PlusBeeldspraak

Bij de film Naked dacht ik meteen: ik ken dat huis en die mensen

De Britten hebben eindelijk hun brexit voor elkaar. Wat zou de onvergetelijke spraakwaterval Johnny uit Naked erover te zeggen hebben? Weinig goeds waarschijnlijk.

Er gaapt een verontrustend diepe leegte tussen de jampotten in het ontbijtschap in de supermarkt. Waar is de Olde English Marmalade uit Cambridge gebleven? De vraag wordt deels beantwoord met een blik in de eigen voorraadkast: 1 pot open, 3 gesloten. Mea culpa.

Maar ik was niet de enige die eind december meer dan één pot Olde English veilig stelde. De vermaledijde brexit mocht en zou het ontbijt niet ontwrichten. Een goed ontbijt is het beste begin. En het begin behoeft een Brits ­accent.

Het begin van mijn innige verhouding tot de populaire cultuur voert terug naar een tuin in een nieuwbouwwijk in Eindhoven, waar The Beatles uit de radio schalden. De liedjes van de populairste band van de jaren zestig kleuren de vroegste herinnering aan een zorgeloze jeugd. De Brabantse moederschoot kreeg een Brits accent. Op de zwartwittelevisie deden Catweazle, De Wrekers en Monty Python de rest. Ik verlangde meer dan tien jaar naar Londen voor ik er mijn eerste stappen zette.

Vraatzuchtig monster

Als anglofiel heb ik de afgelopen vier jaar met een mengeling van afgrijzen, verbazing en berusting over het Kanaal gekeken. Ik kreeg de indruk dat de meeste Britten ook met die gevoelens worstelden. Er was ooit een plan, een pact tussen overmoedige geestverwanten: na Amsterdam wordt het Londen. Maar het is er nooit van gekomen. Ik ­logeerde vaak genoeg bij Britse vrienden om te zien wat Londen van hen vergde.

Grote steden eten hun bewoners op. Dat is een traag en draaglijk proces van geven en nemen. Maar de Britse hoofdstad is een vraatzuchtig monster. Een opwindend en betoverend monster, dat een mens meer te bieden heeft dan andere steden. Maar je moet er diep voor in de buidel tasten. Anders is het hap, slik, weg.

Spraakwaterval Johnny heeft geen cent te makken wanneer hij in 1992 vanuit Manchester in Londen belandt. Hij heeft een dubbelgevouwen briefkaart op zak met het adres van een oude vriendin. Ze doet geestdodend werk op een kantoor en woont in een bedsit: ze deelt anderhalve etage met twee andere huurders in een buitenwijk. Er is een krappe woonkamer met een kachel en een televisie, een gedeelde badkamer en een kleine keuken met een grote ­afwasberg.

Toen Naked in 1993 in Nederland uitkwam kende ik het werk van Mike Leigh nauwelijks. Hij had in eigen land op het toneel en voor de televisie een uitstekende reputatie opgebouwd met werk dat de Britten kitchen sink realism noemen. Leigh ontwikkelt scenario’s door intensieve ­improvisatie met de acteurs, waaruit personages en situaties ontstaan die volstrekt natuurlijk overkomen. Hij maakte zelf ook de overstap van Manchester naar Londen. Naked werd zijn internationale doorbraak.

Leigh is zo bedreven in het scheppen van de werkelijkheid dat ik bij Naked meteen dacht: ik ken dat huis en die mensen. Ik heb bij ze gelogeerd in Tottenham, Fulham, East End, Wandsworth en andere wijken in Londen. Altijd trappie op naar een gedeelde woonkamer vol types die door de huisbaas bij elkaar waren gezet volgens het verdeel-en-heersprincipe: nooit allemaal uit hetzelfde hout gesneden. Want daar komt gedoe van.

Te slim voor deze wereld

Waar Johnny komt ontstaat altijd gedoe. Hij is te slim voor deze wereld, neemt iedereen hardop de maat en ziet ons onvermijdelijke einde naderen. Hij staaft zijn doembeelden met een gedegen kennis van de klassieken, de heilige boeken en de profetieën van Nostradamus.

Johnny is ­gevat en grappig, maar akelig en agressief als hij zijn seksuele driften de vrije loop laat. Johnny is een onvergetelijke creatie van Mike Leigh en acteur David Thewlis, die er in Cannes beiden voor werden bekroond en nooit meer om werk verlegen zaten.

Een diepe leegte

Thewlis speelde onlangs nog een puike ontregelende ­vaderrol in Charlie Kaufmans I’m Thinking of Ending Things. Leigh keerde zich met het historische protestdrama Peterloo tegen het archaïsche Britse kiesstelsel en de brexit. Ik had graag gezien dat het duo Johnny op het brexitvraagstuk had losgelaten. Diens venijnige humor en apocalyptische vergezichten passen goed bij het gepolariseerde en pandemische tijdsgewricht waarin we ons staande moeten houden. Maar Johnny is zoek.

Dat was hij voor de Britten ook na zijn verpletterende ­entree: na de bioscoopuitbreng in 1993 duurde het tot 2008 voor Naked in Engeland op dvd verscheen. Er gaapte jarenlang een verontrustend diepe leegte op het Mike Leigh-schap in Britse videotheken. Maar fijnproevers wisten dat er aan de andere kant van het Kanaal uitkomst werd geboden: de Nederlandse dvd werd een hit in Engeland.

Inmiddels is de situatie omgekeerd en zijn wij op de Britse dvd aangewezen. Die moet dan wel over het Kanaal ­komen. Met een container vol Olde English Marmalade.

Naked verscheen in Engeland op dvd bij Spirit Entertainment Ltd. De Nederlandse dvd van distributeur Homescreen is her en der nog verkrijgbaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden