Plus Achtergrond

Beroemd door een blunder: één stomme tweet verpestte haar leven

Een publieke uitglijer is niet voorbehouden aan wereldsterren: één stomme tweet kan je al ‘schaamfaam’ opleveren.

Beeld Emma Innocenti/Getty Images

Terwijl de camera vlak voor haar neus staat, slaat ze haar ogen naar de hemel, naar de hoek van de kamer, en trekt er een ongemakkelijk lachje over haar gezicht. “Oh my god…” zegt Monica Lewinsky met een ongemakkelijke blik naar de interviewer van The Clinton Affair, een fascinerende serie die tot deze week werd uitgezonden door de VPRO. Tja, ga maar weer uitleggen hoe het allemaal ook al weer begon.

“Er was een borrel. Ik merkte dat een stukje van mijn string boven mijn broek uitstak toen hij de kamer in kwam lopen. Ik dacht: well, I’ll up the game, en ik trok mijn broek niet omhoog zoals ik normaal zou doen. Geen van de ­andere aanwezigen zag het. Maar híj wel.” Het is een tekenende scène. Dat de hele wereld je voornamelijk kent ­omdat je op 22-jarige leeftijd een verhouding kreeg met je getrouwde baas, de machtigste man op aarde, en dat je daar twintig jaar later nog in detail over wordt uitgehoord. Bestaat er iets gênanter?

Weg privacy

Veel mensen willen beroemd worden. Kijk alleen al naar de wildgroei aan (wannabe) influencers die om likes bedelen op Instagram en de talentenjachten die mensen in sneltreinvaart het sterrendom in moeten slingeren. Vooral voor de jeugd blijft het fenomeen interessant. Onlangs kwam uit onderzoek in opdracht van Lego naar voren dat westerse kinderen het liefst youtuber of vlogger worden – ze willen dus dat zoveel mogelijk mensen naar ze kijken – terwijl jonge Chinezen het vaakst dromen van een carrière als astronaut.

Die hang naar roem is opmerkelijk, omdat ook de nadelen regelmatig benadrukt worden. Zo publiceerde een anonieme ex-BN’er onlangs het boek Anti-Fame, uitgegeven bij Das Mag, waarin haarfijn wordt besproken waarom je vooral géén bekendheid wilt vergaren. Ja, roem ­levert misschien (financiële) extraatjes, interessante nieuwe vrienden, knappe bedpartners en eeuwige erkenning op, maar daar staan dickpicks, haatreacties, stalkers en de ­inperking van je privacy tegenover.

Wie daar alles van weet, is psycholoog Daisy Gubbels. In haar praktijk komen vooral deelnemers van realityprogramma’s, acteurs, influencers en muzikanten, die regelmatig worstelen met hun (plotselinge) bekendheid. “Het is heel ingrijpend om ineens herkend te worden op straat, veroordeeld te worden door het publiek en een stuk van je privacy in te leveren.”

Vooral de impact die roem heeft op mensen in je directe omgeving wordt als erg heftig ervaren, zegt de psycholoog. “‘Mijn kind heeft niet om paparazzi voor de deur van de kinderopvang gevraagd,’ hoor ik vaak. Ik help mensen zoeken naar de grens. Wat deel je wel en niet op sociale ­media, hoe reageer je op haatreacties? En wanneer zeg je nee als je ­eigenlijk niet met iemand op de foto wilt?”

Bekendheid bestaat in vele vormen. Wie steengoed kan zingen, acteren of een land regeren en dat met ­alle liefde doet, moet de roem als bijkomstigheid van het vak zien te accepteren. Maar er bestaat ook een categorie beroemd­heden die ongewild in de belangstelling staan. Door iets ­gênants te doen, waar in het ergste geval de hele wereld van smult. “Wanneer mensen die ook maar een klein beetje in de schijnwerpers staan iets beschamends doen, wordt dat ­direct opgepikt. Dat zie ik in mijn praktijk vaak.”

Opbiechten

Een recent voorbeeld van die laatstgenoemde categorie is zanger Dotan. Hij werd door de Volkskrant betrapt op het inzetten van een troep ‘inter­nettrollen’ voor het opvijzelen van zijn imago, het afkraken van collega’s en het verzinnen van een mediagenieke ontmoeting met een fictief kankerpatiëntje. Ook zijn er mensen die en plein public moesten opbiechten dat ze de boel hebben belazerd, zoals Diederik Stapel, de voormalig hoogleraar psychologie die onderzoeksresultaten uit zijn duim zoog en zijn doctors­titel bij de UvA daarop moest inleveren. En wielrenner Lance Armstrong, die jarenlang loog over zijn doping­gebruik, bekende uiteindelijk toch en leverde zijn zeven Tour de France-overwinningen in.

Gubbels noemt ook het voorbeeld van het plasseks­filmpje van Patricia Paay, dat in 2017 in no time viral ging nadat het op Twitter en Geenstijl was gezet. “Dat filmpje werd zo groot vanwege haar publieke rol,” verklaart de psycholoog. “Als je bekend bent, heb je veel meer kans dat een gênante actie wordt vastgelegd. Seksueel getinte ­zaken zijn daarbij alleen maar sensationeler, en dus nieuwswaardiger.”

Beeld Emma Innocenti/Getty Images

Mensen hebben nou eenmaal die lelijke eigenschap dat ze het prettig vinden om succesvolle mensen iets stoms te zien doen, dus springen de roddelsites en ­-programma’s er gretig bovenop, zegt Gubbels. “Als wij, gewone mensen, zien dat beroemdheden ook op hun snufferd gaan, geeft dat ons het perspectief dat wij ook ooit zo succesvol kunnen zijn. Een heel egoïstisch principe, eigenlijk.”

In uiterste gevallen kun je vanuit de volslagen anonimiteit met een uitglijer het wereldwijde onderwerp van gesprek worden. Daarin spelen sociale media een gigantische rol, schreef journalist Jon Ronson in zijn boek So You’ve Been Publicly Shamed. Het beruchtste voorbeeld is het verhaal van de Amerikaanse communicatiemanager Justine Sacco. Op 20 december 2013 stuurde zij vlak voordat ze van Londen naar Zuid-Afrika vloog, een tweet de wereld in: ‘Op weg naar Afrika. Hopelijk krijg ik geen aids. Grapje. Ik ben wit!’ Ze zette haar telefoon uit, om elf uur lang niets­vermoedend in het vliegtuig te relaxen. Intussen ging de tweet viral, groeide #HasJustineLandedYet uit tot trending topic en werd Sacco wereldwijd aan de digitale schandpaal genageld vanwege haar racistische grap. “Ik heb mijn lichaamsgewicht eruit gehuild in de eerste 24 uur na de tweet,” vertelde ze Ronson. “Het was een ongelooflijk traumatische ervaring.” Zo verloor ze haar baan en een hoop vrienden. Eén stomme tweet verpestte in een paar uur haar leven.

Met de billen bloot

Gubbels zou in alle gevallen van ongewenste beroemdheid adviseren: kies eerst de frontale aanval. Stel je één keer kwetsbaar op en ga kort met de billen bloot, en weiger daarna er nog aandacht aan te besteden. “Dat is de beste strategie. Als je er in elk interview op terug blijft komen, blijf je de media-aandacht voeden. Hoe meer je je concentreert op nieuwe successen, hoe sneller dat schandelijke wordt vergeten. En hoe kleiner de kans dat je daar eeuwig om bekend blijft staan.”

Het goede nieuws: in bijna alle gevallen is er een nieuw ­leven, ook na de ergste vormen van schaamfaam. Mensen kunnen dan keihard zijn, in veel gevallen zijn ze vergeetachtig en zelfs vergevingsgezind. Kijk naar Kim Kardashian: was zij grofweg tien jaar geleden nog een celebrity­lachtertje vanwege een pikante sekstape en een huwelijk dat na 72 dagen strandde, nu staat ze op de cover van ­Vogue en wordt ze serieus genomen als ondernemer. 

Wie The Clinton Affair heeft gezien, weet dat Bill Clinton de enige is die zich écht zou moeten generen – een man die op schandalige manier misbruik maakte van een piepjonge stagiaire. En Justine Sacco? Die kreeg vorig jaar een nieuwe baan als communicatiemedewerker. Bij hetzelfde mediabedrijf dat haar ontsloeg na die ene beschamende tweet.

Schaamfaam

Biefstukkenzwendel

In het bekende steakhouse Piet de Leeuw in de Noorderstraat kregen gasten stiekem paardenvlees voorgeschoteld, onthulde oud-Parooljournalist Hiske ­Versprille in 2013. Restauranteigenaar Loek van Thiel bleef eerst nog volhouden dat hij toch écht het veel duurdere Zuid-Amerikaans rundvlees serveerde, maar biechtte later op dat hij zijn klanten jarenlang had voorgelogen.

Winkeldiefstal

De Amerikaanse actrice Winona Ryder werd in 2001 betrapt op het stelen van dure designerkleding (à 5500 dollar) uit een chic warenhuis in Los Angeles. Ze werd in alle roddelbladen uitgelachen en heeft zich er nog jaren voor geschaamd, vertelde ze in interviews. Toch heeft de diefstal haar carrière niet geschaad: ze ging door met acteren en is onder andere te zien in de populaire Netflixserie Stranger Things.

Sjoemeljournalist

Eind vorig jaar werd bekend dat Claas Relotius, de 33-jarige sterjournalist van het Duitse magazine Der Spiegel, jarenlang ontmoetingen, citaten en zelfs hele artikelen had verzon­nen. Relotius werd overladen met prijzen vanwege zijn prachtige reportages, maar zeker veertig van de zestig stukken die hij voor Der Spiegel had ­geschreven waren (deels) onzin. Hij werd per direct ontslagen.

Flopscoorder

Amsterdammer Philippe Hes werd in juni plotseling wereldwijd op de hak genomen. De spits van AFC Amsterdam had in een heel seizoen nul goals gemaakt en zijn teamgenoten vroegen bekende Nederlanders om een filmpje voor hem te maken. Al snel werd Hes internationaal afgekraakt door de groten der aarde. “Twintig wedstrijden, nul goals, what the fuck is that?” zei Zlatan Ibrahimovic bijvoorbeeld. “Met twee winterjassen aan maak ik meer doelpunten dan jij,” zei Sjaak Swart. Tegen AT5 zei Hes de humor er wel van in te zien. “Maar je staat ook wel een tikkeltje voor lul.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden