PlusBart van der Put

Biden vs. Trump? Peter Sellers brengt verlichting

De blaadjes vallen en het regent onheilstijdingen. Maar tuinmanpresident Peter Sellers brengt verlichting: heel Washington hangt aan zijn lippen.

Peter Sellers in Being There (1979) als tuinman die verzeild raakt in politieke kringen.Beeld Alamy Stock Photo

Het was me het weekje wel in de aanloop naar de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Het debat tussen kandidaten Joe Biden (77) en Donald Trump (74) leek verdraaid veel op de Japanse monsterworstelfilm King Kong vs Godzilla, waarin twee stuntmannen in mottige monsterpakken een schaalmodel van de Fuji beklimmen en elkaar ­tegen miniatuurgebouwen smijten. Mastodonten Joe en Donald hebben hun beste tijd ook gehad, maar hun worsteling was eerder angstaanjagend dan aandoenlijk.

En het werd nog enger: de verongelijkte president was tijdens het debat waarschijnlijk al besmet met het dodelijke virus dat hij maandenlang bagatelliseerde. Godzilla legt met zijn radioactieve adem hele wereldsteden in de as, maar is beleefd genoeg om dat eerst luidkeels aan te kondigen. Hij heeft veel moeten incasseren maar klaagt daar nooit over. Daar is hij te groot voor.

Om de tsunami van gruwel en gekte uit Washington te ­keren leek het me verstandig om twee avonden voor cinefiele genoegens met een lichtvoetig karakter te reserveren. De verfoeide herinterpretatie van King Kong vs Godzilla door twee Amerikaanse politici op leeftijd vroeg om een satirische afrekening met de Amerikaanse politiek. Het werden er twee die ook door de rolverdeling met elkaar verbonden waren. De hoofdrollen werden gespeeld door de Engelse komiek Peter Sellers in de bloei en de herfst van zijn leven.

Excuseer de belegen seizoensmetafoor. Die is ingegeven door de zwanenzang van de eminente Brit, die natuurlijk helemaal geen zwaan was en zeker niet in gezang uitbarstte toen de laatste snik zich aandiende. Dat moest er nog bijkomen. En nu we ons toch in de materie verdiepen: die gevederde beeldspraakverwarring is onnodig. Being There was niet zijn laatste film. Er volgde nog een miskleun die we graag vergeten. Genoeg gedraald: Peter Sellers, kom maar binnen met je fratsen!

Rijstpudding tussen de oren

In Being There (1979) speelt Sellers de tuinman Chance, die een jaar of vijftig is en vermoedelijk al die jaren in het huis en de omheinde tuin van een rijke weldoener in Washington heeft doorgebracht. Chance is een goedaardige simpele ziel. De huishoudster die zijn was en maaltijden verzorgt roept dat er alleen maar rijstpudding tussen zijn oren zit. Ze heeft een punt: de kindman kijkt naar de televisie om te zien hoe hij zich in de mensenwereld moet ­gedragen en spreekt louter in gemeenplaatsen over tuinieren.

Wanneer zijn weldoener overlijdt belandt Chance op straat, waar hij wordt opgepikt door de vrouw van een puissant rijke zakenman, die nauwe banden met het Witte Huis onderhoudt. Het is geen verrassing dat Chance het juist dankzij zijn leeghoofdigheid en televisiemanieren ver zal schoppen in de politieke kringen waarin hij toevallig verzeild raakt. Het is de centrale grap van de hele film.

Daar draait regisseur Hal Ashby geen moment omheen. Hij toont de wereld van de steenrijken als een hermetisch gesloten biotoop vol oude mannen en gedempte conversaties, waarin het gefluister presidenten kan maken of breken. Het opmerkelijk ingetogen optreden van Sellers, die vaak de clown uithing, onderstreept het oergeestige ­karakter van de film. Wanneer hij iets prevelt over de lente die na de winter komt en door de zomer gevolgd zal worden, hangt heel Washington aan zijn lippen.

Ik denk niet dat Chance een slechte president zou zijn. Er zijn kandidaten met een televisieverslaving en een kinderlijk wereldbeeld die het zonder groene vingers moeten doen.

Besmette ­lichaamssappen

Sellers vertegenwoordigt de stem van de rede als president Merkin Muffley in Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb (1964), de briljante Koude Oorlog-satire van Stanley Kubrick. Maar een Amerikaanse president die naar een schaamhaarpruikje is vernoemd valt moeilijk serieus te nemen. Merkin laat zich adviseren door de excentrieke Duitse theoreticus Herr Doktor Merkwürdigliebe, die zich een Amerikaanse identiteit liet aanmeten maar het oorlogsverleden van zijn rechterarm niet kan verbergen. Dr. Strangelove wordt ook door Sellers vertolkt, net als de Britse luchtmachtofficier Lionel Mandrake.

Op basis van een complottheorie over besmette ­lichaamssappen heeft een paranoïde Amerikaanse generaal het bevel tot een aanval op de Sovjet-Unie uitgevaardigd. De drie Sellers moeten een nucleair armageddon ­afwenden. Het levert kostelijke taferelen op, die 56 jaar na dato nauwelijks aan satirisch venijn hebben ingeboet. Dat is knap, want de wereld is behoorlijk veranderd. Maar we zijn nog altijd overgeleverd aan ijskoude Russische staatshoofden en Amerikaanse presidenten die zich omringen met generaals en schimmige adviseurs, terwijl de complottheorieën ons als een virus om de oren vliegen.

Je zou er gierend gek van kunnen worden. Maar het is ­beter om je aan de fratsen van Peter Sellers over te geven. Dat verlicht het gemoed en doet beseffen dat er na de winter ook weer een lente in het verschiet ligt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden