Binnenland Bewaar

GGD: Mug kan een gevaarlijk dier worden

Bioloog Jan Buijs doet onderzoek naar verschillende soorten muggenlarven in Amsterdam. Op de foto vangt hij muggenlarven in de Nova Zemblastraat.
Bioloog Jan Buijs doet onderzoek naar verschillende soorten muggenlarven in Amsterdam. Op de foto vangt hij muggenlarven in de Nova Zemblastraat. © Rink Hof

De GGD doet onderzoek naar steekmuggen. De gezondheidsdienst wil weten wat het risico is op ziekteverspreiding door de insecten en jaagt vooral op de tijgermug.

Jan Buijs heeft fietstassen vol vanggerei bij zich voor de muggenjacht: een telescoopstok met een keukenmaatbekertje eraan vastgeplakt om water uit putten te scheppen, een verbouwde supersoaker met een slangetje eraan zodat de ecoloog van de GGD zelfs door kleine gaatjes water op kan zuigen en een vergiet dat ook aan de stok bevestigd kan worden om het water mee te filteren. 'Vanginstrumenten zijn een uitdaging voor iedere muggenonderzoeker, je kunt ze bijna nooit kant en klaar kopen.'

In een plastic supermarkttas rammelen tientallen kleine plastic potjes om de vangst in te doen.
De GGD wil weten wat het risico op ziektes is die door muggen worden overgedragen. Voor dat onderzoek zijn muggen voor nodig, heel veel muggen. Buijs onderzoekt vooral de larven - die vliegen nog niet en zijn makkelijker te pakken te krijgen. Deze zomer gaat hij 94 locaties af binnen de gemeentegrenzen van Amsterdam om uit te vinden welke muggensoorten waar precies voorkomen en in wat voor water ze het liefst hun eieren leggen.

Kraamkamer
Dat klinkt makkelijker dan het is. 'Je kunt de stad zien als één grote rotspartij. Eromheen en eronder is dan mogelijk water waar de mug haar eitjes op legt, maar je weet niet precies waar.' Buijs doelt op stilstaande plasjes in binnentuinen en kruipruimtes; favoriet als kraamkamer bij de mug, maar waar de onderzoeker niet zomaar naar binnen wandelt.

Met zijn zelf geknutselde onderzoeksinstrumenten zuigt Buijs de larven op, en stopt ze in potjes alcohol. Als ze nog te klein zijn om makkelijk te onderzoeken, kweekt hij ze wat op met visvoer. Daarna worden ze opgestuurd naar de het Centrum Monitoring Vectoren van de Nederlandse Voedsel- en Waren Autoriteit , dat onder andere de exotische muggen in Nederland opspoort, en de Wageningen Universiteit voor dna-onderzoek.

Buijs is vooral geïnteresseerd in een variant van de gewone steekmug. Deze soort is verdeeld in ondersoorten; de culex pipiens pipiens en zijn tweelingbroer, de culex pipiens molestus. Deze twee kunnen weer hybride nakomelingen maken. Ze zijn alleen met dna-onderzoek uit elkaar te houden. De culex pipiens pipiens steekt vogels, de molestus mensen en zoogdieren. Maar de hybriden vinden alles lekker, zij steken zowel vogels als mensen en zoogdieren.

En daar zit het probleem: als ze een vogel die besmet is met het West-Nijlvirus steken, kunnen ze de West-Nijlziekte overdragen op mensen.

Overdracht op mensen
Over het risico op deze ziekte wil de GGD het naadje van de kous weten. Het virus komt in Afrika voor, maar duikt ook af en toe in Europa en in Noord-Amerika op. In 2012 veroorzaakte dit virus tijdens een epidemie in de VS 286 sterfgevallen. West-Nijlvirus is nog nooit in Nederland opgedoken, maar omdat de muggensoort die het overbrengt hier wel rondvliegt, is bij de komst van vogels met het virus overdracht op mensen mogelijk.

Ook is de GGD gespitst op de tijgermug, een exotische soort die onder ander in Italië al vrij succesvol is. De tijgermug kan drager zijn van onder andere dengue, net als het West-Nijlvirus een nare tropische koorts. Buijs heeft ze nog niet aangetroffen. Zou dat gebeuren, dan komt het onderzoek stil te liggen, en wordt direct overgegaan op bestrijding. Maar hoe bestrijd je een muggensoort als de stad al een moeilijk onderzoeksterrein is? 'Dat kan nog een hele klus worden, ja.'

De Hollandse malariamug zat al wel in Buijs' netjes, in Noord. 'Hij zit in slootjes en waterbakken, maar draagt de parasiet die malaria veroorzaakt niet meer. Die is door de bestrijding van de ziekte uitgestorven hier.'
Eerder deed Buijs onderzoek naar ziektes in teken en in ratten. De resultaten van het rattenonderzoek worden eind deze zomer bekend. Het muggenonderzoek loopt nog het hele jaar.