Amsterdam Bewaar

Geen schoteltje bij de wc's van concertzaal Ziggo Dome

Artist Impression van de concertzaal Ziggo Dome
Artist Impression van de concertzaal Ziggo Dome © UNKNOWN

AMSTERDAM - Het wordt het grootste cultuurpaleis dat ooit in Nederland door particulieren is gefinancierd. Vrijdag werd in Amsterdam Zuidoost, onder de rook van de Arena, de eerste paal geslagen voor popconcertzaal Ziggo Dome.

Dertig concerten per jaar, ten minste dertig concerten. Zoveel evenementen belooft concertpromotor Mojo, nu onderdeel van Live Nation, tussen 2012 en - ten minste - 2032 te organiseren in de nieuwe concertzaal onder de rook van de Arena.

''Maar de Ziggo Dome wordt absoluut geen Mojozaal'', zegt topman Erik Molenaar van Black Box Entertainment, ontwikkelaar en exploitant van de zaal. ''Niemand krijgt exclusiviteit. De voorwaarden voor verhuur zijn voor iedereen hetzelfde." Molenaar verwacht dat de Ziggo Dome jaarlijks tussen de 80 en 110 concerten zal herbergen. Daarnaast zal er ruimte zijn voor andere evenementen, zoals sportwedstrijden, marketingbijeenkomsten of beurzen. Met één voorwaarde: muziek krijgt altijd voorrang boven andere activiteiten.

De Ziggo Dome, een zwarte doos van 90 bij 90 meter met een hoogte van 30 meter, moet jaarlijks 700.000 tot een miljoen bezoekers trekken. Elk concert levert vijf- tot zeshonderd mensen werk op, van wie 250 man horecapersoneel. De Dome zelf krijgt vijftien mensen in vaste dienst.

Dat zo'n zaal er in Nederland nog niet is, geldt al dertig jaar als een gemis. Maar Nederland loopt steeds vaker internationale artiesten mis, omdat er tussen Ahoy (10.000 bezoekers) en Gelredome (30.000) geen zalen zijn.

Molenaar: ''De meeste internationale tours richten zich op de Verenigde Staten. Daar hebben arena's, veelal ijshockeystadions, een capaciteit tussen de vijftien- en achttienduizend bezoekers. Zo'n locatie ontbreekt in Nederland, heeft concertorganisator Live Nation gemerkt."

''Dat betekent dat ze voor zo'n tour moeten uitwijken naar een kleinere zaal als Ahoy, maar dat levert hogere kosten en minder recette op. Uitwijken naar een grotere locatie, zoals Gelredome, komt meestal niet uit. Dat is voor artiesten een probleem. Die zijn in toenemende mate afhankelijk van inkomsten uit optredens en aanvullende opbrengsten uit bijvoorbeeld merchandising en concertopnames, omdat de opbrengst van cd's al jaren terugloopt."

Ook hebben de Heineken Music Hall en 013 in Tilburg aangetoond dat er behoefte is aan zalen die speciaal zijn ontworpen voor versterkte muziek, in plaats van sportaccommodaties die daar bij uitstek níet geschikt voor zijn.

Nagalmtijd
Molenaar: ''De Ziggo Dome is van de grond af ontworpen voor versterkte muziek. Het plafond en de wanden zijn voorzien van dempend materiaal, de twee ringen - hoefijzervormig, niet ovaal - zijn akoestisch gezien open, waardoor ze geluid minder reflecteren. Alles om de nagalmtijd op 1,2 seconden te houden. Dat maakt de zaal ook expliciet ongeschikt voor niet-versterkte muziek."

Akoestiek bepaalt ook grotendeels de omvang van de zaal, die maximaal 15.600 mensen kan herbergen. Molenaar: ''Bij een zaal van deze omvang kun je de akoestiek nog beïnvloeden met bouwkundige maatregelen; bij een grotere zaal lukt het niet meer de nagalm op 1,2 seconden te houden. Je loopt aan tegen de snelheid van het geluid."

Verder valt de zaal van de Ziggo Dome vooral op door wat er níet in zit. Er is geen vast podium, er is geen vaste opstelling voor de geluidstechnici, geen licht- of geluidsinstallatie. ''Bands nemen hun eigen podium mee en hun eigen installaties."

Sterker: ook backstage is alles kaal. ''We dachten aanvankelijk: we bouwen een keuken voor de catering. Maar die nemen bands zelf mee, inclusief alle apparatuur. Acts nemen zelfs hun eigen wasmachines mee tijdens de tour."

Voor de architect van het gebouw, Benthem Crouwel, was het wel even wennen. ''Wij kwamen aan met complete tekeningen voor de zaal. Dat hadden ze nog niet meegemaakt."

Laboratorium
Bij het ontwerp van de Ziggo Dome  is de Heineken Music Hall (HMH) het grote voorbeeld geweest. ''Die zaal was ons laboratorium. Van die zaal weten we dat de routes die bezoekers nemen, beter moeten. In de HMH moet de hele bezoekersstroom, voor zowel de zaal als de tribune, door dezelfde ingang."

''De foyer sluit niet goed aan op de zaal. Daardoor lopen allerlei stromen door elkaar. In de Ziggo Dome gaat dat anders. Daar krijgen de  bezoekers voor de zaal en die voor de eerste en tweede ring hun eigen ingangen en hun eigen foyers."

Een andere les betrof de wc's. ''In de HMH heb je vaste toiletgroepen voor vrouwen en mannen. Met als gevolg dat bij een hardrockconcert de  rijen voor de mannen-wc lang zijn, en bij Enrique Iglesias er alleen een enorme rij voor de vrouwen-wc staat. In de Ziggo Dome kunnen we de  wc's per concert naar behoefte toewijzen."

''Een concertzaal is meer dan goede akoestiek alleen. Een concert is meer dan vroeger uitgaan geworden, waar de muziek onderdeel van is. Dat heeft gevolgen voor het comfort van je zaal, de stoelen, de luchtverversing, de horeca. We willen ook niet dat er een toiletjuffrouw en een schoteltje bijde wc's staan."

De belangrijkste les uit de HMH is dat er meer zitplaatsen moeten zijn. ''Daar is een derde van de 5500 plekken zitplaats. In de Ziggo Dome wordt dat twee derde."

''Zowel het publiek bij concerten als de artiesten zelf worden ouder. Mensen willen liever zitten. Als we de Heineken Music Hall nu zouden neerzetten, zouden we er meteen een hele ring in bouwen. Het voordeel van zitplaatsen is bovendien dat je op stoelnummer kunt verkopen. In de Music Hall kan dat niet, omdat we daar de bezoekers niet kunnen scheiden." Verkoop op nummer heeft nog een ander voordeel. "Mensen met een vaste zitplaats komen later. Dat is gunstig voor de verkeersstromen."

Financiering
Ook voor de financiering diende de HMH, die dertig miljoen euro kostte, als voorbeeld. ''De Heineken Music Hall is zeer succesvol gebleken, zowel de exploitatie als de belegging. De oorspronkelijke investeerders hebben hun obligatie met een rendement van 9,1 procent  kunnen afronden."

In de zestig miljoen euro kostende Ziggo Dome wordt alleen privaat kapitaal gestoken: dertig miljoen van de bank, negentien miljoen van particuliere beleggers en tien miljoen van de oprichters. Een miljoen euro wordt nu nog door Black Box gedekt. De exploitatie van de hal wordt straks door een bedrijf ter hand genomen dat voor 49 procent eigendom is van Black Box Operations, en voor 51 procent van concertorganisator Live Nation.

''Voor het opzetten van dit soort zalen kun je niet zonder bancaire financiering," zegt Molenaar. ''Maar banken zijn niet ingericht om een concertzaal te financieren. Ze hebben vastgoedfinanciering in allemaal sjabloontjes gestopt; eentje voor woonprojecten, voor kantoren, voor winkels. Voor culturele activiteiten is dat er niet."

''Institutionele beleggers als pensioenfondsen of vastgoedfondsen kunnen dit soort beleggingen niet in hun portefeuille verwerken. Vastgoedinvesteerders gaan bij hun investeringen uit van de waarde van een object, op basis van de verkoop ervan. Maar je kunt van tevoren nauwelijks bepalen wat deze zaal waard is als je hem verkoopt. Voor de Ziggo Dome is helemaal geen markt, zoals die er wel is voor kantoorgebouwen of hotelvastgoed."

Uiteindelijk bleek alleen de Rabobank bereid te zijn de helft van het bedrag te financieren; Rabobank zelf, niet dochter FGH die normaal de vastgoedinvesteringen doet. ''Ze financieren een bedrijfsmiddel, geen vastgoed. Onze kernactiviteit is het exploiteren van een locatie voor concerten; de zaal is daarbij één van onze bedrijfsmiddelen, zoals bijvoorbeeld een kantoor een kopieerapparaat nodig heeft."

Deelname van particuliere beleggers was onvermijdelijk. ''We hebben twee verschillende soorten obligaties bedacht, zuiver om zo veel mogelijk verschillende beleggers te trekken. De ene groep wil jaarlijks inleg en rendement terugzien. Voor de andere levert dat juist kopzorgen op omdat ze die opbrengst dan elk jaar moeten herinvesteren. Die krijgt het hele bedrag na tien jaar in één keer afgelost."

De looptijd van beide obligatieleningen bedraagt naar verwachting twaalf jaar; de bouwtijd en de eerste tien exploitatiejaren. Black Box houdt rekening met een rendement van negen procent, vergelijkbaar met de HMH.

Op een miljoen euro na werden alle obligaties verkocht. "Dat miljoen garanderen wij. Alhoewel het alweer minder is, omdat zich alsnog obligatiehouders hebben gemeld."

Restte nog de zoektocht naar een naamgever. ''Bij de Heineken Music Hall wisten we nog eigenlijk van niets. Gelukkig dat men bij Heineken destijds zo ver was dat men titelsponsor van een concertzaal wilde worden. Dat was vijftien jaar geleden nog heel bijzonder."

''Deze keer hebben we vooral gezocht naar een partij die meer doet dan zijn naam leveren. Wiens activiteiten ook een meerwaarde opleveren voor de activiteiten van de Ziggo Dome. Dan zit je tegenwoordig al snel in het digitale domein. We wilden ook een bedrijf dat actief was in de consumentenmarkt; consumenten zijn immers onze doelgroep."

Voor de hand lagen telecomaanbieders en internetbedrijven. ''In Groot-Brittannië zie je dat bijvoorbeeld aan de O2 Arena. Wij kwamen uit bij Ziggo." Opvallend want het bedrijf, ontstaan uit kabelaars Casema en Multikabel, is helemaal niet in Amsterdam actief - het kabelmonopolie ligt in Amsterdam bij UPC. ''Als Ziggo alleen kabel-tv zou aanbieden, waren we nooit bij dat bedrijf uitgekomen. Maar Ziggo is in staat om allerlei digitale diensten rondom evenementen in de Dome te ontwikkelen, concert registraties bijvoorbeeld die dan weer via internet on demand worden aangeboden. Dat is ook weer gunstig voor artiesten." (HERMAN STIL)