Amsterdam Bewaar

Geven we elkaar straks de ruimte in 'shared space' achter Centraal Station?

Artist impression van de nieuwe situatie
Artist impression van de nieuwe situatie © Zwartlicht

Geen verkeerslichten, geen verkeersborden, geen drempels, geen stoepen, geen zebrapaden - fietsers, scooterrijders en voetgangers moeten vanaf oktober helemaal op eigen houtje door het verkeersgeweld achter het Centraal Station navigeren. Verkeersruimtes inrichten als 'shared space' gebeurt al op veel plekken. Maar werkt het ook hier?

We moéten de inrichting als shared space in elk geval proberen, met de huidige regels blijft de wet van de sterkste gelden

Verkeersdeskundige Walther Ploos van Amstel

Volgens critici zijn we hélemaal overgeleverd aan de goden als de regels overboord worden gegooid. Die goden zijn in dit geval de Chinese toerist met een iPad voor zijn neus, de compromisloze Amsterdammer die per fiets zijn afspraak zál halen en de scooterrijder die, onder luid geclaxonneer, graag een lege rijstrook voor zich ziet.

De stereotypen zijn ook bekend bij de gemeente, toch werd met de introductie van shared space de herinrichting van het stukje De Ruijterkade over een heel andere boeg gegooid.

Monderman
In Friesland beheersen ze al bijna vijftien jaar de 'kunst van het weglaten', zoals bedacht door wijlen verkeerskundige Hans Monderman. Shared space, wat bijna oogt als een recreatieplein, maakt mensen alert en doet ze afremmen, betoogde de Fries, want zonder regels voelt de weggebruiker zich pas echt verantwoordelijk voor zijn acties.

Zijn filosofie viel in vruchtbare aarde in Nederlandse gemeenten als Arnhem (Steenstraat) en Den Haag (Spui, Grote Marktstraat), maar ook in Duitsland, Engeland, Scandinavië en Canada, waar nu tientallen 'lege' en 'gelijkvloerse' kruispunten te vinden zijn. Om voor journalisten zijn boodschap kracht bij te zetten, nam Monderman graag plaats op een stoel midden op zo'n vernieuwd kruispunt, of stak hij achterstevoren over - geen schrammetje.

Toch gaan positieve evaluaties uit binnen- en buitenland niet zomaar op voor de mierenhoop achter Amsterdam Centraal, zien ook de kenners. 'Achter het station komen heel veel mensen samen, deze intensiteit is uniek,' zegt directeur Jacob de Vries van Trajan, een Amsterdams onderzoeksbureau voor verkeer.

Auto vs. fiets
Op shared space in andere gemeenten rijden meestal ook auto's, maar aan het IJ gaat het vooral om fietsers en voetgangers. 'Automobilisten zijn sneller geneigd hun snelheid terug te brengen; zij zijn aansprakelijk als het misgaat en willen ook geen deuk in hun auto. Voor fietsers geldt dit niet.' 

Zeker niet voor de Amsterdamse fietsers, vreest hij. 'Shared space bestaat bij de gratie van de sterken die zich aanpassen aan de zwakken, maar het is nog maar de vraag of de Amsterdamse, anarchistische fietser zich zo laat leiden. Zeker omdat het aantal fietsers de laatste jaren zo hard groeide - ze werden zelfs dominanter dan de automobilist.'

Scooterverbod
En zo is er wel meer af te dingen op de plannen van de gemeente. Oud-gemeenteraadslid en voormalig woordvoerder Verkeer van GroenLinks Fjodor Molenaar pleit voor een algeheel scooterverbod in het gebied. 'Scooters moeten samen met de auto's door de nieuwe autotunnel. Het weren van scooters achter het station zal de overbelaste IJveren ontlasten - scooters kunnen prima met het Westveer en het Oostveer vanaf de Houthavens of het Azartplein naar Noord.' 

Verkeersdeskundige Walther Ploos van Amstel benadrukt dat er aandacht moet zijn voor mensen die slecht ter been zijn, slechtzienden en doven die een duidelijke structuur van een voetpad, fietspad en zebrapad moeten missen - iets waar de gemeente ook aan werkt.

Noodzaak
Wel ziet Ploos van Amstel de noodzaak van deze voor Amsterdam gedurfde herinrichting. 'Een toerist die op de hoge stoep van de Nieuwmarkt staat en wil oversteken, staat te wachten tot hij een ons weegt. We moéten de inrichting als shared space in elk geval proberen, met de huidige regels blijft de wet van de sterkste gelden.'

Henk Veenstra van het Kenniscentrum Shared Space en opvolger van de Friese geestesvader Hans Monderman, zegt de ontwikkelingen in Amsterdam op de voet te zullen volgen. 'Deze situatie is uniek, gelet op de grote hoeveelheid mensen die erbij betrokken zijn. Je ziet dat de politiek het aandurft, nu moet er nog tijd komen om alle verkeersdeelnemers te laten wennen aan de nieuwe situatie. Het zou heel mooi en hoopvol zijn als shared space ook hier zou slagen.'

Een milde variant
Na Sail (19 t/m 23 augustus) beginnen de werkzaamheden aan de De Ruijterkade, ter hoogte van de ponten, voor wat de gemeente 'een milde variant van shared space' noemt. Gelet op de 'grote hoeveelheden kruisend verkeer' zou een 'conventionele oplossing', zoals een T-splitsing met zebrapaden en verkeerslichten, niet voldoen, vindt de gemeente na overleg met onder meer brandweer, stedenbouwkundigen, Fietsersbond en verkeersdeskundigen.

Om het verkeer alert te maken, krijgt het fietspad rood asfalt en wordt het onderbroken door grijs natuursteen op de plek waar de meeste mensen lopen. Juni volgend jaar is het werk klaar, in de tussentijd kan het verkeer gebruik blijven maken van de route. De gemeente zegt de nieuwe situatie in de gaten te houden met schouwers en camera's. Na een jaar wordt de situatie geëvalueerd.

Monderman nam graag plaats op een stoel midden op zo'n vernieuwd kruispunt, of stak achterstevoren over - geen schrammetje