PlusAchtergrond

75 jaar na de oorlog vaart Kapitein Rob weer uit

Pieter Kuhn (1910-1966) tekende 75 jaar ­geleden de eerste avonturen van Kapitein Rob voor Het Parool. Zijn strips worden nu opnieuw uitgegeven. Kuhns dochters weten: Pieter Kuhn wás Kapitein Rob. ‘In zijn hoofd was hij vrij.’

Pieter Kuhn als Kapitein Rob op de Dam, op campagne voor Het Parool, 1950.Beeld Ben van Meerendonk/IISG

Nederland is nog maar net bevrijd. Een magere jongeman met koolzwart, opspringend haar stommelt de redactie van Het Parool in Amsterdam binnen. Hij brengt geen nieuws, hij brengt een idee. Pieter Kuhn, de zoon van een Amsterdamse sigarenmaker, wil avonturen tekenen van een zeeman. De naam van het schip is het woord dat vijf lange, donkere en gruwelijke bezettingsjaren alleen maar binnenshuis werd gefluisterd: Vrijheid.

Kuhn tekent en bedenkt de verhalen, journalist Evert Werkman neemt – nadat Wijnanda Aberson het eerste deel had geschreven – het schrijfwerk voor zijn rekening. De belevenissen van de drie-eenheid Rob, zijn hond Skip en De Vrijheid verankeren zich in rap tempo in het collectieve geheugen van de naoorlogse Nederlanders.

Drie jaar later schrijft Parool-journalist Simon Carmiggelt in zijn rubriek Kronkel: ‘Ledig fust ware mijn leven,­ ­indien deze wijdverspreide courant niet de avonturen van kapitein Rob bevatte. Want wat de dag mij ook aan deceptie of nederlaag heeft toegebracht – de avond ligt als een feest te wachten. (…) en ik sla Rob open met de verlichte zucht van een gewoontedrinker die de eerste dosis eindelijk voelt binnenstromen.’

Kuhn voert de lezers mee naar de meest exotische plekken op aarde, maar ook ver daarbuiten: van broeierige jungles waar nog dinosauriërs rondzwerven en de bittere kou van het poolgebied tot de achterkant van de maan die hol blijkt te zijn.

Atelier op zolder

De reizen van Kapitein Rob beginnen op een niet afgetimmerde zolder in een huis aan de Van Beuningenstraat 23 in Hilversum. “Daar had hij zijn atelier en liet hij zijn fantasie de vrije loop,” herinnert jongste dochter Jeannette Kuhn (70) zich. “Als we thuiskwamen van school, brachten we hem altijd een kop thee of koffie. Daar zat hij achter zijn ­tekentafel, omringd door zijn kasten vol boeken en naslagwerken, te tekenen en schrijven. Hij werkte vooral ’s nachts. Voor de rust en stilte. Hij sliep uit tot een uur of tien, dan kwam hij naar beneden.”

Oudste dochter Marga (82): “In die kamer hing een heel fijne sfeer. Ik weet nog dat ik af en toe bij hem mocht zitten en op een rode Corona schrijfmachine wat zat te tikken.”

Pieter Kuhn en zijn vrouw Rie krijgen drie dochters. ­Kapitein Rob reist tijdens zijn avonturen nogal eens in het gezelschap van twee dappere vrouwen: Marga en Willy, niet heel toevallig dezelfde namen als zijn dochter Wil (72) en Marga.

De dochters van Pieter Kuhn, vanaf links: Jeannette, Wil en Marga.Beeld Peter Beemsterboer

De dochters herinneren zich hun vader als een lieve, zachtaardige man. Wil: “We groeiden op in vrijheid. ­Zolang we maar niet aan zijn hoofd zeurden, konden we ­eigenlijk doen wat we wilden.”

De druk op hun vader is groot. “Elke twee weken moest hij bij Het Parool zijn tekeningen inleveren,” zegt Wil. “Bovendien legde hij de lat erg hoog voor zichzelf. Alle details van de schepen die hij tekende moesten kloppen. Kapitein Rob werd ook door mensen in de beroepsvaart gelezen. Als iets niet klopte, kreeg hij dat wel via een brief te horen.”

Hun moeder speelt een niet te onderschatten rol in het werk van haar man. “Zij zorgde ervoor dat hij kon werken: regelde de administratieve en organisatorische zaken. Ze knipte bijvoorbeeld alle afleveringen uit de krant en ­bewaarde die in een schoenendoos. Als mijn vader dan tijdens het schrijven even niet meer wist hoe bijvoorbeeld een bepaald personage heette, haalde mijn moeder de schoenendoos tevoorschijn.”

