Amsterdam Bewaar

Het dorpsgevoel in de Hartenstraat loopt gevaar

De Hartenstraat is 'hip, kneuterig en gezellig.'
De Hartenstraat is 'hip, kneuterig en gezellig.' © Rink Hof

Volgende week gaat de film Hartenstraat in première, een romcom van Sanne Vogel die zich afspeelt in de Negen Straatjes. De ondernemers zijn blij met de aandacht, maar maken zich ook zorgen over het populaire winkelgebied. 'Kleine winkeliers met leuke plannen kunnen hier niet meer terecht.'

Het speelfilmbedrijf is inderdaad een droomfabriek. Van de opnamen voor de speelfilm Hartenstraat, in de zomer van vorig jaar in drie weken tijd geschoten, hebben de meeste winkeliers in de Hartenstraat weinig meegekregen.

Kaj van Altena van The Gamekeeper herinnert zich dat een medewerker het verzoek kreeg de spelletjeswinkel te openen, en dat dat een aantal malen over moest voordat de regie tevreden was.

Of de scène de montagekamer heeft overleefd, weet Van Altena ook niet; de ondernemers hebben het eindresultaat nog niet kunnen zien. De trailer van Hartenstraat licht vooral een tipje van de sluier op over de lange hordeloop naar de liefde tussen de hoofdrolspelers Bracha van Doesburgh en Marwan Kenzari, in de film twee winkeliers die elkaar volgens het beproefde recept van het genre aanvankelijk niet kunnen luchten of zien.

Hip, kneuterig en gezellig
Maar ook zonder de film gezien te hebben begrijpt Van Altena de keuze van de makers voor de Hartenstraat als locatie. Hip, kneuterig en gezellig, omschrijft de winkelier het karakter van de buurt waar hij al bijna twintig jaar zijn nering drijft. 'Ik heb winkels in vier steden,' zegt Van Altena. 'De andere panden zijn misschien wel groter en mooier, maar wat betreft sfeer kan niets tippen aan de Hartenstraat.'

Een dorp in het oude centrum van een wereldstad, dat is het gevoel dat de Negen Straatjes als winkelgebied moet uitstralen, zegt Djoeke Wessing. De eigenaresse van Art Deco in de Huidenstraat nam in de jaren negentig het initiatief om samenhang te brengen in de losse straten en straatjes tussen de Raadhuisstraat en de Leidsestraat. 'De Jordaan was mijn grote voorbeeld. Wij hadden ook mooie straatjes aan de grachten. Maar niemand kende ons.'

Wessing begon met het bundelen van de krachten in het gebied. 'Winkeliers hebben van nature de neiging om zich vooral bezig te houden met de eigen zaak en de buren. Wij hadden in de Huidenstraat onderling een goed contact, maar met de collega's in de Harten- en de Reestraat spraken wij eigenlijk niet. Het was mijn ideaal om mensen samen te brengen. Het is mijn ervaring dat als leuke mensen samenkomen, er leuke plannen ontstaan.'

Met behulp van enkele belangrijke bondgenoten zoals de gemeente en de kamer van koophandel slaagde Wessing erin een groot aantal winkeliers te winnen voor haar droom. 'Ik heb wel moeten vechten voor de naam. Ik wilde per se de Negen Straatjes, maar er waren ook voorstellen om het gebied Atlas te noemen, of het Gildekwartier. Ik ben alle winkeliers afgelopen om te pleiten voor de Negen Straatjes. Dat is het gelukkig ook geworden.'

Slordige kleine bedrijfjes
Twintig jaar later is de Negen Straatjes een razend populair winkelgebied, ook bij de buitenlandse toeristen die met de gidsjes in de hand door de straatjes zwerven. Het geheim, vermoedt Wessing, is toch de kleinschaligheid. 'Mijn ideaalbeeld is altijd geweest: lekker op straat zitten en een beetje babbelen met elkaar. En af en toe verkoop je eens wat. Eigenwijs en idealistisch, dat hoort bij de Negen Straatjes.'

Dat vindt ook Corien Ridderikhoff van het Kleikollektief, één van de oudste winkels in de Hartenstraat. Met twee bevriende keramisten, Klaartje Kamermans en Leontien Wessels, streek Ridderikhoff in 1978 neer in wat toen nog een traditionele winkelstraat was, met een bakker, een slager en een kaaswinkel, en zelfs nog een enkel gekraakt pand. 'De charme van de buurt zit ook in de aanwezigheid van eigenzinnige kleine bedrijfjes. Helaas moet tegenwoordig alles strak en modern.'

Goud waard
Ridderikhoff heeft moeite met de ontwikkelingen in de buurt. Het succes van de Negen Straatjes heeft het winkelgebied aantrekkelijk gemaakt voor de grote modemerken, en daarmee ook voor de makelaars. 'De eigenaren van panden krijgen vrijwel wekelijks een briefje in de bus met het verzoek om te verkopen. Een winkelruimte is goud waard. Er wordt meer dan tienduizend euro per maand gevraagd. Dat kunnen alleen de grote bedrijven betalen.'

Zoals Karl Lagerfeld, dat vorig jaar een winkel opende in de Hartenstraat. Eigenlijk meer een showroom, zeggen winkeliers in de buurt, want klanten komen er weinig. Ridderikhoff spreekt de vrees uit dat de Hartenstraat hard op weg is een nieuwe P.C. Hooftstraat te worden. 'Het karakter van de straat verandert. Ik vind dat jammer. Ik houd van winkels waar iets wordt geproduceerd. Dat heeft toch een andere uitstraling.'

Drommen toeristen
Ook Wilma Waanders van kapsalon Boshaar heeft in tien jaar tijd de sfeer zien veranderen. 'Leuke winkeltjes zijn vertrokken omdat zij de hoge huren niet meer kunnen betalen. De oorspronkelijke winkeliers betalen de prijs van het succes van de Negen Straatjes.' Waanders zegt te vrezen dat de film Hartenstraat dat proces eerder zal versnellen dan afremmen. 'Het is een onomkeerbaar proces. Maar zo'n film doet er geen goed aan.'

Waanders zegt dat de Negen Straatjes van een kleinschalig winkelgebied is veranderd in een toeristisch kwartier. 'Van donderdag tot en met zondag lopen de toeristen nu in drommen door de straat. Tien jaar geleden was het nog vrij rustig.' De ondernemer zegt door de veranderingen te vrezen voor de diversiteit in het winkelaanbod. 'De kleine winkeliers met leuke plannen kunnen hier niet meer terecht. Dat vind ik ontzettend jammer.'

Kaj van Altena van The Gamekeeper hinkt op twee gedachten voor wat 'de versjieking' van de straat betreft. 'Ik baal van de woekerprijzen die nu voor winkelruimte worden gevraagd, maar het is tegelijkertijd ook gewoon hoe het gaat. Als hippe gebiedjes interessant worden voor grote bedrijven, heeft dat gevolgen voor de huur. Als ondernemers bereid zijn de jackpot te betalen, zal een makelaar dat niet weigeren uit idealisme.'

Van Altena verwacht overigens niet dat de Hartenstraat de P.C. Hooft achterna gaat. 'Daar zijn de meeste winkelruimtes gewoon te klein voor. Er zullen altijd kleine ondernemers in de straat blijven. Ik hoop ook winkeliers met alledaagse artikelen zoals gordijnen. Het accent komt nu iets te veel op kleding en horeca te liggen. Het belangrijkste van alles vind ik dat het dorpsgevoel behouden blijft. Dat is de charme van het gebied.'

Hoofdprijs
Djoeke Wessing geeft aan dat de ontwikkeling in de Hartenstraat niet anders is dan in de rest van de Negen Straatjes. 'Winkeliers kunnen het jammer vinden dat de buurt verandert, maar zodra zij op het punt komen dat ze het pand willen verkopen, vragen ze ook de hoofdprijs. Daarmee bepalen ze ook het lot van de straat. Ik zou graag een goede slager zien komen, of een traiteur, maar een internationaal modemerk kan nu eenmaal meer geld op tafel leggen.'

Het heeft iets van de veranderingen in een gewoon dorp, zodra daar steeds meer kapitaalkrachtige mensen uit de stad neerstrijken. Het hoeft geen probleem te zijn, zodra de nieuwkomers maar bereid zijn om mee te doen met het dorpsleven.

Wessing: 'Ook grote modemerken kunnen helpen om het karakter van de buurt in stand te houden. Bijvoorbeeld door contact te leggen met de collega's in de straat.'