Binnenland Bewaar

Vluchtelingenbeleid Rotterdam krijgt lof van Teeven, wat gaat daar beter?

Een gratis knipbeurt in de Pauluskerk in Rotterdam
Een gratis knipbeurt in de Pauluskerk in Rotterdam © Marc Driessen

Volgens staatssecretaris Fred Teeven moeten hulpverleners in Amsterdam een voorbeeld nemen aan de Pauluskerk in Rotterdam. Daar lukt het wél illegalen te laten terugkeren. Hoe doen ze dat? En gaat de vergelijking niet mank?

Als je 120 Somaliërs bij elkaar zet, krijg je groepsdynamiek: 'Ga je echt terug? Niet doen.'

Mannen met wollen mutsen spelen een potje schaak of ­tafelvoetbal. Dagelijks bezoeken tientallen daklozen en vluchtelingen de dagopvang in de Rotterdamse Pauluskerk. Ze kunnen er tekenen of naar de kapper gaan, er staan medische en maatschappelijke hulpverleners klaar en - opmerkelijk - er is ook een kantoor van de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM), die vluchtelingen helpt bij vrijwillige ­terugkeer naar hun moederland.

Staatssecretaris Fred Teeven bracht onlangs een bezoek aan de Pauluskerk en hij was vol lof. Vooral omdat actievoerders in Rotterdam nauwelijks grip hebben op uitgeprocedeerde vreemdelingen. Het beeld is dat die in Amsterdam worden doodgeknuffeld om hen zo lang mogelijk te laten procederen, waardoor valse hoop wordt geschapen.

Dat gebeurt in Rotterdam niet en Teeven roemde vooral vluchtelingenbegeleider Sjany Middelkoop, die met illegalen alle opties bespreekt - óók terugkeer. Maar op zulke lof zit de Pauluskerk niet te wachten. Geert Beke, voorzitter van de Pauluskerk: 'Teeven probeert Rotterdam en Amsterdam tegen elkaar uit te spelen. Het is een politiek spel. Ook de actievoerders in Amsterdam willen niet pamperen. Ze willen mensen helpen, net als wij.' En Sjany Middelkoop: 'Bovendien zijn die actiegroepen hier niet; anders hadden we dat misschien ook.'

Lange adem
Toch wijst het kantoor van de IOM erop dat terugkeer de bedoeling is. Middelkoop: 'Nee, we zetten alles op alles om verblijfsvergunningen te regelen, al is er maar een half procent kans. Maar als onze advocaten zeggen dat het kansloos is en dat mensen moeten terugkeren, moet dat ook zo goed mogelijk gebeuren. Dan zeg ik tegen een vluchteling: 'Maak eens een praatje met de IOM. Vraag hoe de situatie in je land nú is.'

Het afgelopen jaar heeft de Pauluskerk met ongeveer 120 mensen gesproken. Van hen hebben er tien à twintig alsnog een verblijfsvergunning gekregen en zijn er 39 teruggekeerd. Middelkoop: 'Ook als mensen niet willen terugkeren, laten we hen niet los. We blijven in gesprek. Het is werk van de lange adem.' Tijdens die gesprekken probeert Middelkoop hun een spiegel voor te houden. 'Dan zeg ik: 'Je hoopt tachtig te worden, toch? Wil je dan echt nog vijftig jaar in deze toestand leven, zonder toekomst, zonder geld, zonder vaste plek om te slapen?'

Bed, bad en brood
Beke: 'Wij denken maar dat mensen niet willen terugkeren. Maar als je hier geen kansen hebt, denk je daar toch anders over. Mensen komen echt niet naar Nederland voor bed, bad en brood. Aanzuigende werking, hou nou toch op, joh.' Middelkoop: 'Mensen komen hier om een toekomst op te bouwen en niet om op een matrasje te liggen en verder niets te hebben.'

Sinds kort heeft de Pauluskerk ook de bed-bad-broodregeling. Vier van de veertig bedden zijn bezet en twee zullen er binnenkort bijkomen. Beke: 'En als het hier vol is, zullen we naar andere mogelijkheden zoeken. Het moet wel kleinschalig blijven.' Die kleinschaligheid is de kern van het succes en ook in dat opzicht is de situatie in Amsterdam anders.

Kerk
Middelkoop: 'Als je 120 Somaliërs bij elkaar zet, krijg je groepsdynamiek.
Die beïnvloeden elkaar: 'Ga je echt terug? Niet doen, er is daar gisteren weer iemand vermoord.' Daar kan Amsterdam ook niets aan doen. Zulke grote groepen zijn hier niet. Daarom kunnen wij ook gemakkelijker persoonlijke contacten opbouwen.'

Teeven wil alleen geld beschikbaar stellen voor opvang van uitgeprocedeerden die meewerken aan een terugkeer, maar ook dat probleem heeft de Pauluskerk niet. Beke: 'Wij houden onze eigen broek op met geld van sponsoring en giften. Het geld van de gemeente voor de bed-bad-broodregeling is tijdelijk.' Middelkoop: 'En we zijn een kerk. Teeven heeft hier niets te vertellen.'