Zo is het ook zijn vrouw die de doorslag geeft wanneer hij de kans krijgt een tjalk te kopen: De Caprice. De tjalk is van Kuhns vriend Detmer Detmers. De oude vriend van hun vader blijkt een ‘belangrijke leverancier’ voor een aantal personages dat een grote rol speelt in de verhalen van ­Kapitein Rob. Marga: “Het personage professor Lupardi is op hem gebaseerd. Detmer was een lange man, net als de professor.” Op het dek van De Caprice dartelen ook twee witte honden. “Detmer had twee samojeden,” vertelt ­Jeannette. “Zo is Skip ontstaan.”

Ook op De Caprice werkt vader Kuhn gewoon door. Jeannette: “Hij gebruikte de motorkap als tekentafel. Ja, hij was altijd bezig. In de ogen van veel mensen leidde mijn vader een beetje een burgerlijk bestaan met huisje-boompje-beestje. Dat hoorde toch niet bij iemand die zulke avonturen bedacht. Maar in zijn hoofd was hij vrij, kon hij alles meemaken wat hij maar wilde. Dat was zijn vrijheid.”

Reclametekenaar

Pieter Kuhn volgt na de Kunstnijverheidsschool een avondcursus bij de Rijksacademie voor Beeldende Kunsten. Hij werkt dan bij een drukkerij waar hij een opleiding als lithograaf krijgt. In 1932 wordt hij reclametekenaar. In de oorlog werkt hij ook voor de Duitsgezinde uitgeverij Westland en illustreert boeken met titels als Stuka’s vallen aan! Wil: “Hij deed dit onder meer als dekmantel voor het verzet. Hij stond ook ingeschreven bij de Kultuurkamer. Tegelijk werkte hij ook voor illegale uitgevers, zoals Geert Breughel.”

Kuhn vervalst persoonsbewijzen en verbergt onderduikers op – hoe kan het ook anders – een boot. Hij moet op den duur ook zelf onderduiken. Maar zijn broer Jan, een vlieger, kiest de kant van de Duitsers en vliegt transportvliegtuigen voor de Luftwaffe. “Papa zei altijd: ‘Mijn broer is tijdens de oorlog de verkeerde kant opgevlogen’,” zegt Wil. “Toch bleven ze ook na de oorlog gewoon met elkaar omgaan.” Ze denkt even na. “Maar wij gingen altijd bij mijn oom en tante op bezoek. Ze kwamen nooit bij ons thuis. Het oorlogsverleden was niet vergeten. Nooit.”

De zwerftocht van de Havik, van de avonturen van Kapitein Rob.Beeld Peter Beemsterboer/Copyright illustratie: erven Kuhn

Kuhn tekent, zwoegt en broedt tien jaar lang. Zijn liefde voor geschiedenis, techniek, scheepvaart – alles stopt hij in zijn verhalen. Het ijzeren ritme eist mettertijd zijn tol. Hij besluit tot een sabbatical avant la lettre.

Lang duurt deze niet en in september 1956 staat de zeeheld weer op zijn vertrouwde plek in Het Parool. Maar toch is er iets veranderd. Het lijkt alsof het oude niveau is verdwenen. Wil: “De grootste vergissing die papa heeft ­gemaakt is van Rob een getrouwde man met een gezin ­maken. Dat verwacht je toch niet van een avonturier?” Marga: “Mijn vader dacht er blijkbaar ook zo over, want langzaam maar zeker verdween dat gezin uit beeld.”

Begin 1958 volgt een tweede onderbreking. Kuhn krijgt een hartinfarct. Op 20 januari 1966 volgt een tweede. Dat wordt hem fataal. Het laatste avontuur van kapitein Rob Rendez-vous in Jamaica wordt nooit voltooid.

Evert Werkman schreef: ‘De dood heeft hem plotseling getroffen, midden in zijn werk. Kapitein Rob – hij stond ­altijd zelf model voor de hoofdfiguur van zijn verhalen – is na een rusteloze reis voorgoed de thuishaven binnengevaren.’

Wil: “Hij stierf op de trappen van Het Parool. Hij kwam zijn tekeningen afleveren.”

Heruitgave

Uitgeverij Personalia komt vanaf december met heruitgaven van alle avonturen van Kapitein Rob, in samenwerking met de erven van Pieter Kuhn. Kapitein Rob begon op 11 december 1945. Personalia wil dit jubileum niet laten passeren.

“We herdenken 75 jaar bevrijding,” zegt uitgever Seb van der Kaaden. “Kapitein Rob voer 75 jaar geleden niet toevallig met het schip De Vrijheid. Aan elke heruitgave wordt een dossier toegevoegd; journalist Frank von Hebel schrijft een beschouwing, verweven met informatie, foto’s en illustraties over en uit het leven en werk van Kuhn. Het boekwerk wordt zo authentiek mogelijk, dicht bij de eerste uitgaven van Het Parool, liggend formaat – oblong – en met de originele coverplaat. Kuhn maakte verhalen over vrijheid in de tijd van de wederopbouw: een document van hoop, avontuur en plezier.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden