Melocactus soorten.

Plus

Cactussen op de Zuidas: ‘In april krijgen ze weer water’

Melocactus soorten. Beeld Adrie Mouthaan

Een hype was de cactus de afgelopen jaren, vergelijkbaar met perioden in de jaren twintig, veertig en zeventig. Voor de zekerheid gaat de kas van de Botanische Tuin Zuidas dan ook op slot als er niemand is. ‘Er wordt nog weleens wat meegenomen, vaak met voorbedachte rade.’

De kas van de Botanische Tuin Zuidas is een soort oase midden in een omgeving waar de druk om te presteren groot is – naast de Zuidas, de Vrije Universiteit en het bijbehorende medisch centrum.

De tuin staat vol met cactussen. Meer dan tienduizend stuks, van meer dan duizend verschillende soorten. Het is de grootste collectie cactussen van Nederland, opgebouwd uit cactussen die vijftig jaar geleden in het wild zijn verzameld, toen dat nog mocht. De collectie is gegroeid door uitwisselingen met andere hortussen, en doordat bij de douane in beslag genomen cactussen hier ook terecht zijn gekomen. Inmiddels kan er geen cactus meer bij.

“Er gebeurt hier niet zo veel,” zegt Dennis Lodder (46). “Ja, ze groeien, maar hooguit een paar millimeter per jaar. En ze krijgen soms water, maar de volgende keer is pas in april. En als we het dan vergeten, is het ook niet zo erg. Ze kunnen jaren zonder.”

Schoonmoedersstoel

Lodder is de cactusman van wat ooit de Hortus Botanicus van de VU was, maar tegenwoordig voor wetenschappelijk onderzoek en onderwijs nog maar weinig betekenis heeft. Op het terrein zijn meerdere kassen – met een uitgebreide collecties varens, orchideeën en andere tropische gewassen – maar Lodder is vooral fan van de cactus. Of eigenlijk cactussen, want hij vindt ze allemaal mooi. “Als je kinderen hebt, kun je er ook niet een aanwijzen die je favoriet is. Dit is hetzelfde.”

Beeld Adrie Mouthaan
Beeld Adrie Mouthaan

Er zijn schijfcactussen en cactussen met een geestverruimende werking, als je ze eet. Er is een Echinocactus grusonii – beter bekend als schoonmoedersstoel – die hier al sinds 1987 groeit. Er is een cactus die maar één dag per jaar bloeit, en één alleen ’s nachts, voor de vleermuizen, en er is er eentje met rode, harige vruchtjes, die bijvoorbeeld aan de vacht van konijnen kunnen blijven hangen, zodat de zaden worden verspreid.

En kijk die cactus uit het Andesgebergte, met een wollen vacht van dunne draadjes, zodat hij vocht uit de mist kan onttrekken. En dan een twee meter hoge Trichocereus, die al bijna tegen het plafond komt, en ooit te lang zal worden. “Als je een cactus doorsnijdt, is het net een komkommer – vol vocht. Zet de losse stukken in een pot, en je krijgt weer allemaal nieuwe komkommers.”

Liever planten dan lego

Dat hij ooit een cactusman zou worden, had Lodder ook niet verwacht. Als kind speelde hij wel liever met planten dan met lego, maar toen hij volwassen werd, kreeg hij kantoorbanen. Tot hij – tussen twee banen in – begon als vrijwilliger bij de Botanische Tuin, en toen hij in dienst kwam verantwoordelijk werd voor de cactussen. “Maar als ik tussen de varens had gezeten, was dat mijn passie geworden hoor.”

Beeld Adrie Mouthaan
Beeld Adrie Mouthaan

Lodder is de lage aaibaarheidsfactor van de cactussen gaan waarderen. Bij het verpotten weet hij inmiddels precies hoe hij ze moet vastpakken en heeft hij zelden nog een pincet nodig.

“Een cactus is evolutionair gezien ook zo interessant. Ze zijn tussen de 30 en 40 miljoen jaar geleden ontstaan en hebben zich langzaam aangepast.” Lodder wijst naar een cactus met zachte bladeren en slechts een paar naalden. Een oercactus, van toen een binnenzee in Amerika nog niet was opgedroogd en de temperatuur nog niet was gestegen. “Maar toen dat wel was gebeurd, wilde elk dier het water uit de plant hebben. Vandaar de naalden. Dat blijft toch mysterieus, hoe dat werkt.”

In de mode

Lodder vertelt dat de cactus de afgelopen jaren een hype was, vergelijkbaar met cactusperioden in de jaren twintig, veertig en zeventig. Nu zijn grote bladplanten in de mode, maar voor de zekerheid is de kas met de cactussen op slot als er niemand is. “Er wordt nog weleens wat meegenomen, vaak met voorbedachte rade. Dat is zo zonde, zo jammer. Want iemand die dat doet, begrijpt niet wat een hortus eigenlijk doet.”

Er gebeurt op een dag niet zo veel in de kas met meer dan tienduizend cactussen, maar ook weer wel. “De waarde is bijna niet in geld uit te drukken. Het meeste dat hier staat wordt met uitsterven bedreigd, door menselijk ingrijpen. Wij zorgen dat de soorten, en de biodiversiteit, in elk geval bewaard blijven.”

En het cactuslandschap op de Zuidas biedt ontspanning en inspiratie. “Patiënten komen hier vaak even, om weg te zijn van de ziekenhuissfeer. En er komen geregeld architecten over de vloer, die gelijk allemaal gebouwen zien in de cactussen, alsof het Manhattan is.” 

Beeld Adrie Mouthaan
Beeld Adrie Mouthaan
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden