Review

A.F.Th. van der Heijden: Gentse lente

Tegenwoordig volgen de boeken van A.F.Th. van der Heijden elkaar in hoog tempo op. Gentse lente is nu net uit. Het gaat hier om verzamelde verhalen. Sommige bereikten al een zeer groot publiek - zoals Weerborstels, dat het Boekenweekgeschenk was van 1992 - andere waren voor normale mensen eerder nauwelijks verkrijgbaar, zoals het titelverhaal zelf, dat eerder in een feestbundeltje voor Pieter de Jong stond en dat werd aangeboden bij diens afscheid als algemeen directeur van WPG Uitgevers (vaarwel!). Hoe dan ook, Van der Heijden toont zich in dit boek niet de (megalomane) cyclusbouwer; hij demonstreert zijn kwaliteiten op het kortere vlak.

Maar, zoals dat soms gaat, deze uitgave van al met al ruim driehonderd bladzijden laat zich door de onderlinge samenhang van de verhalen in zekere zin toch weer 'als een roman' lezen. De verhalen zijn afgedrukt in omgekeerde chronologische volgorde. Zoals Van der Heijden zelf stelt: '(...) als betrof het een excursie terug in de tijd, tot voorbij het jaar van mijn debuut.' We beginnen kortom met een verhaal dat de datering 26 maart 2008 meekreeg - en als aanduiding van waar het is geschreven Amsterdam - en we ronden af met een verhaal waaronder 'Geldrop, zomer 1976' staat.

Uit Gentse lente komt een auteur naar voren die weliswaar soms kolderieke en zelfs beangstigende, maar toch vooral in elk geval schijnbaar ontspannen neergeschreven avonturen beleeft in Amsterdam en omstreken (waartoe ik, welja, ook een literair festival in Gent reken), en die verder terug in de tijd steeds angstiger en meer verbeten trekjes toont.

De succesvolle Van der Heijden vertelt bijvoorbeeld smeuïg over hoe hij per ongeluk op een feestje wordt aangezien voor een mystery guest. Het feestvarken blijkt danig in zijn nopjes te zijn met de komst van de bekende schrijver: 'Goh, dat ze aan u gedacht hebben (...). Ik bedoel, ik heb ze natuurlijk de kop gek gezeurd over uw werk en zo, maar dat ze u voor mijn afscheid... als mystery guest... ik kan er niet over uit. Als u eerst een bordje wilt opscheppen: daar is het buffet. Uitstekende rijsttafel.' Al snel blijkt het om een misverstand te gaan: Van der Heijden bevindt zich in de verkeerde ruimte van het pand, hij moet niet in de feestzaal zijn, maar in de studio: 'Radio 1! Nou snap ik het. U moet bij Radio 1 zijn. Dat is hierboven.'
Maar zo ontspannen als dit misverstand wordt opgelost, gaat het niet toe bij Van der Heijdens excursies naar het duistere gebied van zijn jeugd. Het omslagpunt wordt in Gentse lente wat dat betreft zo'n beetje bereikt in 'het requiem' Uitdorsten, waarin wordt verteld over de laatste maanden en het overlijden van de moeder van de schrijver. Je zou, enigszins onderkoeld, kunnen zeggen dat het daar gedaan is met de pret. De tochten naar het zuiden worden beklemmend opgeroepen: 'Onderweg praten we niet veel. Ik kijk vandaag niet met de gretigheid van Movo naar alles wat met de snelweg en Knooppunt Hellegat te maken heeft. Bij nadering van Eindhoven val ik trouwens altijd stil (...).'
En zo dalen we in deze bundel geleidelijk af in de schachten van de jeugd van de schrijver. (Wat een ontroerende en gave novelle blijkt Weerborstels dan toch weer te zijn!) Even klinkt vervolgens toch weer de lach op in Dichters slaags, waarin buitengewoon geestig wordt verteld over enkele bizar verlopen voorleesoptredens in het zuiden van ons land. Maar de jeugd die in die omgeving is doorgebracht, zit dan wel in ons hoofd gebrand, zodat zelfs hier de tragiek overheerst.

Het sluitstuk van Gentse lente wordt gevormd door De gebroken pagaai. Het betreft een soort oerversie van het titelverhaal van Van der Heijdens (toen nog Canaponi geheten) officiële debuut, Een gondel in de Herengracht. Kaal en onopgesmukt schreef hij toen. Bij vlagen lijkt hij daar zelfs wel op Nescio. Dat mag toch wel verrassend worden genoemd. (ARIE STORM)

A.F.Th. van der Heijden - Gentse lente
Querido, €22,95

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden