PlusInterview

Bedreigde dominee Alexander Noordijk: ‘De buitenwereld is niet oké’

Alexander Noordijk:‘ Als kind dacht ik: als de dominee het zegt, is het waar.’ Beeld Frank Ruiter
Alexander Noordijk:‘ Als kind dacht ik: als de dominee het zegt, is het waar.’Beeld Frank Ruiter

Alexander Noordijk (48), tot voor kort dominee op IJburg, is ‘voorzichtiger’ geworden. Hij is vaak bedreigd omdat hij homoseksueel is. In zijn nieuwe kerk in Monnickendam houdt hij hoop op verzoening. ‘Het is eng om uit je bubbel te komen.’

De dominee van IJburg is vertrokken naar Monnickendam. Hij is er beroepen, zoals dat heet. Gevraagd om te solliciteren in plat Nederlands. “Het afscheid was emotioneel,” zegt Alexander Noordijk (48). Acht jaar werkte hij voor De Binnenwaai, eerst als jongerenwerker, en sinds 2018 als voorganger. Op IJburg vond Noordijk zijn kerk terug – en misschien ook wel zijn geloof.

Hij ontvangt op zijn nieuwe werkplek: de Opstandingskerk aan de Graaf Willemlaan. Een plafond met schrootjes, aan de muur een tegeltje: ‘Zie, uw koning komt. Mijn toevlucht, mijn vesting, mijn God, op U vertrouw ik!’ Kopje koffie erbij.

Een aanstekelijke lach schalt door de ruimte. Het is even wennen na het moderne, open, glazen Vinexbouwwerk aan het Ed Pelserpark.

Hoeveel gelovigen zijn er eigenlijk op IJburg?

“Twee. Hahaha. Nee, meer dan je denkt. Er is op IJburg enorme behoefte aan spiritualiteit. Kijk maar naar de yogascholen. Die puilen uit.”

Waarom gaat u dan weg?

“Omdat de kerk in Amsterdam mij geen fulltimebaan kon bieden. Het was een plek voor een pastor, terwijl ik nu echt predikant ben. Niet alleen in de Opstandingskerk, ook in de Grote Kerk en de Lutherse kerk. Dat maakt echt verschil. Ik heb er lang voor gestudeerd om predikant te kunnen zijn. De Binnenwaai is een pioniersplek. Dat maakte het wel interessant. Ik leerde er het vak from scratch. In Amsterdam moet je sellen. Je moet de boodschap verkopen, anders kom je nergens. Het klinkt misschien gek, maar dat vond ik heerlijk, daar zit mijn kracht.”

Zijn vertrek, bezweert Noordijk, heeft niets te maken met de ophef rond De Binnenwaai. In 2018 ontplofte er bijna een zware vuurwerkbom aan de gevel van het appartement waar hij met zijn man Kai woont. Een mortier met een versneld lont, wees onderzoek van de politie uit. Op De Binnenwaai waren ze net begonnen met TafelTijd, een project voor lhbti’s en belangstellenden.

Begin dit jaar werd Noordijk opnieuw slachtoffer van rellende jeugd. Hij werd uitgescholden en bedreigd om zijn homoseksualiteit. Er werd geblowd onder het raam, de plantenbakken moesten het ontgelden en er werd met stenen naar de kerk gegooid.

Noordijk: “Ze filmden me met mobiele telefoons en een van de jongens zei: ‘Ik ben Ibrahim en jij moet met je kerk naar het kerkhof.’”

Uiteindelijk werd de hulp ingeroepen van de moskee aan de overkant en hingen bewoners massaal de regenboogvlag uit.

‘Ik had vroeger wel echt het idee dat ik de wereld kon verbeteren, maar nu weet ik dat dat niet kan.’ Beeld Frank Ruiter
‘Ik had vroeger wel echt het idee dat ik de wereld kon verbeteren, maar nu weet ik dat dat niet kan.’Beeld Frank Ruiter

“Ik ben voorzichtiger geworden,” zegt Noordijk. “Toen ik begon als jeugdwerker, plukte ik de jongeren gewoon van het Ed Pelsterpark af. Nu zouden ze denken: wat moet die gast van me? Ik weet niet waarom, maar toen werkte het. We deden aparte diensten. Of we gingen gewoon eens praten over het leven. Ik heb horrorstories uit de Bijbel gedaan: het verhaal van een beer die veertig kinderen aan stukken scheurt of dat van een vader die zijn eigen dochter offert. Demonen die seks hebben met mensen. Het zat vol.”

Wat vindt u er zo mooi aan om dominee te zijn?

“Dat iedereen naar mij luistert. Hahaha. Neeneenee, godzijdank is dat niet meer zo. Als kind dacht ik: als de dominee het zegt, is het waar. Daar ben ik wel van teruggekomen. Mijn vader zei altijd: blijf zelf nadenken.”

“Ik had die roeping om dominee te worden als kind al. Dan zette ik mijn teddyberen neer en stond ik boven aan de trap in de badjas van mijn vader tegen ze te preken. Ik ging ook graag naar zondagsschool. Ik hield van knutselen en het was heerlijk om al die Bijbelverhalen aan te horen. En ik had een enorme fascinatie voor Jezus.”

In de zin van?

“Ik vond het een mooie man.”

Dat klinkt nogal Reviaans.

“Jahahaha.”

Geëmotioneerd: “Het was het jezusgevoel. Hoe hij omging met zijn omgeving, dat vond ik echt… Pfoe. Hij ging naar de mensen die buiten de boot vielen. De Farizeeërs, de theologen van toen, rekenden hem daar zwaar op af. Ik dacht: Jezus is open en revolutionair. Dat vond ik tof. God is heftig, vind ik. Het leven is heftig.”

Voelt u zich de vervanger van God op aarde?

“Alsjeblieft zeg, dan zou ik een messiascomplex hebben, dan zou ik de hele wereld op mijn schouders moeten nemen. Ik had vroeger wel echt het idee dat ik de wereld kon verbeteren, maar nu weet ik dat dat niet kan. We kunnen hem hooguit iets mooier maken.”

Komen de mensen met vragen over corona naar u toe?

“Ja, om te vragen of de dienst online kan.”

Je zou toch zomaar kunnen denken: het is een Bijbelse plaag.

“Dat kun je wel zeggen, ja. Man, het is Armageddon. Nee hoor. Maar er zijn mensen die dat echt denken. Dat vind ik best eng. Ik kom ze ook wel in de kerk tegen. Ik word er wel eens over bevraagd, maar dat het nou een groot thema is.”

Het is niet dat de gelovigen in verwarring zijn.

“Dat weet ik niet. Soms denken christelijke mensen wel: is dit het einde? Leven wij in de laatste dagen van deze wereld? Maar dan haal ik Luther er altijd maar bij. Die ging gewoon nog een boom planten. Het leven gaat altijd anders dan we denken.”

Afgelopen weekend hebben we gezien dat kerken de coronaregels aan hun laars lappen en weer zonder limiet kerkgangers toelaten.

“In sommige bevindelijke kerken. Wij doen dat niet. Binnen de PKN, de Protestantse Kerk Nederland, hebben we afgesproken dat we maximaal dertig mensen binnenlaten.”

‘We hebben die vaccins niet voor niets gekregen.’ Beeld Frank Ruiter
‘We hebben die vaccins niet voor niets gekregen.’Beeld Frank Ruiter

Wat halen die mensen in hun hoofd?

“Het zijn de kerkgemeenschappen die overal de wil van God in zien. Zwaarmoedigen, die denken: dit leven is lijden. Als God wil dat ik geen corona krijg, dan zorgt Hij daar wel voor. En als ik het wel krijg, lag dat in de voorzienigheid.”

Mensen die zich boven de aardse wet verheven voelen?

“Het is geloof gebaseerd op angst. Het zijn mensen die vinden dat je je niet moet inlaten met de wereld, die zich ook niet willen laten vaccineren omdat je daarmee iets zou doen wat volgens hen aan God gegeven is.”

Ze nemen de verantwoordelijkheid voor het leven niet?

“En daarmee nemen ze dus een groot risico. Terwijl ik denk: God heeft ons, de mensen, de verantwoordelijkheid gegeven om goed te zorgen voor de schepping en goed te zorgen voor elkaar. We hebben die vaccinaties niet voor niets gekregen.”

Maakt u zich zorgen?

“Zeer zeker. Mijn moeder belde dat ze zich niet wil laten vaccineren, omdat de dominee dat heeft gezegd.”

U bent opgegroeid in de Hoeksche Waard.

“In Mijnsheerenland.”

Toch een beetje hardcore biblebelt.

“Een beetje? Het was onwijs hardcore. Ik vond de dominee ook niet altijd even fijn preken. Dan kwam hij weer aan met zijn demonen. Ik vond het eng. Dan vroeg ik aan mijn moeder of die demonen echt bestonden en hoopte ik dat ze zou zeggen van niet. In plaats daarvan zei ze: natuurlijk bestaan die. Mijn moeder is van de Hervormde Bond: je kiest voor Jezus en als je niet voor Jezus kiest ga je verloren.”

Dan ga je naar de hel?

“Absoluut. Dat is hard hè? Maar dat denkt ze echt. Mijn vader vond dat bullshit. Hij was een ondernemer, een hovenier met een eigen tuinbedrijf. Een aanpakker. Een Brabander die ook nog weleens een katholiek was tegengekomen. Hij dacht: als ik als boeddhist geboren was in een ander land en de Bijbel niet kende, zou het zeker slecht met me aflopen? Echt niet. Drie maanden geleden is hij overleden.”

Hoe ging dat samen?

“Mijn vader heeft mijn moeder altijd vrij gelaten in haar geloofsbeleving. En mijn moeder dacht: ik kan hem toch niet bekeren.”

Agree to disagree.

“Dat is Wesleyaanse theologie! Van John Wesley. Je hebt misschien niet door wat je zegt, maar dat is echt zo. Mijn vader was een vrijzinnige, liberale man. Hij vond wel dat ik tot mijn 17de naar de kerk moest, maar daarna mocht ik het zelf weten. En hij zei dus altijd: slik niet alles voor zoete koek.”

Terwijl uw moeder vond dat u naar de dominee moest luisteren.

“Heel naar, ja. Getver. Weet je: ik hou ontzettend veel van mijn moeder, maar daar hebben we echt wel woorden over gehad. Dat was niet eenvoudig.”

Komt ze bij u in de kerk?

“Tegenwoordig wel, maar dat heeft lang geduurd. Ik ben belijdend en bevragend, zij is hardcore evangelisch. Dan stel je geen vragen. Ze was ook helemaal niet blij toen ik uit de kast kwam. Mijn vader wist het allang, die vond alleen dat ik er zelf mee moest komen. Hij had het wel door, ik ben niet de enige in de familie. Hij heeft broers en zussen van wie hun kind lesbisch of gay was vaak een spiegel voorgehouden. Heel bijzonder. Dat hij zei: wat zit je nou te zeuren, het is je kind. Hij snapte er echt geen moer van.”

Maar uw moeder?

“Nee, die vond er niks aan.”

Jeugdfoto van Alexander Noordijk. Beeld
Jeugdfoto van Alexander Noordijk.

Hoe oud was u toen u het vertelde?

“Toen ik 23 was, begon ik het voor mezelf toe te geven. Veel te laat, ja. Daarvoor noemde ik het vriendschappelijke gevoelens. Raar hè? Ik woonde al op kamers in Doorn en studeerde theologie aan de Christelijke Hogeschool. Ik werd verliefd op een katholieke jongen en dacht eindelijk: ik moet hier iets mee.”

Hoe reageerden uw ouders?

“Ik heb het eerst in de kerk verteld. Zo dom. De omgekeerde wereld. Via mijn moeder was ik op mijn 17de bij de evangelische gemeente in Barendrecht terechtgekomen. Ik verveelde me in de kerk in Mijnsheerenland. In Barendrecht waren jongeren, er was muziek en iedereen was modern gekleed. Superflitsie allemaal. Ik voelde me er thuis, dus durfde ik ook wel te vertellen dat ik bepaalde gevoelens had. Dat weten we, zeiden ze. Je bent homoseksueel. Daar kun je prima van genezen.”

Daar hadden ze wel een middeltje voor?

“Het gebed. Conversietherapie.”

Dat vond u niet vreemd?

“Ik dacht: als God mij heeft gekozen om verder te gaan met hem, dan moet ik het leven dat ik leid en al die gevoelens die ik heb opofferen, al vind ik ze nog zo fijn. Het is groepsdruk. Zoals mijn vader zou zeggen: je stopt met zelfstandig nadenken.”

Hoe ging die ‘genezing’ in zijn werk?

“Er wordt een afspraak gemaakt bij iemand thuis. Die heeft een woord van de Heilige Geest gekregen: dat de gevoelens echt weg kunnen gaan. Dan wordt de bijbel opengeslagen en worden Leviticus en Romeinen erbij gehaald. ‘Wie met een man het bed deelt als met een vrouw, begaat een gruweldaad. Beiden moeten ter dood gebracht worden en hebben hun dood aan zichzelf te wijten.’ Er werd gezegd dat de ouders van mijn ouders iets met hekserij hadden gedaan en dat ik daardoor gestraft was met mijn homoseksualiteit. En dat er met mij moest worden gebeden.”

En toen was het over?

“Ik voelde natuurlijk alles nog. Een van de vrouwen zei: er moet nog een keer met je worden gebeden, je kunt er echt vanaf. Er volgde een tweede sessie met vier mannen en vrouwen. Ze drukten hun handen op mijn hoofd en zeiden: je moet je nu voorstellen dat je in de baarmoeder zit en dat je door een geboortevlies heen breekt. Het werd steeds herhaald, als een mantra. Man, man, man, wat heb ik zitten doen?”

Hoelang duurt zo’n sessie?

“Een half uur, drie kwartier. Na afloop had ik heftige hoofdpijn en raakte ik in de war. Het was echt niet goed. Ik ben naar mijn ouders gegaan. Mijn vader was woedend. Niet op mij, maar op de mensen die me dit hadden aangedaan. Tegen mijn moeder zei hij: dat gebeurt er dus in jouw kerk.”

En uw moeder?

“Die vond het heel goed. Die stond op een gegeven moment zelfs met een bijbel in mijn kamer om te vertellen dat ik tegen de krachten moest werken die bezig waren met mij. Dat ik op het rechte pad moest blijven. Ik heb haar het huis uit gezet. Mijn vader zei: het beste wat je had kunnen doen. Nu gaat ze zelf nadenken. Geef haar de tijd.”

Heeft ze dat gedaan?

“Ze heeft er in elk geval lang over gedaan. Jaren. Als je zo vastzit in je traditie is er heel wat voor nodig om eruit te komen.”

Heeft ze uiteindelijk geaccepteerd wie u bent?

“Ze is in 2008 bij het huwelijk geweest van mij en Kai. Dominee Ed Meenderink van de kerk van Nazarener, waar ze nu zit, had tegen haar gezegd: je moet naar je zoon, het blijft je kind. Lees die teksten van Leviticus en Romeinen nou maar even niet. Het was pijnlijk om te zien hoe mijn moeder zat te huilen bij mijn eigen huwelijk.”

Het waren geen tranen van geluk?

“Zeker niet. O man, echt heftig. Ze wilde ook geen getuige zijn. Mijn vader wel. Die zei gewoon: ik heb er een zoon bij.”

Hoe ging het verder na de conversietherapie?

“Ik kreeg last van tics. Ik liep de hele tijd te checken of mijn seksualiteit al was veranderd. Dan keek ik naar mannen en vrouwen en vroeg me af of ik ze aantrekkelijk vond. Als je dat gaat doen, word je helemaal gek. Een docent van de hogeschool in Ede stuurde me naar een christelijke psychiater in Waddinxveen. Die zei dat ik een tekort aan serotonine had en daardoor homoseksuele gevoelens had. Hij wilde dat ik medicijnen ging slikken. Dat heb ik geweigerd. Ik heb met de opleiding gebroken en heb de kerk verlaten. De dromen die ik al had als kind vielen in een keer in duigen.”

Heeft u het weleens geprobeerd met een vrouw?

“Het was een mooie meid. Met prachtig lang blond haar, maar meer mijn zus. Ze was ook christelijk, van de baptistengemeente. Ik kleedde haar liever aan dan uit.”

Wist zij van uw homoseksualiteit?

“Goeie vraag. Wij mochten natuurlijk geen seks hebben voor het huwelijk. Dat was een fijne bijkomstigheid. Ze zei: je blokkeert op bepaalde punten. Ja, dat klopte wel. Op een avond heb ik gezegd: we moeten uit elkaar. Ik ben homo. Ik hou jou voor de gek en mezelf ook. Ze zei: dan gaan we er toch samen aan werken. In ben haar later nog eens tegengekomen. Ze keurde mijn levenswijze ten zeerste af. Een psycholoog heeft me uiteindelijk geholpen. Die vertelde dat elk gevoel dat ik had oké was. Zo simpel kan het zijn. Het was fantastisch.”

‘Hangjongeren gaan de ene keer keurig netjes opzij, de andere keer krijg je een grote bek of willen ze je in elkaar slaan.’ Beeld Frank Ruiter
‘Hangjongeren gaan de ene keer keurig netjes opzij, de andere keer krijg je een grote bek of willen ze je in elkaar slaan.’Beeld Frank Ruiter

Hoe bent u bij de kerk teruggekeerd?

“Ik heb eerst allerlei ander werk gedaan. Als intercedent voor de gemeente Rotterdam, als recruiter voor Transavia en de KLM. Ik heb zelf ook nog gevlogen als steward. Lekker dicht bij God, zei ik dan maar. Maar ik miste iets in mijn leven. Tot ik met Kai bij een evangelische roze viering in de Keizersgracht kwam. Evangelisch! Ik dacht: kan dit? Het was compleet met opwekkingsmuziek. Ik kwam er in contact met een ouderling uit Zunderdorp. Die zei: kom eens een keer kijken bij ons in de kerk. Zo is het weer gaan lopen. In 2012 heb ik mijn studie in Ede afgemaakt en daarna ben ik theologie en predikantschap gaan studeren aan de VU.”

Ik vind dat moeilijk te begrijpen.

“Ik heb God nooit verlaten. Ik heb God ook nergens om vervloekt. De kerk is een instituut. God staat overal boven en buiten. God is veel groter. Ik was wel boos op mezelf: hoe had ik me zo kunnen laten misleiden? Wat was er nou zo eng aan om zelf na te denken?”

Maar om dan terug te keren naar een kerk die je afwijst om wie je bent…

“Dat was ook raar. Aan god en gebod had ik me ook al lange tijd niet gehouden. Ik heb van het leven genoten. Ik dacht: bekijk het maar. Het gaat me, denk ik, minder om de kerk en meer om het geloof. Dat ben ik nooit verloren.”

Uw man Kai heeft ook conversietherapie gehad.

“Dat delen we, ja. We kennen elkaar via internet en wisten van elkaar dat we christen waren. Hij is geboren in Hongkong en is opgegroeid in De Pijp. Hij heeft jarenlang bij Different gezeten, van de stichting Tot Heil des Volks, om van zijn homoseksualiteit af te komen. Een psycholoog heeft hem gezegd: Ik raad je aan om je homoseksualiteit te accepteren en weg te gaan uit je kerk. Ga hier weg. Dat is zijn redding geweest.”

Zo erg kan het zijn?

“Zo erg kan het zijn. Hij zat bij de Chinese evangelische gemeente. Die heeft volledig de rug naar hem toegekeerd.”

Wat dacht u toen u op IJburg werd aangevallen?

“Daar beginnen we weer. Heb ik net de strijd in mijn eigen kerk gevoerd.”

Hangjongeren, dat klinkt toch best onschuldig.

“Maar dat is het niet. Het zijn hele jonge gasten. De ene keer gaan ze keurig netjes opzij, de andere keer krijg je een grote bek of willen ze je in elkaar slaan. Met kerst werd keihard op het raam van De Binnenwaai gebonsd. Hé homo, hé flikkerrr.”

Was u boos?

“Ja, je raakt totaal…”

Terug de kast in geduwd?

“Het is onwijs pijnlijk.”

Herkent u de vijandigheid uit uw jeugd?

“Op de gronden van het boek, of dat nou de Bijbel, de Thora of de Koran is. Maar ik blijf hopen, want op den duur zullen we elkaar accepteren. Ik weet het uit mijn evangelische verleden: het is eng om uit je bubbel te komen. De buitenwereld is demonisch, de buitenwereld is niet oké. Maar neem van mij aan: je kunt eruitbreken en nog steeds een trouwe gelovige zijn.”

Alexander Noordijk

3 maart 1973, Mijnsheerenland

1979-1985 Basisschool De Molenwiek, Mijnsheerenland
1985-1989 Leao/mavo, scholengemeenschap Buitenoord, Barendrecht
1989-1992 Havo, Luzac College
1993-1997 en 2012-2014 Theologie aan de Christelijke Hogeschool Ede
2004-2007 Hbo Personeelsmanagement,Amsterdam
2003-2008 Consultant Werving & Selectie
2008-2009 Personeelszaken tandartspraktijk
2009-2012 Personeelszaken bij Dental Zorg
2012-2015 Jongerenwerker bij De Binnenwaai, IJburg
2014-2017 Jongerenwerker Protestantse kerk, Alkmaar
2015-2020 Theologie en predikantschap (Protestantse Theologische Universiteit/VU)
2018-2021 Voorganger De Binnenwaai
2021 Predikant van de PKN in Monnickendam

Alexander Noordijk woont met zijn man Kai op IJburg. Ze zijn van plan binnenkort te verhuizen naar Monnickendam.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden