PlusBeeldspraak

50 jaar IFFR: de films lieten je de soms zware nachten snel vergeten

Vlak voor de heropening van de bioscopen viert het International Film Festival Rotterdam het gouden jubileum. Het brengt een flashback met een Japans karakter teweeg.

Gangsterbaas Murakawa (Takeshi Kitano) neemt zijn bendeleden in de maling in Sonatine. Beeld Alamy Stock Photo
Gangsterbaas Murakawa (Takeshi Kitano) neemt zijn bendeleden in de maling in Sonatine.Beeld Alamy Stock Photo

Het International Film Festival Rotterdam (IFFR) viert deze week zijn vijftigste verjaardag. De mijlpaal werd al in januari ­bereikt, maar uitbundig kon het feest niet worden – daarom volgt er nu een toegift. Een gesplitste viering met een ingetogen karakter past bij de leeftijd: 50 worden noopt tot aanvaarding van de ouderdom en de beperkingen van dien. Leer mij Abraham kennen. Terugblikkend op diens komst concludeer ik dat het goed is dat ik sindsdien ­zomaar nee kan zeggen en nooit meer hoef te doen alsof ik de eeuwige jeugd heb. Inmiddels staat de teller op 57. Er zijn gebreken, maar daar wordt aan gewerkt.

De Rotterdammers kunnen daar dankzij de pandemie over meepraten. Het is behelpen met een filmfestival zonder volle zalen, zonder ophef en rumoer, zonder spraakmakende gasten uit verre streken levend op het podium. Ik heb intens van dat circus genoten toen ik er een aantal jaren kind aan huis was en nog lang geen 50. Emile Fallaux en Simon Field waren destijds de directeuren, het oude Hilton Hotel en de kelderbar van het nog oudere Hotel Centraal waren de hotspots. De grootste filmdoeken ­bevonden zich in zalen die ook hoognodig moesten worden gerenoveerd. Het was een vrolijke bende.

Feestelijke nachten

Het festival had bij het zilveren jubileum al een omvang en reikwijdte die iedere bezoeker in staat stelden een geheel ­eigen parcours af te leggen: met of zonder ongrijpbare kunstfilms, cinefiele traktaties, verrassende exotica en krankzinnig genrewerk. En niet te vergeten: feesten die ­elke nacht te lang doorgingen en vervolgens via een snackbar naar een slaapzak op een zitmeubel in een onbekende stadswijk voerden. De dag erna bonkte het hoofd bij de eerste voorstelling van de vier tot zes films die de opmaat tot het volgende feest werden. Dit cinefiele hordelopen voltrok zich in de koudste week van het jaar, toen we nog echte winters hadden. Er was altijd nasleep, want ik kon nog lang geen nee zeggen.

Onder die omstandigheden stond er een interview met de Japanse filmmaker Shinya Tsukamoto in mijn overvolle balboekje. Die dag begon te vroeg met de ochtendvoorstelling van diens nieuwe knaller Tokyo Fist, een boksfilm over een gewelddadige driehoeksverhouding en groot­stedelijke vervreemding. De ijskoude zaal was nagenoeg leeg, maar de regisseur, de tolk en de festivalprogrammeur prezen de inzet van de halve man en de paardenkop die het aandurfden om de nieuwe dreun van Tsukamoto ­direct na het ontbijt te incasseren. Ik weet niet of ik de paardenkop was, meer dan een halve man was ik zeker niet. Er gebeurde een wonder: Tokyo Fist kwam als een meesterwerk binnen en beukte de kater met een paar ferme klappen uit mijn hoofd.

Japanse cyberpunkstrips

Tsukamoto was geen onbekende: zijn voorgaande films Tetsuo: The Iron Man en Tetsuo 2: Body Hammer werden in Amsterdam op het Weekend of Terror vertoond. Ze vervulden een sleutelrol in de cyberpunkstroming die in ­Japan een hoge vlucht nam en daarna in de Amerikaanse popcultuur navolging kreeg.

In de afgelopen jaren pompte Hollywood een vermogen in gelikte Amerikaanse versies van de Japanse cyberpunkstrips Alita: Battle Angel en Ghost in the Shell. Verder van de doeltreffende doe-het-zelf punkesthetiek van Tsukamoto kunnen filmmakers niet afdwalen. Diens slagvaardigheid werd in de spektakelfilms node gemist.

Ghost in the Shell heeft nog een connectie met het Rotterdamse festival in de jaren negentig: de chef van cyborg Scarlett Johansson wordt gespeeld door de Japanse acteur en komiek Takeshi Kitano, die als filmmaker in de Maasstad meer applaus kreeg dan in Tokio. Tot hij in 1997 met Hana-bi in Venetië de Gouden Leeuw won en in eigen land alsnog serieus genomen werd.

Kitano brak in Europa eerder door met zijn droogkomische yakuzafilm Sonatine, waarin een gangsterbende uit Tokio naar het zonovergoten Okinawa wordt gestuurd om een conflict te beslechten. Op het strand bekwamen de yakuza zich in grappen en grollen, die door de ervaren podiumkomiek Kitano fantastisch worden uitgewerkt.

Geweldige, eigenzinnige films als Tokyo Fist en Sonatine tillen een festival naar een hoger plan, waarbij de aanwezigheid van de makers altijd helpt. Het was een voorrecht om in Rotterdam met Tsukamoto en Kitano van gedachten te kunnen wisselen en het is een onrecht dat hun buitengewone films 25 jaar na dato vrijwel nergens te zien zijn. De slappe thee die Hollywood er later van trok stroomt via Netflix, Amazon Prime en Disney+ intussen door naar alle beeldschermen. Daarom blijft de roemrijke Europese festivalcultuur van essentieel belang voor de filmkunst van hier tot Tokio.

Verschillende films van Shinya Tsukamoto en Takeshi Kitano verschenen op dvd of blu-ray. Het is raadzaam om op de regiocodering en ondertiteling te letten. Het vijftigste festival van Rotterdam vindt van 2 t/m 6 juni plaats: www.iffr.com

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden