PlusInterview

Andreas Jonkers: ‘Wij denken te traditioneel over afwezige vaders’

Toen hij zelf vader werd, ging Andreas Jonkers (30) op zoek naar het verhaal van zijn eigen vader, die hij nauwelijks kende en die jaren geleden op raadselachtige wijze om het leven kwam. ‘Ik denk niet dat mijn vader echt dood wilde.’

Andreas Jonkers: ‘Je wordt zelfredzamer als je zonder vader opgroeit, je moeder kan niet alles regelen.’Beeld Marc Driessen

Het is, zegt Andreas Jonkers, misschien wel de meest troosteloze plek van Amsterdam. Hij staat op het talud van de Gooiseweg, vlak achter de Intratuin. Hier werd zeventien jaar geleden zijn vader gevonden. Bij een grote populier, in een kuil, zijn blouse open, met 42 messteken en een doorgesneden keel. Op loopafstand van de Rudolf Dieselstraat, waar hij in die tijd een kamer huurde. Vorig jaar is Jonkers er voor het eerst gaan kijken, om te zien hoe de sneeuwklokjes die een vriendin van zijn vader er had geplant, in bloei stonden. Toch mooi, vindt hij, een klein gedenkteken voor een vader die hij nooit heeft gekend.

De politie noteerde destijds, in 2004, dat ‘van een misdrijf vooralsnog niets gebleken is’. Hij vertelt het rustig, bijna vlak, maar wordt fel als je vraagt of hij vrede heeft met deze lezing. “Als je het dossier leest, voel je: dit is niet het hele verhaal. Ik heb het hele verhaal willen vertellen om dichter bij hem te komen.”

Andreas Jonkers, uitgever van journalistiek platform De Correspondent, schreef er het boek En toen vonden ze mijn vader over. Wat begon als een afstandelijke zoektocht naar iemand die hij niet kende, werd naarmate hij meer te weten kwam steeds heftiger. “Dus nee! Ik heb er geen vrede mee.”

Wat denkt u dat er gebeurd is?

“Ik denk dat het een wanhoopskreet was. Mijn vader wilde een beter leven, en vond daarbij de dood. Vermoedelijk is het een psychose geweest, waardoor hij maar door en door kon gaan. Er lag een brief in zijn huis aan zijn ouders, dat zou een afscheidsbrief kunnen zijn – maar hij schreef talloze brieven. En het mes waarmee hij was verwond, was onomstotelijk van hem. Maar ik denk niet dat hij echt dood wilde.”

Toch gek dat u zich pas zeventien jaar na zijn dood in hem bent gaan verdiepen.

“Die behoefte kwam pas toen mijn vriendin zwanger was. Op de twintigwekenecho zagen we dat we een zoon kregen. Ik werd vader, realiseerde ik me, maar ik was zelf ook een zoon van een vader. En ik wist eigenlijk nauwelijks iets van hem.”

Wat had uw moeder over hem verteld?

“Ze gaf steeds subtiel kleine beetjes informatie. Precies genoeg om me niet nieuwsgieriger te maken. Ze zei dat hij erg in de war was, dat hij voor mijn opvoeding niet goed was geweest. Dat was lange tijd genoeg, pas toen ik een jaar of elf was kwamen de vragen. Toen ben ik hem gaan opzoeken, samen met mijn moeder. Hij woonde in de Tweede Jan van der Heijdenstraat. Zijn hele huis hing vol kunst, alle muren waren beschreven, overal lagen dingen die hij wilde laten zien. Een paar krabbels vond hij al een meesterwerk. Toen we weggingen, schijn ik tegen mijn moeder gezegd te hebben: ik snap niet dat je met zo iemand een kind hebt verwekt.”

Wat een harde opmerking voor een jongen van elf.

“Zo herinneren mijn moeder en mijn halfbroer het, dus daarom heb ik het zo opgeschreven. Ik ben niet altijd aardig. En in die ene zin ligt mijn gevoel van die dag besloten: ik snap deze man niet.”

Jonkers beschrijft in zijn boek hoe hij contact legt met de broers en zussen van zijn vader, Hans, die opgroeiden in een groot, veeleisend gezin. Acht kinderen, een strenge vader, weinig aandacht van hun moeder. Hans kwam niet goed mee, begon veel te blowen, waardoor het van kwaad tot erger ging. Hij kreeg psychische klachten – of het schizofrenie was of iets anders is niet meer te achterhalen – en stapelde mislukking op mislukking. Hij wilde kunstenaar worden, maar dat kwam nooit echt van de grond, en wilde graag vader worden – maar dat geluk was ook van korte duur.

Jonkers’ moeder liet hem Andreas een paar keer zien, maar verbrak toen het contact. Zijn huis in De Pijp, waar Andreas op bezoek was geweest, werd hij uitgezet toen hij weigerde een exorbitante huurverhoging te betalen. Na omzwervingen op straat vond hij een kamer bij een hospita, in de Rudolf Dieselstraat in de Watergraafsmeer – “Die huizen zijn nu gesloopt, er worden luxe appartementen neergezet, heel symbolisch” – waar hij definitief afgleed. “Ik denk dat het die reeks van teleurstellingen is geweest die hem naar het einde heeft gedreven.”

Bent u niet boos op uw moeder?

“Boos? Nee. Eigenlijk niet. Zij moest zorgen voor mijn veiligheid, en dat kon niet met hem in de buurt. Je kon met hem geen afspraken maken, hij ging over alle grenzen heen. Mijn moeder vertelt er weinig over, ze wil ook niet dat ik te veel schrijf over haar band met mijn vader. Maar een vriendin van mijn moeder vertelde me dat ze haar ­telkens opbelde als ik naar mijn vader had gevraagd. Samen bespraken ze dan wat ze zou zeggen. Hoe ouder ik werd, hoe meer ik te horen kreeg. Mijn moeder heeft nooit kwaad over mijn vader gesproken, maar heeft steeds gezegd: hij was kwetsbaar, gevoelig en niet goed voor jullie.”

Hoe was u als kind?

“In mijn boek probeer ik te laten zien dat je een heel normaal kind kunt zijn als je zonder vader opgroeit. Ik heb twaalf mensen geïnterviewd die dat hebben meegemaakt, en zij vertelden dat je er vooral zelfredzamer door wordt. Je moeder kan niet alles voor je regelen, als je ergens mee zit, moet je het zelf oplossen. Je deelt dus ook minder.”

Gold dat ook voor u?

“Zeker. Ik ben ook behoorlijk gesloten. Tijdens het schrijven van dit boek moest ik mezelf dwingen mijn gevoelens onder woorden te brengen. Uiteindelijk raakte het me steeds meer, wat er met mijn vader is gebeurd. Het is zo schrijnend.”

U bent onderzoeken naar vaderloosheid gaan bestuderen. Wat is u het meest bijgebleven?

“In veel studies werd gezegd: wie zonder vader opgroeit, krijgt eerder adhd, doet het minder goed op school of wordt sneller gewelddadig. Andere studies zeiden: we hebben eigenlijk geen idee wat precies de effecten zijn.”

“Vroeger werd vaak tegen mij gezegd: heb jij geen vader nodig? Als de vader er niet is, denken we dat dat problematisch is. Terwijl er doorgaans iets anders achter zit. Als de vader wegvalt, valt vaak ook een inkomen weg, de moeder moet verhuizen naar een slechte buurt, de kinderen komen op een minder goede school.”

“De sociaaleconomische omstandigheden spelen meestal een grotere rol dan puur de afwezigheid van een vader. Die wordt vaak gezien als degene die de grenzen aangeeft, die helpt bij keuzes maken voor school of werk. De vader als brug van het gezin naar de samenleving. Maar moeders kunnen dat net zo goed doen. Kinderen van lesbische ouders komen even goed terecht als kinderen van hetero-ouders.”

“Ik heb de vader van de vaderwetenschap gesproken, Michael Lamb. Hij zegt dat alles, dus je geluk, je ontwikkeling, sociale vaardigheden, zelfs je IQ afhankelijk zijn van het verhaal binnen het gezin. Dat het ook de moeder kan zijn die kan zorgen voor een veilige gezinssituatie. Hoe wij over afwezige vaders denken, is veel te traditioneel.”

Bent u bang geweest dat u het niet zou kunnen, vader zijn?

“Totaal. Ik had geen idee wat ik kon verwachten. Misschien doordat ik zonder vader ben opgegroeid, maar ik merk ook dat veel andere mannen dat hebben. Wat voeg je toe aan het leven van je kind, en hoe doe je dat dan? Wat ik erover kon vinden was ofwel heel jolig, of heel informatief. Dat ging weinig over wat vaderschap met je doet.”

“Ik heb vrienden en collega’s hierover geïnterviewd, en zij dachten allemaal aan hun vaders: zoals die het vroeger deden zouden zij het juist niet gaan doen, of juist wel. Ik heb dat natuurlijk niet. Bij mij was het een lege bladzijde.”

Andreas Jonkers: En toen vonden ze mijn vader. De Bezige Bij, € 21,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden