Plus

Alles valt op zijn plaats in Ondanks De Zwaartekracht van Suzanna Jansen

Ondanks De Zwaartekracht, het nieuwe boek van Suzanna Jansen, is vooral een getuigschrift van de noodzaak van kunst.

Ondanks De Zwaartekracht Beeld Balans

Wat een raar span, denk je aanvankelijk, wat hebben ze met elkaar gemeen, waar kruisen zich hun wegen? Ze hebben elkaar nooit ontmoet: de stedenbouwer, de danseres-balletpedagoge en de schrijfster van het boek. Maar spoedig valt alles op zijn plaats, in of all places Slotermeer.

Die Amsterdamse stadswijk wordt, als de herbouw van Rotterdam aan een ander is gegund en Lelystad mislukt, het grootste kunstwerk van de gedreven - of zoals Suzanna Jansen schrijft 'bezeten' - stadsarchitectonisch kunstenaar Cornelis van Eesteren. Met strakke geometrische lijnen, veel licht, lucht en groen rondom de Sloterplas op de plaats waar vroeger een meer was.

Het is de triomf van zijn Algemeen Uitbreidingsplan, in die schrale naoorlogse jaren, een culturele woestenij, zoals Jansen, die er opgroeide, het noemt.

Woestijn
En daar durft dan een danseres op haar retour, de flamboyante Steffa Wine, Amsterdamse van geboorte, een balletschool (tevens theatertje) te vestigen dat Musis heet en waar de Suzanna als meisje verlangend naar binnen staat te gluren. Want zij is net zo bezeten van dans als Steffa, en als Van Eesteren van stedenbouw, maar haar ouders vinden Wine's school te duur en Suzanna moet het stellen met een mindere opleiding.

De drie hebben meer gemeen: ge­fnuikte aspiraties. Van Eesteren wint al heel jong de prestigieuze Prix de Rome, maar tekent en ontwerpt zo eigenzinnig dat de vierjarige beurs hem na een jaar weer ontnomen wordt.

Terwijl zijn vader, aannemer in de Alblasserwaard, hem bij zich in de zaak wil hebben, zwerft hij zeven jaar lang door een woestijn van afwijzingen. Maar water bij de wijn doet hij nooit.

Inmiddels wordt hij een vooraanstaand lid van De Stijl en legt net zo'n hardnekkige ambitie en passie voor zijn kunst aan de dag als Steffa Wine, die echter, rusteloos rondreizend, nooit echt doorbreekt en op het toppunt van haar kunnen haar reputatie schaadt door in oorlogstijd in nazi-Duitsland te dansen.

Shin splints
Niet minder bezeten is Jansen zelf, die na vele malen afgewezen te zijn alsnog wordt toegelaten op een Rotterdamse balletopleiding, maar deze moet afbreken door shin splints, botvliesontsteking in het scheenbeen. Ze moet de woorden 'Ik geef het op' uitspreken en het is alsof ze helemaal niemand meer is.

Dertig jaar later gaat ze op consult bij een specialist die haar vertelt dat ze haar carrière in het ballet waarschijnlijk niet had hoeven opgeven. "Ik had danseres kunnen worden, alleen: ik was het niet." Dat is het grote verschil tussen haar en Van Eesteren en Wine, die zich nagenoeg tot hun dood aan hun kunst hebben gewijd.

Jansen schreef eerder met Het Pauperparadijs een puike historie van de 'koloniën van weldadigheid' in Drenthe. In dit boek verweeft ze drie verhaallijnen in fraaie stijl en met een subtiele compositie tot een Zeit­geschichte van de periode tussen de wereldoorlogen, toen Van Eesteren en Wine hun hoogtepunten beleefden.

Maar Ondanks De Zwaartekracht is toch vooral een getuigschrift van de noodzaak van kunst, die sommigen van ons zo dwingend beheerst dat alles (zoals Steffa's dochter Raya) ervoor moet wijken.

Suzanna ­Jansen, Ondanks De Zwaartekracht
Uitgeverij Balans, €19,99

Suzanna Jansen: geboren en getogen in Slotermeer gaf zij ooit een balletcarrière op Beeld Uitgeverij Balans
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden