Recensie

Butcher's Crossing van John Williams (Stoner) is een betoverend epos (*****)

Van 'Stoner', het herondekte meesterwerk van John Williams, zijn sinds vorig jaar 200.000 exemplaren in Nederland verkocht. Nu ligt zijn tweede roman 'Butcher's Crossing' (1960) in de winkel. Het is een betoverend epos van een geweldige schrijver.

Beeld Lebowski

Een verklaring hebben we er niet voor, maar een zeldzaam staaltje literaire rechtvaardigheid blijft het, de Europese (her)ontdekking van 'Stoner' (1965), dat lang genegeerde meesterwerk van de Amerikaanse schrijver John Williams (1922-1994).

Terwijl op het blog van The New Yorker vorige maand nog een artikel over die roman verscheen onder de kop 'The greatest American novel you've never heard of', gaat de wonderbaarlijke zegetocht overzee gewoon door. Na Frankrijk en Israël werd vanaf vorig jaar zomer Nederland veroverd (de teller staat hier inmiddels op ruim 200.000 verkochte exemplaren). En in 2013 viel, mede dankzij lovende woorden van Ian McEwan, ook Groot-Brittannië als een blok voor 'Stoner', waar het boek volgende week kans maakt te worden uitgeroepen tot Waterstones' Book of the Year.

Zoveel commercieel succes voor het sobere, kwetsbare levensverhaal van een schijnbaar onbeduidende worstelende academicus? Het is bijna genoeg om je geloof in de (lezende) mensheid te herstellen. Kwaliteit wordt soms dus wel herkend! Dromen kunnen uitkomen!

Western
Wonderlijke gedachten, eigenlijk, bij het lezen van Williams tweede roman, 'Butcher's Crossing' uit 1960, die sinds gisteren in het Nederlands in de winkel ligt. Want als die grimmige (anti)western érgens bol van staat, dan is het van desillusie. Van poëtische dromen en ambities die aan stukken worden gescheurd door de brute realiteit.

Het is 1870 als de jonge William Andrews vanuit Boston in het dorpje Butcher's Crossing in Kansas aankomt. Hij is een zoon van een predikant die, na drie jaar studie aan Harvard College, de stadse wereld achter zich heeft gelaten omdat hij, begeesterd door de lyrische geschriften van Ralph Waldo Emerson, de natuur in wil; hij wil het land ontdekken, en daarmee zichzelf.

Via een kennis van zijn vader, de handelaar in bizonhuiden McDonald, ontmoet hij al gauw zijn ideale gids: Miller, een ervaren jager die hem ervan weet te overtuigen dat in een vallei in de bergen van Colorado een goudmijn verborgen ligt: duizenden grazende bizons, genoeg voor een fortuin aan vachten. Met geld van een erfenis financiert Andrews een expeditie en samen met de norse viller Schneider en de eenarmige, licht godsdienstwaanzinnige kok Charley Hoge gaan ze op weg.

Uitroeien
Wat volgt, laat zich snel samenvatten. Na een zware tocht over de prairie vinden ze inderdaad die enorme kudde. Terwijl de Miller de bizons systematisch begint uit te roeien, leert Will de bloederige kneepjes van het villersvak. En na weken van keihard werken maken ze zich op voor de glorieuze terugkomst in Butcher's Crossing. (Waar bovendien Francine op Andrews wacht, het zachtaardige hoertje dat hij voor vertrek in zijn onervarenheid afwees.)

Maar dan laat Miller zich nét te lang meeslepen door een inhalig soort bloeddorst, de obsessieve drang om ook de laatste bizon te vellen. De winter overvalt ze, het viertal raakt ingesneeuwd en moet acht maanden vechten tegen de elementen om te overleven. Een verhaal van niets, in wezen, net als 'Stoner'. Maar ook hier verheft Williams het tot een betoverend epos.

In proza met de soepele taaiheid van gelooid leer wekt hij het gruwelijk mooie landschap en zijn personages tot in de kleine details tot leven. Hij maakt hun ontberingen voelbaar: de honger en kou, de eenzaamheid en de daarbij behorende depressieve gevoelens. En hij laat, vijfentwintig jaar vóór zielsverwant Cormac McCarthy, mee­dogenloos het geweld zien waarop de mythe van het heroïsche Amerikaanse Westen werd gebouwd.

Wrede grap
Tot het hele idee van het optimistische 'Go west, young man!' in de finale is verbleekt tot een wrede grap. Miller blijft daarna achter als een verbeten don­quichot, achterhaald door de tijd. Andrews is 'sadder' maar niet wezenlijk 'wiser'. En troost wordt de lezer in deze compromisloze roman nauwelijks geboden.

Of Nederland 'Butcher's Crossing' desondanks ook gaat omarmen? Geen idee. Maar man, wat een schrijver.


John Williams
Boek: Butcher's Crossing
Vertaald door: Edzard Krol
Uitgever: Lebowski (€19,95. 334 blz.)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden