Amsterdam Bewaar

Puinhopen van fraude door 'geheim agent' splijten notariaat

Het voormalig kantoor van notaris Blijleven aan de Herengracht in Amsterdam.
Het voormalig kantoor van notaris Blijleven aan de Herengracht in Amsterdam. © Google Maps

Wie is verantwoordelijk voor de puinhoop die notaris Bernard Blijleven achterliet nadat hij 1,9 miljoen aan cliëntgelden had laten verdwijnen? Weer een nieuwe rechtszaak dient zich aan.

De zaak-Blijleven

De fraude bij de Amsterdamse notaris is de grootste criminele affaire in het notariaat sinds de jaren zeventig.

Blijleven, al meer dan tien jaar notaris, maakt grote geldbedragen over aan Esselien M. Volgens Blijleven doet zij zich voor als een geheim agent met speciale gaven: de Nederlandse staat zou haar 72 miljoen euro in het vooruitzicht hebben gesteld. Met het geld van cliënten doet de notaris betalingen aan M., een doodzonde in het notariaat. Blijleven denkt zelfs in contact te staan met minister-president Mark Rutte, Gerrit Zalm en andere Tweede Kamerleden. Hij zegt met hen chatgesprekken te hebben gevoerd en niet te hebben begrepen dat M. daar achter zat.

Intussen waarschuwen talloze mensen hem dat de zaak niet klopt. Toch gaat hij door. De zaak is nooit volledig opgehelderd: de rechtbank gelooft niet dat Blijleven werkelijk is opgelicht, maar omdat M. nauwelijks wil verklaren zien de rechters ook geen bewijs voor haar bewering dat de notaris, eerder verdachte in een zaak rondom vastgoedfraude, alles zelf heeft bedacht. M. zegt doodsbang te zijn.

De cliënten van Blijleven werden schadeloos gesteld door een noodfonds, deels gefinancierd door het ministerie van Veiligheid en Justitie. Blijleven is voor de zaak nooit vervolgd.

De conflicten in het notariaat die zijn ontstaan door de megafraude bij notaris Blijleven woekeren onverminderd voort: de Koninklijke Nederlandse Beroepsorganisatie (KNB), het Bureau Financieel Toezicht (BFT), het ministerie van Veiligheid en Justitie en een rij notarissen, een curator en een accountantskantoor slepen elkaar in een trits processen voor de rechter, waarbij de strijd opvallend bitter wordt gevoerd.

Een nieuw proces dient zich aan: curator Frits Kemp wil het accountantskantoor Bureau Notariaat & Advocatuur, dat jarenlang de boeken van Blijleven moest controleren, laten opdraaien voor de bijna twee miljoen euro schuld van het notariskantoor. De notariële beroepsorganisatie overweegt zich bij Kemp aan te sluiten. De KNB moest een noodfonds oprichten om de cliënten van Blijleven schadeloos te stellen.

Ongeoorloofde betalingen
Accountants van Bureau Notariaat & Advocatuur lieten notaris Blijleven talloze ongeoorloofde betalingen verrichten, waardoor bijna twee miljoen aan cliëntgelden kon verdwijnen. Hoewel te zien was dat betalingen werden gedaan in dossiers die niet bestonden en dat het om geld van cliënten ging, greep de accountant nimmer in. Het kantoor trad daarom alle regels met de voeten en is er daarom verantwoordelijk voor dat de fraude in het kantoor van Blijleven zo kon oplopen, vindt de curator.

Volgens Jan Garvelink, advocaat van het accountantskantoor, 'probeert de curator mensen die geen schuld hebben mee te zuigen in de zaak'. Garvelink: 'De curator is geen objectieve partij, hij probeert geld op te halen. Maar de fouten in deze affaire zijn van de notaris en van niemand anders. De boekhouder is slechts de boekhouder en geen handelend figuur. Als één iemand jokt en de ander gelooft hem, wie is er dan schuldig?'

Geheim agent
Het is de zoveelste rechtszaak in de nasleep van de affaire-Blijleven, die nooit volledig is opgehelderd. Blijleven stelt te zijn opgelicht door de Surinaamse Esselien M., die zich zou hebben voorgedaan als geheim agent die in contact stond met minister-president Mark Rutte en Tweede Kamerleden.

De rechtbank stelde in het vonnis tegen M., die werd veroordeeld tot twee jaar cel wegens heling, korzelig vast dat de zaak nooit werkelijk duidelijk is geworden. Dat Blijleven werd opgelicht geloofden de rechters in elk geval niet: hij had nooit in het 'uiterst fantasievolle' verhaal mogen trappen. De rechter zag echter ook geen aanwijzingen dat Blijleven van de hele affaire zou hebben geprofiteerd.

Blijleven, inmiddels failliet, werd vorige week voor de tweede maal uit het ambt gezet, een unicum in het notariaat. In 2014 kreeg Blijleven al een levenslang beroepsverbod, maar een nieuwe klacht van het BFT was voor de Kamer voor het Notariaat reden om Blijleven voor de tweede keer te laten schrappen als notaris.

Geen extra zorg
In die klacht levert het BFT ook scherpe kritiek op het accountantskantoor. De toezichthouder vindt, net als de curator, de KNB én Blijleven, dat het accountantskantoor ernstig verzaakt heeft. Opvallend is echter dat het kantoor nog altijd voor veel notarissen en advocaten werkt en zodoende dus elk kwartaal rapportages aan het BFT uitbrengt. Die rapportages worden niet met extra zorg bekeken. Opmerkelijk detail: het accountantskantoor staat onder leiding van een ex-medewerker van het BFT.

Op de achtergrond wordt nog een verwoed juridisch gevecht gevoerd: notaris Barbara van Ligten, die de praktijk van Blijleven na de affaire overnam, houdt het ministerie van Veiligheid en Justitie én het BFT verantwoordelijk voor de janboel waarmee zij te maken heeft. Van Ligten stelt dat haar een veel rooskleuriger beeld werd voorgespiegeld toen zij besloot het kantoor van Blijleven over te nemen. Zij probeert het ministerie zover te krijgen de overname terug te draaien en gemaakte kosten te vergoeden.

Ook een notaris die korte tijd voor Blijleven de zaken waarnam, heeft een juridische claim van Van Ligten aan zijn broek. Die claim werd in eerste instantie afgewezen, maar Van Ligten heeft hoger beroep aangetekend.