'We zijn tegenwoordig emotioneel geëmancipeerd,'' zegt socioloog Cas Wouters van de Universiteit Utrecht. ''Het is in Nederland nu veel meer geaccepteerd om je te laten gaan. Maar de kans dat daarbij iemand uit de bocht vliegt, is daardoor veel groter.''

Kleuters in kinderdagverblijf Dromelot aan het Vondelpark worden door volwassen buurtbewoners uitgescholden, omdat ze te veel lawaai maken. Eerder werden kinderen in een crèche in Nieuw-Sloten om die reden bekogeld.

Wouters is ervan overtuigd dat dergelijke incidenten vaker voorkomen. De wortels van deze tendens liggen, volgens hem, in de jaren zestig, toen Nederland als reactie op de verzuiling en de strakke fatsoensnormen van de jaren vijftig, radicaal omsloeg. ''Gezagsdragers verloren hun autoriteit, heilige huisjes werden omver geschopt. Het werd veel normaler om je emoties eruit te gooien.''

Inmiddels, dik veertig jaar later, lopen de meeste Nederlanders weer keurig in het gelid. Emoties worden nog wel getoond, maar de meeste Nederlanders blijven netjes binnen de fatsoensnormen. ''Alleen een flinke groep van erg ontevreden mensen onttrekt zich daaraan,'' zegt Wouters, ''maar die groep veroorzaakt wel erg veel problemen.''

Die ontevredenheid manifesteert zich volgens hoogleraar cultuursociologie aan de Erasmus Universiteit, Dick Houtman, vooral bij de aanhangers van de nieuwe, niet-christelijke rechtse partijen zoals de PVV van Geert Wilders en TON van Rita Verdonk. ''Dat zijn niet alleen mensen uit de lagere sociale klasse, ook hoger opgeleiden, ondernemers en professionals die op Geenstijl.nl kankeren over alles wat mooi en lelijk is, vallen daaronder.''

Klaagcultuur
Die klaagcultuur zit bij een flink deel van de Nederlanders ingebakken, stelt Houtman. ''Mensen zijn enorm gevoelig voor tegenslag. Als er iets misgaat, voelen ze zich heel snel tekort gedaan, en omdat ze veel mondiger zijn geworden, laten ze dat ook luidkeels horen. Ik zie steeds vaker mensen met een kort lontje die om niets uit hun vel springen.''

Volgens Houtman wordt de overheid door die groep vaak gezien als oorzaak van alle problemen: ''Het immigratieprobleem, Marokkaanse jongeren, files, het is allemaal de schuld van de overheid.''

''Ze vinden dat ze in hun zoektocht naar geluk worden belemmerd door de overheid, met haar pietluttige regeltjes en het oeverloze vergaderen op kosten van de belastingbetaler. Als ze dan een keer klagen over een crèche met krijsende kinderen in hun achtertuin, en de gemeente doet niets, slaat de vlam in de pan.''

Dat soort incidenten komen steeds vaker voor, stelt Houtman. ''Ook het toegenomen geweld tegen hulpverleners en uitgaansgeweld vallen daaronder. Neem bijvoorbeeld die automobilist, die in de zomer een verkeersregelaar doodreed bij de Ikea. Het slachtoffer was een gezagsdrager die hem opdroeg iets te doen. Dat schoot die man in het verkeerde keelgat en dus trapte hij op het gaspedaal. Zo zijn er tientallen voorbeelden te noemen.''

Bemiddelingspogingen liepen op niets uit
Toch blijft het volgens Houtman en Wouters in de meeste gevallen gelukkig bij klagen en mopperen. ''Daar zijn we in Nederland wereldkampioen in. Er zijn inmiddels tientallen belangenorganisaties in het leven geroepen die bemiddelen als er problemen zijn, of die helpen bij het zoeken naar een oplossing.''

Houtman ziet daarin een gevaar: ''We zijn niet meer in staat om onze eigen problemen oplossen, doordat we al onze problemen bij de overheid over de schutting gooien. En als het de overheid ook niet lukt, slaat de irritatie om in agressie.''

Dat gebeurde bij Kinderdagverblijf Dromelot. In 2007 verzocht een groep bewoners het stadsdeel om op te treden. Dat haalde weinig uit. Er werden metingen verricht waaruit bleek dat de crèche meer lawaai maakt dan volgens milieuwetgeving is toegestaan, maar omdat die wetgeving niet van toepassing is op kinderdagverblijven, konden geen maatregelen worden afgedwongen.

Bemiddelingspogingen van het stadsdeel liepen op niets uit. Voor bewoners en het kinderdagverblijf rest een uitzichtloze situatie. Een tweede kinderdagverblijf wil zich in hetzelfde huizenblok vestigen, tot ergernis van een buurvrouw: ''Ik vind kinderen leuk, maar ze doen soms pijn aan mijn oren. Eén crèche is wel genoeg.'' (ERIC VAN DEN BERG en JASPER KARMAN)