Amsterdam Bewaar

Koloniaal Etablissement tegen de vlakte

Buurtbewoners, politici en architecten hebben de afgelopen jaren geijverd om het Koloniaal Etablissement, geleden op de hoek Westerdoksdijk en De Ruyterkade, te behouden. Foto www.amsterdamsebinnenstad.nl
Buurtbewoners, politici en architecten hebben de afgelopen jaren geijverd om het Koloniaal Etablissement, geleden op de hoek Westerdoksdijk en De Ruyterkade, te behouden. Foto www.amsterdamsebinnenstad.nl © UNKNOWN

AMSTERDAM - Is het een ijkpunt van Amsterdamse architectuur en bouwkunst, of een rommelige vervallen hoop bakstenen? Het doet er inmiddels niet meer toe: na jaren van soebatten zijn slopers begonnen aan het Koloniaal Etablissement aan het IJ.

Buurtbewoners, politici en architecten hebben de afgelopen jaren geijverd om het Koloniaal Etablissement te behouden. ''Het is een gebrek aan creativiteit dat ze het gebouw niet in het stedenbouwkundig plan hebben opgenomen,'' zei de gerenommeerde architect André van Stigt. ''Uit eerbied en respect voor deze bouwstijl zou het pand bewaard moeten blijven,'' vond vakbroeder Fred Schoon.

Wie nu langs het Koloniaal Etablissement aan het IJ wandelt, op de hoek Westerdoksdijk en De Ruyterkade, ziet het bijzondere er bijna niet meer aan af: verweerde kozijnen, smerige zwartbruine bakstenen en een scheefgezakte gevel; meer is er niet over van het Koloniaal Etablissement, dat in 1911 werd gebouwd als een complex met pakhuis en kantoren voor opslag en keuring van gouvernementsgoederen uit Nederlands-Indië. Sinds 1957 had de politie te water het gebouw in gebruik.

Op de plek moet een jachthaven komen. En vlak daarnaast een hotel met driehonderd kamers. In de bouwput amper vijftig meter verderop wordt al driftig geheid. Binnen in het ooit statige gebouw is het ook niet veel soeps meer. Slopers hebben alle vloerbedekking, deuren, plafonds en verlichting weggebroken. Hout, glas en metaal worden op aparte hopen gegooid en afgevoerd.

In het ketelhuis onder het hoofdgebouw staat een flinke laag viezig water. Vier oude bewaarcellen zijn nog te zien: betonnen hokjes zonder ramen, met in de ene hoek een klein betonnen bed en in de andere een poepdoos die kan worden afgedekt met een houten deksel. De wc- en doucheruimte is volgens de slopers 'te ranzig voor woorden.'

Ruim negen jaar nadat het stadsbestuur de eerste sloopvergunning had afgegeven, zijn de slopers aan de slag gegaan. De vertraging bij de sloop is het gevolg van het verzet van tegenstanders, die tot de Raad van State hebben geprocedeerd. Het was een prima plek geweest voor bijzondere horeca, vinden zij. Net als bij Panama of Pakhuis De Zwijger is gebeurd.

Maar de protesten komen veel te laat, zegt Maarten Kloos, directeur van Arcam. ''Ik heb persoonlijk nooit ontdekt wat het gebouw zo bijzonder maakt. Maar als je het al zou willen behouden, had je tien jaar geleden moeten kijken hoe het in de plannen had kunnen passen.''

Maar ook het stadsbestuur ziet het niet. Dat vindt het gebouw in te slechte staat en te groot om te handhaven in het stedenbouwkundig plan. De sloop is nu onomkeerbaar. Als het fijne werk eind deze week klaar is, mogen de slopers in de shovel klimmen die al voor het pand klaar staat. Van het Koloniaal Etablissement blijft dan, na bijna een eeuw te hebben overleefd aan de oever van het IJ, niet meer over dan een hoop puin. Keurig gescheiden puin. Dat wel. (JASPER KARMAN)