Amsterdam Bewaar

Martelslachtoffer geweigerd bij Esmeralda, Sail spreekt van misverstand

Vanaf vandaag kan het publiek de schepen aan het IJ bezoeken. Bij de Esmeralda stond al snel een lange rij belangstellenden.
Vanaf vandaag kan het publiek de schepen aan het IJ bezoeken. Bij de Esmeralda stond al snel een lange rij belangstellenden. © David van Unen

De Braziliaan Maeth Boff (69) werd in 1973 aan boord van het Chileense zeilschip Esmeralda gemarteld. Gisteren werd hem de toegang tot het schip geweigerd, toen Boff aanwezig was bij een herdenking voor de slachtoffers nadat het schip in Amsterdam arriveerde voor Sail.

Ook de Chileense ambassadeur heeft nog geprobeerd te bemiddelen, maar zonder afspraak kom je nu eenmaal een marineschip niet op

Jan Driessen - woordvoerder Sail

Dat kreeg Boff te horen van een woordvoerder van Sail, zo vertelt hij. 'Ik wilde aan boord gaan om het verzoek tot verzoening kracht bij te zetten. Maar de man van Sail zei mij dat het daarvoor nog te vroeg was en dat de dialoog met kleine stapjes tot stand moet komen.' Boff is teleurgesteld dat hij niet aan boord mocht van de Esmeralda, waar hij in 1973 werd geslagen, ondervraagd en aan schijnexecuties onderworpen. Mogelijk honderden anderen ondergingen hetzelfde lot.

Door aan boord te gaan hoopte Boff de dialoog over de dictatuur in Chili verder op gang te helpen, zegt hij. 'Het is jammer dat de kans is gemist om een dialoog te voeren, ondanks de hoffelijke praatjes die vooraf over de Esmeralda zijn verteld. Die staan in contrast met het geschreeuw van de gemartelden.'

Sail-woordvoerder Jan Driessen, die gisteren aanwezig was bij de Esmeralda, zegt geprobeerd te hebben om Boff aan boord te krijgen. 'Er was verwarring ontstaan omdat hij dacht dat het schip toegankelijk zou zijn voor het publiek. Maar omdat de intocht was uitgelopen, konden de mensen de tallships nog niet op. Ook de Chileense ambassadeur heeft nog geprobeerd te bemiddelen, maar zonder afspraak kom je nu eenmaal een marineschip niet op. Vandaag is Boff natuurlijk gewoon welkom aan boord.'

Herdenking
Boff vluchtte in 1971 naar Chili vanuit zijn vaderland Brazilië, waar hij tegen de militaire dictatuur in opstand kwam. Vanwege die activiteiten werd hij in Chili gearresteerd na de coup van legerleider Augusto Pinochet. Hij werd aan boord gebracht van de Esmeralda en werd daar ondervraagd.

Boff: 'Ik was een paar uur aan boord van de Esmeralda, voordat ik naar de marinebasis werd gebracht. Daar werd ik gemarteld, onder andere met elektrische schokken. Aan boord van de Esmeralda ging het er amateuristischer aan toe: matrozen en onderofficieren deden mee. Ze sloegen me met geweerkolven. Steeds was ik geblinddoekt. Ze zeiden tegen me: 'Voel je de wind van de zee? Daar ben je nu. Eens zien of je kunt zwemmen met geboeide handen. Zo niet, dan ben je voer voor de haaien.' Daarna duwden ze me. Maar ik viel niet in zee, maar op het trottoir.'

Zo'n veertig mensen herdachten gisteren bij het schip de slachtoffers die aan boord werden gemarteld. Volgens Rafael Railaf, één van de organisatoren van de manifestatie, was er 'oprechte verbazing bij de bemanning over het feit dat er voormalig gevangenen op hen stonden te wachten'. 'Het is goed dat wij onze stem hebben kunnen laten horen. Dat Boff niet aan boord mocht komen, bevestigt dat er in Chili nog altijd mysterieus met mensenrechten wordt omgegaan.'

Nautische geschiedenis
De organisatie van Sail vermeldde in de publieksinformatie aanvankelijk niets over de zwarte geschiedenis van de Esmeralda, maar deed dat na aandringen van de gemeente Amsterdam alsnog. De gemeente was er niet gelukkig mee dat de martelingen onbenoemd bleven. Volgens een woordvoerder van Sail gebeurde dat niet, omdat de organisatie zich uitsluitend wilde richten op de nautische geschiedenis van het schip.

Morgenavond is aan boord van de Esmeralda een feestelijke receptie, waarvoor ook Nederlandse politici zijn uitgenodigd, net als afgevaardigden uit de culturele sector en ondernemers. Ook Nederlandse Chilenen hebben een uitnodiging ontvangen. Voor de demonstrerende Chilenen is de receptie een teken dat de martelingen nog altijd niet worden onderkend. 'Zolang de Chileense marine niet erkent dat aan boord mensen zijn gefolterd, gaan wij het schip niet op,' aldus Rafael Railaf.