Amsterdam Bewaar

Vader omgekomen jihadist: 'Ik had hem thuis in gijzeling moeten nemen'

Vader omgekomen jihadist: 'Ik had hem thuis in gijzeling moeten nemen'
© Het Parool/Ernst Coppenjans

In Syrië is de 17-jarige Achraf omgekomen tijdens een anti-IS-bombardement. De vader van de Amsterdamse jongen sprak in december met Het Parool over zijn zoon die naar Syrië was vertrokken, hij was toen nog in leven. Het gesprek leest u in het artikel hieronder.

Een jaar geleden vertrok Achraf (17) naar Syrië. Sindsdien verkeert zijn vader, Farid (45), in angst over het lot van zijn zoon. 'Zijn laatste, vastbesloten blik zie ik nog vaak voor me.'

Alles is veranderd in de kamer van Achraf (17), die vorig jaar op de dag na kerst zijn ouderlijk huis in Geuzenveld verruilde voor de oorlog in het Midden-Oosten. Hij was als zestienjarige in enkele maanden geradicaliseerd en vertrok tegen de zin en tot groot verdriet van zijn vader naar Syrië.

In de kleine slaapkamer van ongeveer twee bij drie aan de straatkant van de eerste etage, staan een nieuwe kledingkast en een nieuw bed. De muren zijn onlangs gewit. 'Ik heb zijn kamer opgeknapt en opnieuw ingericht, om hem een nieuw begin te gunnen als hij terugkeert', zegt Farid (45), de vader van Achraf, die niet met zijn achternaam in de krant wil om zijn andere kinderen te beschermen. Hij hoopt dat zijn zoon geen straf boven het hoofd hangt als hij terugkeert in Nederland, omdat hij minderjarig is, en dus kan terugkomen in het gezin.

Acht maanden
'Vlak voor het Suikerfeest in augustus kreeg ik een sterk gevoel dat Achraf elk moment weer voor de deur kon staan. Ik wil hem, als hij terugkeert, het gevoel geven dat ik hem absoluut niet ben vergeten.' De vader had zijn zoon in augustus al acht maanden niet gesproken. Hij had op dat moment geen flauw benul of zijn zoon nog in leven was.

Uit angst dat er iets ergs met Achraf was gebeurd, ging Farid dwangmatig filmpjes kijken van onthoofdingen en andere gruwelijkheden in Syrië, in de hoop dat hij zijn zoon niet zou zien. Zo haalde hij dikwijls nachten door, vaak sliep hij maar enkele uren per nacht. 'Ik werd er helemaal gek van. Dit klinkt misschien vreemd, maar ik had op een gegeven moment liever te horen gekregen dat hij dood was, zodat ik het een plek kon geven en kon beginnen het te verwerken.'

Nu komt Farid zijn dagen door met rustgevende medicijnen, werken doet hij niet meer. Hij heeft nog drie thuiswonende kinderen, waar hij met hun stiefmoeder en een leger aan hulpverleners voor zorgt. Ze hebben onder het vertrek van hun broer te lijden. 'Ze huilen er vaak om, ze missen hun broer. Als mijn oudste dochter, ze is zestien, naar het journaal kijkt, is ze bang dat ze haar broer ziet als terrorist. Mijn kinderen hebben hun leven wel weer opgepakt, maar niet voor honderd procent.'

Facebook
In de maand na het Suikerfeest ging de telefoon. Het was Mohamed, de vader van een Syriëganger uit Leiden. 'Hij had mijn nummer via de politie gekregen en zei: ik heb nieuws over je zoon.' Farid zakte door zijn benen en dacht: nu krijg ik te horen dat Achraf dood is. Maar de vader uit Leiden zei: 'Je zoon leeft en ik heb contact met hem, kom naar mij toe en dan vertel ik je alles.'

Farid spoedde zich naar Leiden om er op de bank van Mohamed achter te komen dat zijn zoon, zeventien inmiddels, een huis deelt met Mohameds zoon Reda (21). Mohamed liet foto's zien van Achraf in een internetcafé, zijn gezicht onder zijn pet verscholen, en liet hem naar geluidsfragmenten luisteren waarin Achraf te horen is.

Reda was eveneens in korte tijd geradicaliseerd en vertrok deze zomer naar Syrië. Mohamed had sindsdien om de paar dagen via Facebook contact met hem en kreeg ook Achraf te spreken. Die wilde graag met een vaderfiguur uit Nederland praten, omdat hij verstoken was van zijn eigen familie - met zijn vader had hij ruzie vanwege zijn vertrekplannen.

Nadat Mohamed Farid op tv in een interview met Eva Jinek had zien praten over zijn zoon Achraf van zestien uit Amsterdam, wist hij dat het om de vriend van zijn zoon moest gaan. Sindsdien zoeken de vaders elkaar geregeld op om elkaar te steunen. Zo hebben ze in oktober samen het offerfeest gevierd. Mohamed heeft Achraf er bovendien van weten te overtuigen weer contact met zijn vader op te nemen. Sinds september heeft Mohamed geen contact meer met Reda; hij vermoedt dat zijn zoon boos is omdat hij met de pers heeft gepraat.

Ronselaars
Het eerste telefoontje met Achraf is voor Farid het hoogtepunt van het afgelopen jaar. 'Wat mij als eerste opviel, was dat zijn stem was veranderd, zijn stem klonk dieper, niet meer zo jongensachtig.' Als Farid met zijn zoon praat, moet hij op zijn woorden letten, vertelt hij. 'Als ik kritisch ben over de groepering waar hij nu bij zit, kan ik niet alleen het contact met mijn zoon verliezen - als ze hem afluisteren en het idee zouden krijgen dat hij terug wil, kunnen ze hem executeren.'

Wat zijn zoon daar precies doet, zegt Farid niet te weten. 'Ik heb het gevoel dat hij niet alleen is als ik hem aan de telefoon heb, hij vertelt dat hij mensen daar helpt.' Bij zijn vertrek hield Achraf zijn vader voor dat hij vrouwen en kinderen wilde helpen. 'Ik denk dat hij nu pas begint te beseffen waar hij werkelijk terecht is gekomen. Iedereen maakt elkaar daar af, het is er één grote slachtmachine.'

Hij wil niets liever dan dat zijn zoon terugkomt naar Nederland, maar nog los van dat het hachelijk is en veel geld kost - zonder mensensmokkelaar kom je het land niet uit - zal dat tot een gecompliceerde situatie leiden. 'Ik vraag me af: als mijn zoon zou terugkeren, is hij dan slachtoffer of dader? Is het zijn schuld dat hij als minderjarige daarheen is gegaan of is het de schuld van de overheid?'

Zijn woede op de overheid wil hij via de media - van De Telegraaf tot de NOS - naar buiten brengen. Farid vindt dat de overheid heeft gefaald bij het tegenhouden van zijn zoon en niet naar hem heeft geluisterd. 'Op tweede kerstdag, de dag voordat mijn zoon vertrok, zaten de politie en radicaliseringsambtenaren hier thuis op de bank. Ik wilde dat ze Achrafs paspoort afpakten en dat hij gedwongen werd opgenomen om te voorkomen dat hij naar Syrië zou vertrekken. Ze zeiden: maakt u zich geen zorgen, wij zorgen dat hij niet weg kan gaan. De dag erna was Achraf vertrokken.'

Boos
Nu Farid weer contact heeft met zijn zoon, weet hij hoe die Syrië heeft weten te bereiken. 'Hij is gewoon via Schiphol met Turkish Airlines gevlogen. Ik snap niet hoe hij simpelweg twee keer door de douane is gekomen - zowel hier als in Turkije. Ze hadden ervoor moeten zorgen dat hij gesignaleerd stond en hem moeten tegenhouden.' Hij is daar zo boos over dat hij minister Ivo Opstelten van Veiligheid en Justitie erover heeft geprobeerd te bellen - tevergeefs.

Farid begrijpt ook niet waarom hij niet op de hoogte is gesteld van waar zijn zoon was. 'De overheid had dit kunnen weten, maar niemand heeft me dat al die maanden willen vertellen. Mijn zoon is minderjarig.' De vader wantrouwt de overheid hierdoor. 'Ze hebben me geen excuses aangeboden. Je krijgt het idee dat ze mijn jongen bewust hebben laten gaan, zo van: dan zijn we van hem af.' Een ander teer punt bij Farid: de ronselaars. 'Het steekt me heel erg dat zij nog niet zijn opgepakt en bestraft.'

Wat hij, als vader, achteraf anders moeten doen? 'Ik had hem thuis in gijzeling moeten nemen', zegt Farid. 'Zijn laatste, vastbesloten blik zie ik nog vaak voor me. Ik stond als vader machteloos.' Een moment later zegt hij: 'Mijn zoon is erg beïnvloedbaar. Misschien was het beter geweest als ik altijd naar de moskee was blijven gaan, ik heb een gat laten vallen in zijn geloofsopvoeding. Zo heeft hij zo snel kunnen radicaliseren.'

Toch vindt hij dat de samenleving te makkelijk is in het vellen van een oordeel over ouders van Syriëgangers. 'Die terroristen komen ongevraagd je huiskamer binnen via internet, zonder dat je daar wat van afweet. Je hebt niet meteen alles in de gaten wat je kind doet op de computer.'