NEW YORK - 'Bernie' Madoffs krankzinnige spel met miljarden betekent ook een zware klap voor de Joodse liefdadigheid, zowel in de VS als in Israël. Bernard Madoff was in Joodse kring een gerespecteerd man, met een reputatie als financieel genie.

Hij was onbezoldigd penningmeester van het bestuur van de Joodse Yeshiva University in New York, en via zijn lidmaatschap van de exclusieve Palm Beach Country Club in Florida strekten zijn contacten met de Joodse gemeenschap zich uit over de hele oostkust van de VS. Nogal wat slachtoffers van zijn piramidespel bevinden zich in deze kringen.

In het Joodse sociale leven is liefdadigheid, 'tzedakah' (letterlijk: het rechtvaardige doen), een essentieel onderdeel. Vandaar dat ook een hele reeks joodse filantropische instellingen een deel van hun geld, en soms hun hele kapitaal, via Madoff belegden. Het nieuws dat de goeroe van Wall Street was opgepakt, bracht vorige week in die wereld een schokgolf teweeg.

De schade die Madoff heeft aangericht, is nog lang niet te overzien. Maar de eerste schattingen gaan uit van een bedrag van 600 miljoen tot één miljard dat de Joodse filantropische gemeenschap in de VS is kwijtgeraakt. En dat is, wordt erbij gezegd, 'een voorzichtige schatting'.

Het betreft grote en kleine instellingen, grote en kleine stichtingen, soms fondsen die door één familie zijn ingesteld en worden gevoed. Zo heeft de cineast Steven Spielberg een eigen liefdadigheidsfonds, 'Wunderkinder', dat een nog onbekend bedrag heeft verspeeld.

Zijn partner in het filmproductiebedrijf Dreamworks, Jeffrey Katzenberg, heeft eveneens veel geld aan Madoff verloren. Het fonds van de Nobelprijswinnaar Elie Wiesel lijkt uitgekleed, en een stichting met filantropische doeleinden van de eigenaar van de New York Daily News, Mortimer Zuckerman, kan Madoff ook niet dankbaar zijn voor diens financiële bemoeienissen.

Een familiestichting in Boston, de Shapiro Family Foundation, heeft laten weten dat zij 145 miljoen dollar verloren heeft, en de Chais Family Foundation in Californië, een liefdadigheidsinstelling die al haar geld bij Madoff had belegd, heeft het voorbije weekeinde al haar operaties moeten staken, het kantoor moeten sluiten en het personeel moeten ontslaan. De stichting schonk jaarlijks 12,5 miljoen dollar aan goede doelen in Israël en in Oost-Europa, maar heeft nu niets meer in kas.

Overigens investeerde ook de Yeshiva University in het hedgefund van haar penningmeester. Die 140 miljoen zijn in rook opgegaan, en het universiteitsbestuur moet op zoek naar een nieuwe penningmeester. Met Bernard Madoff zijn onmiddellijk alle contacten verbroken.

De omvang van de ramp die de Joodse filantropie heeft getroffen, zal misschien pas over een jaar bekend zijn, zei Mark Charendorff deze week in de Israëlische krant Haaretz. Charendorff is voorzitter van de Jewish Funders Network, een overkoepelende organisatie van familiefondsen in de VS. ''Sommige fondsbeheerders denken dat ze er onbeschadigd uit zijn gekomen, maar dan blijkt dat ze langs een omweg toch geld bij Madoff hadden belegd.''

Naar schatting twintig procent van het geld dat de Joodse gemeenschap in Amerika jaarlijks aan 'tzedakah' besteedt, komt ten goede aan doelen in Israël. Tal van ziekenhuizen, universiteiten, synagogen en andere organisaties zijn daar voor een groot deel van deze steun afhankelijk. Zij zullen het voorlopig zonder of met veel geringere financiering vanuit de VS moeten doen.

Zo liet de Amerikaanse zionistische vrouwenorganisatie Hadassah vandaag weten dat zij 90 miljoen dollar had belegd bij Madoff. 'Als slachtoffer van deze ongekende oplichting zullen we maatregelen moeten treffen.' De organisatie financiert een goed deel van de uitbreiding van het Hadassah Medical Center in Israël, die 210 miljoen dollar kost.

''Dit is het grootste schandaal dat de filantropie ooit heeft getroffen,'' meent Gary Tobin, een Amerikaanse expert inzake Joodse liefdadigheid. Niet alleen vanwege het geld. ''Als je daar de psychologische klap aan toevoegt, dan blijkt hoe verwoestend Madoff bezig is geweest.'' (LAMBIEK BERENDS)