PlusAchtergond

Ayahuascathee is verboden, wat zijn de gevolgen?

Urenlange, intense visioenen en hallucinaties die de volksgezondheid kunnen bedreigen; een jaar geleden besloot de Hoge Raad de invoer van ayahuascathee strafbaar te maken. Wat zijn de gevolgen?

Beeld Mathilde Bindervoet

Zintuigen leren kennen waarvan je niet wist dat je ze had. Tijd en ruimte op een nieuwe manier ervaren. In contact staan met spirits uit een andere wereld. Als je de verhalen over het gebruik van ayahuasca, een geestverruimend plantenbrouwsel uit de Amazone, moet geloven, is het een transformerende ervaring die levens diepgaand kan veranderen.

Sinds de Hoge Raad in oktober 2019 besloot een verbod erop te handhaven, bestaat het gevaar dat ayahuasca voortaan ondergronds wordt gebruikt, of wordt uitgeweken naar alternatieven, die niet altijd veiliger zijn. Van verschillende kanten – gebruikers en wetenschap – is er nu een roep om regulatie, in plaats van het huidige verbod.

Gewoonlijk wordt ayahuasca gedronken tijdens ceremonies met vijftien tot vijftig man, allen op zoek naar de ­helende werking van deze ‘slingerplant van de ziel’. In de juiste dosering zorgt de thee voor urenlange, intense visioenen en hallucinaties. Het is geen partydrug, mede doordat de voorbereiding een strikt dieet van twee weken vereist. Achteraf zeggen veel gebruikers zich onderdeel te voelen van iets groters, trauma’s te hebben verwerkt of meer liefde voor zichzelf te ervaren.

Opkomst psilohuasca en truffels

Een van de opkomende legale alternatieven zijn truffels. Al sinds 2017 verzorgt het Amsterdamse Synthesis Retreat truffelretraites voor een uitgelezen clientèle. Sinds zijn oprichting werkt het uitsluitend met psilocybine truffels, zegt hoofdbegeleider Daan Keiman: “We bieden onze klanten zo een veilige, moderne omgeving om compleet legaal ervaring te kunnen opdoen met psychedelica.”

In een zijstraat achter het Leidseplein ligt het Synthesis-kantoor, maar het nieuwe retraitecentrum ligt op drie kwartier rijden van de stad, midden in de bossen van Venwoude. De retraites zijn, geïnspireerd door sjamanistische tradities zoals ayahuasca, vormgegeven als ceremonies dicht bij de natuur. Maar Synthesis biedt geen ayahuasca of psilohuasca aan. Keiman: “Veel van onze klanten reizen vanuit de Verenigde Staten naar Nederland, om hier legaal truffels te proberen. Voor ayahuasca kunnen ze beter rechtstreeks in de Amazone terecht.”

“Ayahuasca is geen drug als andere, maar ook niet alleen een spirituele practice of medicijn,” zegt Floris Moerkamp, mede-initiatiefnemer van de ayahuasca brancheorganisatie. Sinds het verbod spreken aanbieders afzonderlijk niet meer met media, bang voor gevolgen voor henzelf of de branche.

Moerkamp verzorgt zelf geen groepsceremonies, maar treedt op als woordvoerder namens zo’n 90 van de ­geschatte 140 Nederlandse aanbieders. Veel van hen bleven actief, maar toch heeft het verbod gevolgen. Moerkamp: “Sommige ayahuascacentra zijn gestopt, of gingen verder onder de radar. En een klein aantal stapte over naar alternatieven, zoals truffels of psilohuasca.”

Ayahuasca wordt namelijk gemaakt uit twee planten: DMT-houdende bladeren en een liaan, genaamd caapi. Caapi is ­legaal omdat die zelf geen psychoactieve stoffen bevat, maar het psychedelische effect van de bladeren activeert. Als legaal alternatief voor ayahuasca combineert psilohuasca daarom caapi met truffels.

Moerkamp: “Wij raden het gebruik van psilohuasca af, omdat er geen onderzoek is gedaan naar de veiligheid. En voor zover we weten, gebruikt geen enkel ander land of sjamanistische traditie deze combinatie.” Moerkamp ziet echter dat maar weinig aanbieders ermee zijn gaan werken: “Velen voelen een loyaliteit met ayahuasca, hebben de planten soms jarenlang bestudeerd, midden in de Amazone. Zij zullen niet zo snel overstappen.”

In het Amazonegebied wordt de hallucinogene, bittere thee al eeuwen gedronken als medicijn. Pas na een jarenlange opleiding mag een sjamaan ceremonies verzorgen met deze ‘heilige planten’. Omdat er in een trip sterke emoties en trauma’s boven kunnen komen, is begeleiding cruciaal. Anders kan de ervaring zelf traumatisch worden. In Nederland bestaat er – mede door het verbod – geen keurmerk of gecontroleerde opleiding.

Opgeleid in de Amazone

“Psychedelica zijn niet voor iedereen, bij psychosegevoeligheid kan het ernstige schade aanrichten,” zegt Daan Keiman. Vereiste voor deelname aan Synthesis’ retraites is daarom een uitgebreide medische screening, inclusief therapeutische familiegeschiedenis.

Persoonlijk drinkt Keiman enkele keren per jaar ayahuasca, bij een groep mensen opgeleid in de Amazone. “In Nederland zijn er een boel kundige mensen, maar ook ­enkele ‘goed-weer-trip-sitters’. Dat gaat goed zolang ­iemand een leuke trip heeft, maar juist bij een moeilijke ervaring is het cruciaal om iemand deskundig te ondersteunen.”

Binnen de Nederlandse ayahuascacommunity ziet Moerkamp een hoog niveau van deskundigheid. “De uitzonderingen die minder veilig werken, benaderen we om hen te helpen met professionalisering.” Momenteel ontwikkelt de brancheorganisatie protocollen voor verantwoord gebruik, zoals een screening en ­begeleiding achteraf. Moerkamp: “Elk incident is er één te veel.”

Ook de wetenschap is op zoek naar de beste manier om psychedelica, waaronder ayahuasca, aan te bieden op een verantwoorde manier. In Nederland lopen meerdere ­onderzoeken naar zogeheten psychedelic-assisted psychotherapy. De GGZ verwijst al naar truffelretraites als alternatieve ­behandelmethode voor depressie. Onlangs breidde aanbieder Synthesis zijn klinische tak uit om ook mensen met een depressie te kunnen ondersteunen.

“Bij antidepressiva voeg je stofjes toe en voel je je op een chemische manier beter,” zegt Kim van Oorsouw, universitair docent Forensische Psychologie aan de Universiteit Maastricht. “Maar bij psychedelica neemt de hersenactiviteit toe, en ontstaan nieuwe verbindingen in de hersenen. Daardoor kunnen trauma’s een nieuw perspectief krijgen.”

Door een persoonlijke crisis kwam Van Oorsouw zelf in aanraking met ayahuasca. “Eerst dacht ik: not my cup of tea, totdat ik ineens voelde dat ik er klaar voor was. Mijn eerste ceremonie was heel angstig, maar de dag erna probeerde ik het nog een keer en was het prachtig. Het bood me zo veel inzichten. Alleen de wetenschapper in mij wilde het ook kunnen begrijpen.”

Naar eigen zeggen als enige in Nederland onderzoekt Van Oorsouw momenteel de effecten van ayahuasca. Haar onderzoek laat zien dat van een groep klinisch depressieve, uitbehandelde patiënten 75 tot 80 procent vier weken na een ayahuascaceremonie symptoomvrij was. Van Oorsouw: “Het was een kleine groep van achttien deelnemers, en we moeten de langetermijneffecten nog onderzoeken. Maar de resultaten zijn veelbelovend.”

Zo was er een jarenlang ernstig depressieve vrouw bij wie geen enkele behandeling hielp, vertelt Van Oorsouw, die gedurende haar ceremonie een oorlogstrauma ervaarde uit een vorig leven. Daar overleed ze op het slagveld, waarna ze in haar visioen een nieuw hart kreeg in een operatiekamer. Na die trip was ze niet langer depressief.

“Wetenschappelijk gezien kunnen we dit niet verklaren,” zegt van Oorsouw, “maar een sterk psychedelische, spirituele ervaring is de beste voorspeller van afname van stress of depressie op lange termijn.” Voor haar onderzoek werkt ze nauw samen met een aantal centra, omdat de juiste omgeving cruciaal is voor die mystieke ervaring. Het middel toedienen in een puur klinische setting zou daarom minder effectief zijn.

Maar als je zo’n ervaring ingaat terwijl je er niet klaar voor bent, heb je meer kans op angsten, zegt Van Oorsouw. “Sjamanen zeggen dus niet voor niets dat je het pas moet doen als je de roep voelt van de plant. Voor sommigen komt dat moment nooit.”

Averechtse werking

Het huidige verbod vertraagt de data-instroom van haar onderzoek. Maar volgens Van Oorsouw schuilt in het verbod met ­name het gevaar dat mensen zonder goede begeleiding ayahuascathee gaan drinken, wat de risico’s vele malen vergroot. Het is daarmee de vraag of het verbod, met als doel het beschermen van de volksgezondheid, niet juist averechts werkt.

Ook Moerkamp is bang dat door het verbod ayahuasca juist ondergronds verdergaat. Moerkamp: “Wij zien regulering als de enige optie. Ayahuasca is overgenomen uit de Amazone uit een totaal andere cultuur. We moeten nog een goede manier vinden om ermee om te gaan, het inpassen binnen onze samenleving. Alleen ayahuasca heeft inmiddels zo veel levens positief geraakt: ik denk niet dat je dit nog kunt tegenhouden.”

Santo Daime

Ayahuasca was eigenlijk al langer ­verboden. Het middel bevat de psychoactieve drug DMT, die in Nederland op lijst 1 van de Opiumwet staat. Het Braziliaanse kerkgenootschap Santo Daime, met kerken in Amsterdam en Den Haag, genoot echter jarenlang een uitzonderingspositie, omdat het de drank schonk tijdens religieuze erediensten. Op 1 oktober 2019 bleef een eerdere veroordeling van een kerklid voor de invoer van 33 kilo ayahuascathee uit Brazilië in stand. De rechter vond een straf voor het kerklid niet noodzakelijk, maar Santo Daime verloor wel zijn uitzonderingspositie.

Risico’s en regulatie

Volgens schattingen gebruikt minder dan 1 procent van de Nederlandse bevolking ayahuasca. Het verbod heeft daarom een verwaarloosbaar effect volgens Floor van Bakkum, hoofd Afdeling Preventie van Jellinek: “De laatste jaren zien we een lichte toename van young urban professionals, op zoek naar spirituele verwezenlijking.”

Ayahuasca veroorzaakt weinig tot geen lichamelijke schade, verslavings­risico’s of sterfgevallen door overdoses. Mensen met psychische klachten vormen wel een risicogroep, omdat ayahuasca bepaalde aandoeningen kan versterken. Goede begeleiding is daarom cruciaal. “Gezien het weinige gebruik, de lage risico’s en therapeutische werking, zou het een interessant middel zijn om te onderzoeken hoe dit gereguleerd aan te bieden in de samenleving,” aldus Van Bakkum. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden