PlusInterview

Art Rooijakkers: ‘Mijn dochters gaan meer pandemieën meemaken’

Art Rooijakkers met zijn dochters Puk en Keesje.Beeld Lin Woldendorp

Art Rooijakkers (44) onderzocht in een Paroolcolumn hoe de toekomst van zijn Puk en Keesje (3) eruit zal zien. Dat leidde tot een boek – De eeuw van mijn dochters - met een extra hoofdstuk: pandemieën.

Vanaf nu is alles anders, dacht Art Rooijakkers (44) toen hij in 2017 thuiskwam met zijn twee pasgeboren dochters en hun moeder. Dat kon over heel veel gaan, maar het ging hierom: de toekomst was nu niet meer alleen de zijne, maar ook die van hen, Puk en Keesje. En daarmee kwam er opeens een hoop toekomst bij. Mijn dochters, besefte hij, gaan deze eeuw waarschijnlijk overleven. Dit is hun eeuw. Wat betekent dat? Hoe ziet hun leven er straks uit? En niet alleen hun leven, maar ook hét leven?

Die gedachtes lieten hem niet meer los en het werd het onderwerp van een wekelijkse column in deze krant, sinds vorig jaar, waarin hij als een soort toekomstreiziger een beeld van straks probeerde te schetsen. Niet door er maar wat op los te speculeren, maar naar aanleiding van ­gesprekken met deskundigen op allerlei terreinen.

Met wetenschappers als Erik Scherder, maar ook met ­astronaut André Kuipers, tattookoning Henk Schiffmacher en allesweter Maarten van Rossem. Over de vraag of mensen inderdaad een stuk ouder gaan worden. Of ze seks zullen hebben met een robot. Over ruimtetoerisme en of we nog vlees zullen eten. Die aanpak werkte, de toekomst kreeg vorm. Een beetje dan, want niemand heeft een glazen bol, maar van puzzelstukjes kun je wel een puzzel maken.

Op 14 maart stond de laatste column in de krant, maar Rooijakkers was nog niet klaar. Het ging een boek worden. Een bundeling, met de onderwerpen nog meer uitgediept en een paar nieuwe vraagstukken erbij.

In het drijfzand

En toen: corona. Rooijakkers: “Aan het begin van de lockdown ging het nog wel: ik had opeens alle ruimte in mijn agenda, dus ik kon lekker gaan schrijven. Het werd een kloek boek. Maar al snel raakte ik met m’n voeten in het drijfzand. Ik dacht: alles is nu anders, dus ook de toekomst. Ik overwoog om het helemaal om te gooien en het puur over de wereld met corona te hebben. Alles wat ik tot dan toe had, leek opeens achterhaald.”

“Bovendien voelde het decadent om te schrijven over de vraag of mijn dochters later de aarde vanuit de ruimte zouden gaan zien, of dat ze plastische chirurgie zouden krijgen. Ondertussen lagen de ic’s vol, was al die ellende aan de gang. Hoe kon ik nou de toekomst onderzoeken in een tijd waarin er eigenlijk geen toekomst en verleden was, maar alleen het heden? Tijdens die eerste golf leefde ik – en volgens mij bijna iedereen – alleen maar in het nu.”

Er waren stevige gesprekken met zijn uitgever voor ­nodig, maar toen zag hij toch in dat hij geen boek schreef over de wereld van over een paar jaar. Nee, dit ging over een hele eeuw. En corona mag nu dan misschien allesoverheersend lijken, dat is het straks niet meer.

Terug naar het oorspronkelijke plan dus, maar wel met een nieuw hoofdstuk: pandemieën. Daarvoor sprak hij met virologen Patricia Bruijning en Marion Koopmans. Rooijakkers werd er niet vrolijker van. “Marion Koopmans vertelde me dat het vrijwel zeker is dat dit niet de laatste pandemie is die mijn dochters gaan meemaken. En wijzelf waarschijnlijk ook niet. De laatste grote was de Spaanse griep, honderd jaar geleden. En het is eigenlijk een wonder dat er sindsdien niet meer een vergelijkbare pandemie is geweest. We zijn met veel meer mensen, dichter op ­elkaar dus, met meer interactie, meer mobiliteit: ­reken maar uit.”

‘Marion Koopmans vertelde me dat het vrijwel zeker is dat dit niet de laatste pandemie is die mijn dochters gaan meemaken.’Beeld Lin Woldendorp

En verder. Oorlogsdeskundige Johan van der Dennen is verbaasd dat de wereld niet nog veel meer in brand staat dan die al doet. Hij voorspelt grote gewapende conflicten, en als de geschiedenis ons iets heeft geleerd is het dat die heel plotseling kunnen ontstaan.

Maar dat is allemaal nog klein bier, vertelt Rooijakkers, vergeleken met de donkerste wolk die boven onze hoofden hangt: het klimaat. “Ik zag laatst een plaatje dat het goed samenvatte. Mensen met een mondkapje op in een rubber bootje op woelige zee, die corona moest voorstellen. Daarachter kwam een grote golf aan: de economische crisis. En daarachter een nog veel grotere golf: klimaatverandering. ”

De kracht van wetenschap

Tot zover het pessimisme. Want denk nu niet dat Rooijakkers een somber boek heeft geschreven. “Ik geloof enorm in de kracht van wetenschap. We zijn nu met acht miljard mensen op aarde, straks met elf miljard. Daar moeten toch een paar briljante geesten tussen zitten die ons kunnen behoeden voor het onheil? En er is nu een generatie jong die niet zo labbekakkerig is als de vorige. Ze gaan de straat op, zijn bereid tot actie. Zo krijg je verandering, en dat kan snel gaan. Kijk maar naar kleine dingen, zoals roken. Nog niet zo lang geleden was het normaal om glaasjes met sigaretten op tafel te hebben bij een verjaardag. Zo gaat het straks ook met vlees eten: dat wordt niet meer de norm, maar een enorme luxe, iets als kaviaar.”

“Bovendien,” gaat hij verder, “komen er zo veel leuke dingen aan. Virtual reality kan ons heel veel brengen. Als toerist hoef je niet meer op een vervuilende, vermoeiende reis, maar kun je vanaf je eigen bank de wereld zien en écht beleven. Als je levensecht op safari kan, of kan zwemmen met orka’s, dan hebben we straks toch ook geen dierentuinen meer nodig? Of wat dacht je van 3D-geprinte organen? En het voelt wat wonderlijk om hierover na te denken, maar de kans is groot dat mijn dochters later seks zullen hebben met een robot. Geweldige seks. En wat zou daar nu op tegen zijn?”

Het voorwoord is van Geert Mak, die als geschiedkundige keek naar hoe men vroeger de toekomst zag. In 1918 dacht men bijvoorbeeld dat we allemaal de beschikking zouden hebben over een eigen vliegtuigje. Maar het interieur van die vliegtuigjes zag er dan wel weer uit als die van koetsen uit die tijd.

“Helemaal gelijk kun je bijna niet krijgen als je de toekomst voorspelt,” zegt Rooijakkers. “Maar gedeeltelijk zeker. Wat de deskundigen die ik sprak en vervolgens ikzelf hebben gedaan, is lijnen doortrekken vanuit het nu naar de toekomst. Logische lijnen, die vast niet precies zo zullen lopen, maar nu het meest waarschijnlijk lijken. En dat is enorm interessant, ook al zal het uiteindelijk toch weer anders zijn.”

Anders uitpakken

Want wat jij doet, zei Rob de Wijk – directeur van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies – tegen Art Rooijakkers, is de toekomst voorspellen terwijl die niet te voorspellen is. Wat je ook in kaart brengt: het zal ­anders uitpakken. Dat komt omdat je nooit weet wat de gamechangers zullen zijn.

Rooijakkers: “Als je op 10 september 2001 aan New Yorkers had gevraagd hoe ze de toekomst van hun stad hadden gezien, konden al hun antwoorden een dag later in de prullenbak. Ik kan dus wel willen dat ik grip heb op wat mijn dochters te wachten staat, maar dat heb ik niet. Wat dat betreft is dit project uiteindelijk een oefening in loslaten geweest. Dat is misschien wel wat het betekent om ­vader te zijn. Je kunt je kinderen uiteindelijk niet behoeden voor wat er zal gebeuren, je kan ze alleen maar zo goed mogelijk voorbereiden en altijd achter ze blijven staan.”

“Ik hoop dat ze over pak ’m beet vijftien jaar op de bank zitten en dit boek – misschien nog wel van papier, maar ­anders digitaal – zullen lezen en zich er vrolijk over ­maken. Over wat er klopt en wat hun vader helemaal mis had. Maar dat duurt nog wel even: nu zijn ze drie jaar en gaat het op de bank over de vraag of ze Nijntje of Peppa Pig willen kijken.”

Art Rooijakkers: De eeuw van mijn dochters – hoe onze wereld er straks uitziet, Thomas Rap, €19,99

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden