PlusAchtergrond

Bij de bibliotheek kun je een telescoop lenen: ‘Zúlk scherp beeld, ik vond het spectaculair’

Gek op sterren en planeten? De bibliotheek leent sinds kort een telescoop uit. Een succes. ‘Het is wel een instapmodel, maar je kunt er serieuze waarnemingen mee doen.’

Het model Dobsontelescoop dat wordt uitgeleend.   Beeld
Het model Dobsontelescoop dat wordt uitgeleend.

Drie pakken printpapier tekende Nathan (6) al vol met planeten, dubbelzijdig. Wéér Saturnus, wéér Jupiter, wéér de maan. Boeken over het heelal verslond ie, alles wat er voor kinderen op YouTube stond over astronomie werd bekeken. Niet één keer maar honderd keer. En nog eens.

Geen wonder dus, dat zijn vader Chris Hattink (36) meteen toehapte toen hij via via hoorde over de bibliotheek­telescoop van de OBA. Het idee: vanaf 1 mei zijn het Anton Pannekoek Instituut (API) – waar alles met betrekking tot sterrenkunde bij de UvA zich afspeelt – en de Openbare Bibliotheek van Amsterdam begonnen met het uitlenen van een telescoop, samen met Delft nog als enige in Nederland.

Het idee kwam van Esther Hanko (39) van het API en zat al een tijdje in haar hoofd. “Ik wist van een vergelijkbaar project in de VS: het Library Telescope Project. Daar las ik jaren geleden iets over in een tijdschrift voor amateur­astronomen en ik ben het nooit vergeten. In Amerika is er inmiddels in vrijwel elke staat wel een bibliotheek te vinden waar een telescoop te lenen is. En omdat we momenteel vanwege corona geen sterrenkijkavonden kunnen ­organiseren bij het API vond ik dit een mooi moment om een telescoop naar de mensen toe te brengen in plaats van andersom.”

Dus zo geschiedde, hij kwam er: de bibliotheektelescoop. Stel je nu geen joekel op een driepoot voor: het is een handzaam ding. “Past in een Ikeatas,” zegt Hanko, “maar het is ook weer niet de bedoeling dat je ermee door de stad gaat fietsen – rammeldebammel – in een plastic zak. Het is goed spul: we gaan natuurlijk geen speelgoed uitlenen. Het is wel een instapmodel, maar je kunt er serieuze waarnemingen mee doen. Daar hebben we dit type op uitgekozen, dat je er echt wat mee kunt zien, in combinatie met dat er maar weinig aan stuk kan. Mensen denken bij een telescoop ­natuurlijk aan zo’n toeter op een statief, met een kastje eraan en een heleboel lenzen, maar dat heeft deze allemaal niet. Helemaal niet nodig ook.””

Kijkinstructies

Voor de kenner: het gaat om een Dobsontelescoop met een spiegel van 11 centimeter. Een instapmodel, maar een goeie. Ook een beginner kan er makkelijk mee uit de voeten in combinatie met de bijgeleverde handleiding én lijst met astronomische objecten die je ermee kunt zien. Ook hier, in lichtvervuild Amsterdam. Overigens is de sterrenkijker door de Universiteit van Amsterdam op een paar punten aangepast en verduurzaamd, maar is het verder een vrij gangbaar model.

Wat dat betreft geen drempels dus. Maar dan heb je opeens een telescoop thuis, waar begin je? De telescoop komt met een trits kijkinstructies, maar het grootste spektakelnummer laat zich raden: de maan. “Het gros van de mensen zal op de maan blijven plakken,” denkt Hanko. “Dat is ook heel spectaculair, daar valt zo veel te zien. Maar er is meer. M13 is ook hartstikke indrukwekkend en goed te observeren.”

De bolvormige sterrenhoop M13.  Beeld Shutterstock
De bolvormige sterrenhoop M13.Beeld Shutterstock

M13: het helderste bolvormig stercluster dat je in Nederland kunt zien. 300.000 sterren zijn het, met een totale massa van anderhalf miljoen zonnen. Dat alles op 22.000 lichtjaren van ons vandaan – relatief dichtbij. Om lekker duizelig van te worden.

En dan de planeten natuurlijk, ­helemaal afhankelijk van de actuele stand, maar aan het einde van de zomer komen Jupiter en Saturnus weer in ons vizier. Hanko: “Supergaaf: als je goed kijkt zie je de maantjes van Jupiter dan elke avond op een ander plekje staan. En de ringen van Saturnus moet je kunnen zien.”

Betoverd

Hattink zag Venus, een paar sterren, maar vooral de maan. “Omdat het halve maan was, zag je de dag-nachtlijn heel goed, en het reliëf. Zúlk scherp beeld, ik vond het spectaculair. Omdat het écht is wat je ziet. Moeilijk uit te leggen, maar zo gauw je door zo’n lens kijkt, snap je het.”

Hattink raakte dus betoverd, maar wel in z’n eentje. Want hoe gaat dat met kinderen en fascinaties? Precies: zo snel als ze kwamen, zo snel zijn ze weer verdwenen. Eén keer keek Nathan op een heldere avond door de lens. Kijk dan, zei z’n vader: de maan? Die kraters? Zie je ze? Mooi hè? Maar hij haalde z’n schouders op en ging iets anders doen. Dat hele heelal kon hem opeens niks meer schelen.

Dus ging Hattink zelf maar met de telescoop naar de ­galerij op vierde verdieping. Want dat is meteen zijn ­belangrijkste tip voor volgenden: “Als je de kans krijgt: pak een hoge plek in de stad. Ik woon zelf op de begane grond maar heel veel van wat er bij ons aan de hemel te zien is, staat zo dicht bij de horizon dat het fijn is als je er van grotere hoogte naar kunt kijken.”

Hanko: “Dat is ook weer een voordeel van dat je er makkelijk mee kunt heen en weren: even naar het dakterras of zelfs de stad uit, dat is allemaal goed te doen.”

Klinkt goed? Dat vonden meer mensen. De eerste telescoop, voor een periode van drie weken te leen bij OBA-vestiging Oosterdok, was binnen de kortste keren gereserveerd tot juli 2022. Hanko heeft inmiddels meer exemplaren geregeld dus de wachtlijsten zijn weer korter, maar duidelijk is wel: mensen willen dit.

Of nou ja, niet alle mensen dus. Hattinks zoon gelooft het allemaal wel. Die heeft alweer een nieuwe fascinatie: landen. Die pakken printpapier worden nu vol getekend met vlaggen en landkaarten. Goed voor hem om te weten: de OBA heeft ook Bosatlassen te leen. Snel, voordat de nieuwe fascinatie zich alweer aandient.

Zonsverduistering

Op donderdag 10 juni staat ons een groot kosmisch evenement te wachten: een zonsverduistering. Oké, het is maar een kleintje – op het hoogtepunt van de verduistering is zo’n 20 procent van het zonneoppervlak bedekt – maar het blijft bijzonder. Tussen 11.19 en 13.31 uur is de eclips te zien als een hap uit de rechterkant van de zon. Belangrijk: kijk er alleen naar met het juiste materiaal om je ogen te beschermen. Het Anton Pannekoek Instituut gaat eclipsbrilletjes uitdelen in de stad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden