Plus

Biografie Mark Rutte toont premier die vooral kan verkopen

In het dinsdag verschenen boek Mark komt het beeld naar voren van een premier die vooral donders goed weet hoe hij iedereen moet paaien en te vriend houden.

Rutte kiest voor de woestijn­strategie als het moeilijk wordt: plat achter een steen op de grond gaan ­liggen en wachten tot het overwaait Beeld Phil Nijhuis / Hollandse Hoogte

De diepere laag van Mark Rutte schijnt Nederland nogal bezig te houden. Afgaande op de voor- en nabeschouwingen van zijn optreden in Zomergasten zou je haast denken dat gans het land zich met maar één vraag bezighoudt: wie is toch die man die zich al zes jaar lang onze minister-president noemt?

Wat weten we eigenlijk van hem? Ja, dat handjevol funfacts kennen we allemaal - dat hij pianospeelt, bevriend is met Jort Kelder en in een oude Saab rijdt - maar wat zijn zijn idealen, zijn drijfveren, zijn diepste zielenroerselen?

Weinig nieuwtjes
Ruim drie uur livetelevisie bracht weinig antwoorden. En ook Mark, het dinsdag verschenen boek van Volkskrant-columnist Sheila ­Sitalsing verschaft weinig spectaculaire nieuwtjes over de mens Mark Rutte.
Is dat erg? Ach, hoeveel moet je eigenlijk van een politicus weten? Hoe goed kennen we Alexander Pechtold, of Sybrand van Haersma Buma?

Het nog geen 200 pagina tellende Mark is 'de eerste serieuze studie naar het verschijnsel Rutte', belooft uitgeverij Prometheus. Dat is wat zwaar aangezet, maar Sitalsing schreef wel een prettig leesbaar boek, waarin ze ver weg blijft van onzinnig gepsychologiseer en speculatie naar het gevoelsleven van de premier.

Met scherpe observaties en onderkoelde ironie schetst ze een treffend beeld van een premier die van meebuigen zijn handelsmerk heeft gemaakt.

Pragmatisme
Onwrikbare en ononderhandelbare principes heeft Rutte nooit gehad. Wisselende politieke contacten des te meer: in de zes jaar dat hij in het Torentje zit, heeft hij zaken met vrijwel alle partijen gedaan.

Met pragmatisme kom je in een coalitieland verder dan met dogmatisme, leert hij al als voorzitter van de JOVD, de aan de VVD gelieerde jongerenorganisatie. 'Rutte vereenzelvigt zich nooit met de inhoud,' schrijft Sitalsing. Het loopt als een rode draad door het boek.

"Hij heeft geen ideeën, dat is schokkend hoor," laat VVD'er Arend Jan Boekestijn zich in 2008 ontvallen over zijn toenmalige fractievoorzitter in de Tweede Kamer. Het verwijt van het ontbreken van een visie - Rutte noemt visie in 2013 in zijn H.J. Schoolezing een 'olifant die het uitzicht belemmert' - achtervolgt Rutte tot op de dag van vandaag.

'Niet dat hij geen opvattingen heeft. Zakken vol. Soms staan ze tijdelijk op zolder, soms zijn ze op aanvraag leverbaar, soms raakt hij er eentje kwijt,' schrijft Sitalsing licht vilein.

Mark, het dinsdag verschenen boek van Volkskrant-columnist Sheila ­Sitalsing verschaft weinig spectaculaire nieuwtjes over de mens Mark Rutte Beeld -

Uit het boek blijkt dat ideologische scherpslijperij nooit aan Rutte besteed is geweest. Wel kan hij al vanaf zijn vroege jaren 'uitstekend uit de voeten met het verkopen van standpunten die de zijne niet zijn'. Koen Peterson, mede­bestuurslid in de JOVD en een van Ruttes beste vrienden, zegt in het boek: "Mark viel niet op door zelf grootse vergezichten te ontplooien. Hij was de salesman."

Leerschool
Dat talent maakte hem populair binnen de VVD, een partij met sowieso meer rekkelijken dan preciezen. Ellenlange discussies over het liberalisme vinden veel VVD'ers 'diep in hun hart hobbyisme van een handvol dames en heren', schrijft Sitalsing.

De JOVD is een ideale leerschool voor Rutte en levert hem een groot netwerk op. 'De mobiele telefoon bestaat nog niet. Dus gaat Mark continu overal langs, zit met iedereen te eten. Daar leert hij snel dat de inhoud de politiek-strategische overwegingen soms in de weg kan zitten.'

'Hij leert praten en paaien, de verongelijkten erbij te houden door ze comfort te voeden, splinters bij elkaar te houden door niets ononderhandelbaar te verklaren, nooit een rode lijn te trekken. Meeveren, altijd meeveren.'

Ruzies binnen de VVD gaan altijd over personen, nooit over de ideologie, de koers is altijd ondergeschikt aan het imago. En het imago van Rutte is in zijn eerste jaren als VVD-leider ronduit belabberd. 'Mark miskoop', noemt weblog GeenStijl hem in die dagen. Eerst moet hij Rita Verdonk van zich afslaan, die niet ophoudt met het zagen aan zijn stoelpoten. Elke dag vond hij weer een hoopje zaagsel onder zijn stoel, zegt Rutte daarover in Zomergasten.

Mark (***)

Non-fictie
Sheila Sitalsing
Mark, portret van een minister-president
Prometheus, €12,50

Eenmaal verlost van Verdonk gaat hij op zoek naar een inhoudelijk profiel. Hij flirt, op aanraden van Jort Kelder, wat met 'groenrechts', houdt een pleidooi voor de vrijheid van meningsuiting.

Dat ontaardt in een rel als hij zegt dat het ontkennen van de Holocaust wat hem betreft ook mag. Zijn lot hangt aan een zijden draadje. Pas als hij zich, na uitgekiend kiezersonderzoek en hulp van Ivo Opstelten, richt op de hoofdthema's asfalt, economie en law and order, wordt de weg omhoog gevonden.

Man zonder mening
Als premier moet hij 'als een strandjutter' op zoek naar wisslende meerderheden, en komt ook zijn grootste kwaliteit naar boven: het vermogen om iedereen te vriend te houden en 'de vijand smoren in ontwapenende vrolijkheid', zoals Sitalsing het treffend beschrijft.

Mark is, ondanks de medewerking van veel vertrouwelingen en politieke vrienden van Rutte, geen hagiografie geworden. Ja, zijn optimisme, zijn onuitputtelijke energie en zijn 'fabelachtige vermogen' om koopkrachtcijfers tot ver achter de komma te onthouden, komen ruimschoots aan bod.

Maar wat beklijft is toch vooral het beeld van een man zonder mening, die als het moeilijk wordt de 'woestijnstrategie' toepast: 'plat op de grond achter een steen gaan liggen en wachten tot het overwaait'.

Ruttes modus operandi, volgens Sitalsing: 'alle kanalen openhouden, altijd hoffelijk blijven en geen verbintenissen aangaan - niet met de inhoud en niet met de persoon. Soepel. Onthecht. Buitengewoon onthecht.'

Verantwoordingsethiek
Een politicus zonder principes, voor wie de politiek beschouwt als een ideeënstrijd is het een gruwel. Maar volgens partijgenoot en oud-minister Uri Rosenthal beroept Rutte zich op Max Webers verantwoordingsethiek, waarbij niet de fraaie intenties, maar alleen het effect van het politiek handelen telt. "Vandaar de aarzeling over morele oordelen bij Mark," zegt hij.

Ook Sitalsing velt geen oordeel. 'Rutte past in zijn tijd,' concludeert ze slechts. Een politiek landschap dat steeds meer versplintert, het oprukken van de partijen aan de flanken, het vraagt om politici die soepel kunnen laveren. En dat kan Rutte als geen ander.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden