijkt me niet gepast.”

Khasit.Beeld Cigdem Yuksel

Toevluchtsoord

Eenmaal op straat treffen daklozen een lege stad. Bibliotheken, inloophuizen, hulpverleners: alles is dicht of ­beperkt open. Iets simpels als handen wassen: het kan nergens meer. Arabe (21) uit Tsjaad slijt zijn dagen hangend in het centrum. “Gelukkig heb ik een fiets, want het is heel ver.” Tot gisteren ging hij naar het Wereldhuis op deNieuwe Herengracht voor een middagmaaltijd, want geld heeft hij niet – als ongedocumenteerde heeft hij geen baan of uitkering. Dat toevluchtsoord sloot na de middagmaaltijd echter als een van de laatste inloophuizen zijn deuren.

Geeske Hovingh, coördinator van het Wereldhuis waar normaal gesproken negentig ongedocumenteerden een maaltijd, counseling en cursussen krijgen: “We waren van plan al maandag 16 maart dicht te gaan, maar toen bleek dat er na het weekend vanuit de gemeente nog niks was ­geregeld voor onze bezoekers, konden we het niet over ons hart verkrijgen. We zijn dus beperkt opengegaan: maximaal zestig mensen verdeeld over twee ruimtes.”

Toch bleek dat niet lang werkbaar. “Van de zes medewerkers – twee betaalde krachten en vier vrijwilligers – heb ik er vier naar huis gestuurd, omdat zij al aandoeningen als astma hebben of ouder zijn. De twee die overbleven, werden blootgesteld aan een groot besmettingsrisico terwijl wij niet, zoals in ziekenhuizen, beschikken over beschermend materiaal. Het was onverantwoord.”

In de winteropvang verblijft een zeer gemêleerde groep mensen uit alle windstreken, onder wie ook ras-Amsterdammers. Ruurdt Bouma (76) lijkt zich totaal geen zorgen te maken over corona. Hij hangt rond op de parkeerplaats, maakt praatjes met het personeel en andere daklozen die hij goed kent, en wijst naar een enorme stapel gevulde plastic zakken bij de fietsenstalling: allemaal van hem.

In grote bewoordingen prijst hij de winteropvang. “Dit gebouw is heel slim ontworpen, prachtig gebouwd. Vloerverwarming. Je kunt er op blote voeten lopen. Ik zit daar prima.” Het maakt hem niet uit dat hij overdag de straat op moet: “Ik scharrel rond op het Waterlooplein.”

Mona (52) denkt daar anders over. Maandagavond had zij 39 graden koorts en ze voelde zich ziek. Ze ging op de bovenverdieping van de winteropvang in quarantaine en had ­telefonisch contact met een GGD-arts. Mona werd niet getest. Na een dag, toen de koorts was gezakt, moest ze ’s ochtends weer naar buiten. “Die quarantaine, heerlijk! Eindelijk een dag rust. Het is vreselijk om maar rond te wandelen en nergens naar binnen te kunnen.”

Arabe Yakoub Ibrahim (21).Beeld Cigdem Yuksel

Jemenitische broers

Een van de coronamaatregelen die de gemeente gisteren aankondigde is dat de Regenbooggroep 43 Oost-Europese daklozen uit de winteropvang helpt terug te gaan naar hun land van herkomst. Hoewel het ministerie van Justitie heeft aangekondigd geen mensen uit te zetten tot 6 april, moesten drie Jemenitische broers van de IND maandag naar Spanje vliegen omdat ze daar Europa zijn binnen­gekomen en dus ook daar asiel moeten aanvragen. Ze kregen de vliegtickets overhandigd. Hazem (21): “We hebben ons verstopt, want we durven niet naar Spanje. Er is daar nog meer corona dan hier, en een lockdown.”

Karen Paalman (46) is buddy van zo’n twintig Eritrese jongens die in de winteropvang verblijven. Normaal ­gesproken nodigt ze hen vaak bij haar thuis uit, om spelletjes te spelen en lekker te eten. Zij is onderdeel van een grote groep vrijwilligers die per app en Facebook voortdurend contact met elkaar houdt: wat is nodig, voor wie en waar?

Paalman: “Nu met die hele corona staan mensen te trappelen om te helpen. Ze zouden het liefst mensen uit de ­opvang in huis willen nemen – ikzelf ook. Dan weer roept iemand: zullen we eten gaan uitdelen op straat? Of: kunnen daklozen niet in lege hotels, in scholen?”

In de winteropvang in West overnachten ongeveer 300 mensen.Beeld Cigdem Yuksel

Geen prioriteit

Met ­elke mogelijke oplossing, dienen zich echter meteen problemen aan, zegt ze. Hoe ga je dat als vrijwilligers organiseren als je binnen moet blijven, contact moet vermijden? “In deze situatie kun je niet zeggen: de overheid laat het liggen, we pakken het zelf wel op. We hebben geen handelingsperspectief. Je hebt echt crisismanagement van de overheid nodig.”

Waarom dat voor de daklozen pas nu op gang komt, vraagt ook onderzoeker Paget zich af. “Het is een kwestie van organiseren. De GGD moet zo’n overzichtelijke groep mensen goed kunnen opvangen, als ze er de middelen voor krijgen. Die middelen zijn er natuurlijk in een rijk land als Nederland. Ik denk dat daklozen op dit ­moment geen prioriteit zijn. De focus van de overheid ligt nu op de reguliere zorg, de ouderen. De economie. Duidelijk niet op de daklozen.”

Waar moeten daklozen naartoe?Beeld Cigdem Yuksel
'Het is vreselijk om maar rond te wandelen en nergens naar binnen te kunnen.'Beeld Cigdem Yuksel
Eenmaal op straat treffen daklozen een lege stad.Beeld Cigdem Yuksel
Mona (52). Beeld Cigdem Yuksel
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden