Plus

Biografie Jan Wolkers vermijdt zijn lelijke kanten niet

Onno Blom kreeg van Jan Wolkers toegang tot zijn archief. Hij schreef een biografie die de lelijke kanten van de in 2007 overleden kunstenaar niet vermijdt. 'Hij was altijd aan het werk. Thuis waren we er de dupe van.'

Jan Wolkers in 1996, voor de Parool-rubriek De klapstoel Beeld Mark Kohn

Wat is een biografie? Wat wil de biograaf? Zijn dat relevante vragen, of moet je de vraag juist bij de lezer leggen? Wat zou die willen? Wat verwacht de lezer van een biografie?

In dit geval de eerste, vuistdikke en, om het maar meteen te zeggen, prachtige biografie van Jan Wolkers: Het Litteken Van De Dood. (Het boek ziet er alleen al schitterend uit.) Geschreven door Onno Blom (1968), die er tien jaar de tijd voor nam.

Wie was Jan Wolkers? is de meest voor de hand liggende vraag. Hoe is zijn leven verlopen, wat was het voor een man, wat dreef hem? Hoe kwam hij tot zijn werk?

Hoe vat je een leven van 81 jaar samen? Door dat leven te laten zien, te beschrijven, of door dat ­leven te interpreteren en er een waarde­oordeel over te geven?

Onverbloemd
Blom laat het gewoon zien. Wat dat betreft is Het Litteken Van De Dood een traditionele, chronologisch opgebouwde biografie. Blom beschrijft het leven van Jan Wolkers. Onverbloemd. De maker van talrijke bekroonde beelden, de schilder, de schrijver van bestsellers.

Een obsessieve man die niet altijd even aardig was voor zijn omgeving. Hij sloeg vrouwen, hij nam stiekem gesprekken van bijvoorbeeld familieleden op om die te verwerken in zijn romans, hij ging veel vreemd en hij was ziekelijk jaloers. Daar ­tegenover stelt de biograaf een liefdevolle man, een man die wordt verteerd door schuldgevoel na de dood van zijn dochter van twee, een man die mooie dingen maakte.

Maar vooral: een man die gedreven werd door doodsangst. In de titel van deze biografie zit ­eigenlijk al de hele Jan Wolkers. Dood, hét ­thema van Wolkers. 'Jan Wolkers leefde om de dood te verpulveren,' schrijft Blom.

Rouwverwerking
En: 'Schrijven was een vorm van rouwverwerking.' Blom schrijft het op pagina 987 van de 1120 pagina's omvattende levensbeschrijving: Wolkers' romans hebben bijna allemaal het ­karakter van een in memoriam.

Kort Amerikaans voor zijn broer Gerrit, Een Roos Van Vlees voor zijn dochtertje Eva, De Doodshoofdvlinder voor zijn vader en De Junival voor zijn moeder en Voske, de kat, Terug Naar Oegstgeest is een requiem voor zijn verloren jeugd, Turks Fruit voor zijn liefde die moest sterven.

Rouwverwerking komt mooi tot uiting in hoofdstuk drie van Het Litteken Van De Dood: Dadi. Het is het hoofdstuk over het verschrikkelijkste dat een vader en moeder kan over­komen. De dood van een kind. Zoals Blom al duidelijk maakte in de proloog, was Wolkers de verzamelaar van zijn eigen leven.

Hij bewaarde niet alleen bijna alles wat met zijn eigen leven te maken had, hij verwerkte het ook in zijn kunst.

De dood van Eva Maria Wolkers staat centraal in de roman Een Roos Van Vlees. Wrang, hard, ­benauwend. Wolkers: 'Literatuur kan mooi zijn (...) maar moet in de eerste plaats huiveringwekkend zijn, er moet een waarheid voor je opengaan die ontstellend is.'

Meeslepend verhaal
Dat hoofdstuk - dat begint met het uit huis zetten van Jan door zijn vader (ze hadden een zeer problematische verhouding) en zijn eerste huwelijk, met Maria de Roo, beschrijft - leest als een meeslepend verhaal.

We zien de al zeer ­gedreven, met zichzelf vechtende kunstenaar, die ondanks zijn liefde voor zijn kinderen en vrouw toch steeds vrijheid zoekt. Soepel en niet sentimenteel opgeschreven. En dat doet Blom in alle hoofdstukken. Blom wil, net als Wolkers, een verhaal vertellen. Dat is hem gelukt, en daarom is deze biografie zo goed te lezen.

Misschien - voorzichtig nu! - houdt Blom zich verre van het geven van een moreel oordeel, omdat hij een geautoriseerde biografie kon schrijven. Omdat Wolkers zo genereus was Blom volledige toegang tot zijn archief te verlenen. En omdat Wolkers geen brieven verbrandde; brieven waaruit hij niet zo heel sympathiek tevoorschijn komt.

Totaal geobsedeerd
Door te laten zien wie Wolkers was, en wat hij schreef, ontstaat natuurlijk al een beeld. Wat Blom bijvoorbeeld uit de mond van zoon Eric optekent: 'Alles voor de kunst. Geen gezeur. Je moest hard werken. Hij was een egoïst. Hij was alleen maar bezig met zijn werk. Totaal geobsedeerd. Het heeft hem succes gebracht, maar wij waren er thuis de dupe van.'

Blom interpreteert in deze biografie wel, maar zegt niet wat hij zelf van Wolkers vindt. Dat is aan de lezer, en dat is een sterk punt van deze biografie.

Het Litteken Van De Dood Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden