PlusExclusief

Actrice Dette Glashouwer over hoe we omgaan met dood en verlies: ‘Ik had een diepe angst voor die hel waar ik naartoe zou gaan’

Dette Glashouwer: ‘Ik zou het heel mooi vinden als mensen bij mijn uitvaart voelen dat ze leven.’ Beeld Daphne Lucker
Dette Glashouwer: ‘Ik zou het heel mooi vinden als mensen bij mijn uitvaart voelen dat ze leven.’Beeld Daphne Lucker

Journalist Nynke Sietsma verloor eind 2020 haar vierjarige zoontje Berend. In deze serie spreekt ze mensen over hun ervaring en omgang met de dood en verlies. In de derde aflevering: actrice Dette Glashouwer (62).

Nynke Sietsma

Over deze serie

Na het overlijden van haar zoontje Berend is freelance journalist Nynke Sietsma nieuwsgierig naar hoe anderen denken over de dood, het hiernamaals en verlies. In maart 2020 werd de levenslustige Berend ernstig ziek. Hij bleek een agressieve vorm van kanker te hebben. Tegen de verwachtingen van de artsen in overleed hij eind oktober van dat jaar op vierjarige leeftijd. Nynke, haar echtgenoot en dochter van vijf jaar oud bleven achter met de vraag: waar is Berend nu? Met deze serie hoopt ze iets meer grip te krijgen op het grootste mysterie van het leven: de dood.

Actrice Dette Glashouwer duwt een witte kolossale koffer onze huiskamer in. Dying is Absolutely Safe staat er met grote zwarte letters op. Het is de titel van haar huiskamertheatervoorstelling, die, jawel, over de dood gaat.

Of ze het spannend vindt om voor een eenkoppig publiek te spelen, vraag ik, een rouwende moeder nog wel. Het is wel een heel intense aanleiding, antwoordt ze, maar ze is wel wat gewend. Zoals die ene keer toen ze ‘cadeau’ was gedaan aan een terminaal zieke vrouw die niet wist wat er zou komen. “Ze vond het ontroerend, gelukkig.” Later erkent ze dat ze het toch wel spannend vond, maar dat ze vooral ook nieuwsgierig was.

Glashouwer staat al ruim dertig jaar op de planken. Vanaf de jaren tachtig met het succesvolle theatertrio Suver Nuver, later met hyperpersoonlijke solovoorstellingen. Dying is Absolutely Safe speelt ze sinds de coronapandemie vooral in huiskamers. Dit is haar 92ste keer. En nu staat ze in míjn woonkamer.

De voorstelling blijkt een intiem, onderhoudend mini-college over doodgaan-door-de-jaren-heen te zijn, met een diavoorstelling geprojecteerd op haar witte wollen jurk en anekdotes over haar eigen zoektocht naar de dood. Af en toe moet ik hardop lachen. Maar er zit ook een dans met een skelet in. Geen echte natuurlijk en ik snap wat ze ermee wil zeggen, dat je kunt leren ontspannen om te gaan met de dood, maar toch zit ik met ingehouden adem te kijken. Mijn verlies is nog te vers, mijn zoon té kort geleden begraven om te kunnen ontspannen.

Als ik de lunchtafel voor ons beiden dek, glijdt de spanning van me af. Het was ontroerend, grappig en interessant, maar het viel me óók niet mee.

Of Glashouwer zelf bang is voor de dood. “Nee, op dit moment niet,” zegt ze. “Sterven hoort erbij en ik ben nu op een plek waar ik wíl zijn. Maar dat wil natuurlijk niet zeggen dat ik het op het moment suprême ook zo ervaar.”

Als puber dacht u aan zelfdoding.

“Ik heb overwogen om het te doen, ja. Ik worstelde als puber erg met mijn streng christelijke opvoeding. Afvalligen gingen in dat geloof naar de hel en ík twijfelde aan dat geloof. Ik ontwikkelde daarom een diepe angst voor die hel waar ik dus naartoe zou gaan. Ik was zo bang om dingen verkeerd te doen. Ik werd er diep ongelukkig van. Als ik langs het IJsselmeer liep, waaraan ik opgroeide, dacht ik vaak: zal ik erin lopen of niet?”

Wat hield u in leven?

“Een publiek. Dat diende zich op een onverwacht moment aan. Ik zat als puber bij Youth for Christ. Het was de bedoeling dat we jongeren bekeerden. Maar hoe kon ik anderen bekeren als ik zelf twijfelde? Toen mijn middelbare school me vroeg of ik de kersttoespraak wilde houden, over de geboorte van Jezus, had ik weer dat gewetensconflict. Toen besloot ik, ik doe de kersttoespraak en dan speel ik alsóf ik het geloof. Dat werd mijn eerste rol op een podium. De positieve aandacht van het publiek blies me weer leven in.”

Toen u op de toneelschool in Maastricht zat, viel u van uw geloof. En de hemel? Gelooft u daar ook niet meer in?

“Niet meer zoals toen. Mijn voorstelling van de hemel was overigens altijd abstract. Het leek me geen aantrekkelijke plek, zo vroom. Het was meer dat ik absoluut niet in de hel wilde komen. Nu geloof ik daar niet meer in.”

Wat is uw voorstelling van het hiernamaals dan?

“Misschien is het een ander, eeuwig bewustzijn. Stel, we zijn als mens een golfje in een onmetelijke oceaan, niet meer dan een rimpeling. Die oceaan is dat bewustzijn. Als we sterven, worden we daar weer in opgenomen. Wie weet voelen we ons er als een vis in het water.”

Het is een troostende gedachte dat we teruggaan naar iets wat we al kennen, ook al zijn we nog klein, zeg ik. “Als je kind sterft, nog afhankelijk van jou als ouder, dan kun je alleen maar hopen dat hij niet bang is zonder zijn ouders en zus, waar hij ook is.”

We zwijgen even.

Nynke Sietsma met zoontje Berend. Beeld Privéarchief
Nynke Sietsma met zoontje Berend.Beeld Privéarchief

Heeft u ook wel eens iemand zien sterven?

“Mijn vader. Hij was ziek vanaf mijn negende en lag wel vaker op sterven. Ik was lang bang dat hij me op zijn sterfbed opnieuw wilde bekeren. Ik was begin twintig toen ik uiteindelijk aan zijn daadwerkelijke sterfbed zat. Mijn schoonzusje zat erbij en had me net gevraagd wat hij voor vader was voor mij. Ik vertelde allemaal negatieve dingen over hem. Toen stierf hij. Hij was doof, maar we weten natuurlijk niet wat iemand kan horen op zijn sterfbed.”

“Ik heb lang spijt gehad van mijn negatieve uitlatingen. Tegelijkertijd was het een opluchting om zo eerlijk en open over hem te praten. Toch had ik liever gehad dat hij mijn liefde had gevoeld. Want die was er wel. Misschien heeft mijn vader mijn liefde wel gevoeld, onder mijn eerlijkheid,” zegt ze zachtjes. “Dat hoop ik.”

Leeft uw moeder nog?

“Nee. Ze is 85 jaar oud geworden. Aan het eind van haar leven, sprak ze niet meer. Ze had een vorm van dementie. Dat is heel apart, wie ben je nog als je niet meer spreekt?”

Het is een vorm van verdwijnen, van vergankelijkheid, bedoelt u dat?

“Er verdwijnt een wezenlijk onderdeel van je persoonlijkheid, al ben je nog wel aanwezig. Ik heb wel eens gehoord dat de ziel niet dementeert. Maar wat doet die dan nog in je lichaam? Omdat we een lichaam hebben, hebben we pijn, lijden we, sterven we. Als je gelooft dat je álleen je lichaam bent, dan stopt het als je sterft. Als je gelooft dat je lichaam bezield raakt bij de bevruchting of de geboorte, dat er íets is dat je lichaam levend maakt, de ziel, dan stopt die misschien niet als het lichaam stopt.”

De ziel gaat dus door?

“Ja, misschien wel. Als dat eeuwige bewustzijn misschien, waar we naar teruggaan. Maar wat weten we? Ik moet nu denken aan mijn hypnose-ervaring in New York. Ik was in die stad en las in de krant over een hypnosesessie die je naar een vorig leven kan brengen. Het was bizar wat ik zag onder hypnose. Het eerste leven waarin ik terechtkwam, voelde heel fysiek. Ik voelde een korset en een kraag aan mijn lijf en zag beelden van een straatlantaarn en modderige straten. Toen ik vele levens later weer terugkwam naar mijn eigen leven, zag ik mijn ziel zweven over het IJsselmeer en was ik terug in Hindeloopen waar ik ben geboren. Ik vond het wel logisch eigenlijk, dat IJsselmeer, ik heb er een band mee. Het hoeft niet waar te zijn wat ik heb gezien, ik heb een sterke verbeelding.”

Zou u in een ander lichaam terug willen komen?

“Nou, niet meteen hoor, pfffff. Even wachten.” Glashouwer lacht. “Het lijkt me heerlijk om even zorgeloos te zijn, om los te laten.”

Heeft u al nagedacht over uw uitvaart?

“Het mag low budget. Ik hoef geen mooie kleren aan, ik hoef niet begraven te worden. Ik zit te denken aan resomeren. Goed voor het milieu, er blijft alleen wat poeder over. Ik wil wel uitgestrooid worden in het IJ. Dat kan, dat heb ik al uitgezocht. Ik zou het heel mooi vinden als mensen bij mijn uitvaart voelen dat ze leven. Ze mogen best ‘ik leef!’ uitschreeuwen.”

Bent u al klaar om dood te gaan?

“Als ik nu zou gaan, ga ik in ieder geval heel tevreden.”

Dette Glashouwer

Dette Glashouwer (Hindeloopen, 1960) is theatermaker en actrice. Daarnaast is ze ceremoniespreker bij uitvaarten en huwelijken en vrijwilliger bij een hospice in Amsterdam-Zuidoost. Glashouwer woont in Amsterdam.
detteglashouwer.com

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden