Amsterdam Bewaar

'Een deal is vaak geen deal in Europa'

Mark Rutte spreekt op 20 januari het Europees Parlement in Straatsburg toe, met links naast hem minister Bert Koenders.
Mark Rutte spreekt op 20 januari het Europees Parlement in Straatsburg toe, met links naast hem minister Bert Koenders. © EPA

Het nakomen van afspraken en beloften zou normaal moeten zijn in de Europese Unie. Helaas is de realiteit anders, constateert Rob Boudewijn naar aanleiding van de Europese ambities van premier Rutte.

De boodschap die beklijft: het maakt niet uit als afspraken niet worden nagekomen

Rob Boudewijn

Is oprichter van het Europa-Instituut.nl, een in Amsterdam gevestigd onderzoeks-, trainings- en adviesbureau.

'We moeten concrete resultaten boeken en zorgen dat die zichtbaar zijn om het groeiende Europa-scepticisme te beteugelen,' hield premier Mark Rutte onlangs het Europees Parlement in Straatsburg voor. 'Het nakomen van beloften en afspraken zou normaal moeten zijn in Europa. Een deal is een deal.'

Twee prioriteiten wil Nederland als voorzitter van de Europese Unie realiseren: een Unie die zich beperkt tot hoofdzaken met minder regelgeving van betere kwaliteit die gehandhaafd wordt en een Unie die verbindt. Maar staat de wens van Rutte niet haaks op de Europese realiteit? Schiet het Nederlandse voorzitterschap zich hiermee niet in de eigen voet?

Want als het op nakomen van afspraken aankomt, heeft de EU geen goede staat van dienst. Een week eerder had commissievoorzitter Jean-Claude Juncker zich nog vertwijfeld afgevraagd waarom de lidstaten zich niet aan de afspraken hielden over de herverdeling van vluchtelingen. Sterker nog, afgelopen najaar lieten Polen, Hongarije, Tsjechië en Slowakije weten een verplichte herverdeling nooit te accepteren.

Vrije reiszone
De vluchtelingenproblematiek zet de Schengenzone zonder grenscontroles verder onder druk. Echter, een vrije reiszone veronderstelt een gedegen controle aan de buitengrenzen, die evenwel totaal poreus blijken: afspraken over effectieve grenscontrole worden niet nagekomen.

Deze crisis maakt ook duidelijk dat de Dublinconventie niet langer houdbaar is. Een vluchteling dient opgevangen te worden in het eerste land van aankomst, waar ook de asielprocedure opgestart moet worden. Zelfs al voor de massale vluchtelingenstroom richting Griekenland begon, was het duidelijk dat dit land noch de middelen, noch de capaciteit bezat om deze afspraak na te kunnen komen.

De Griekse tragedie van afgelopen jaar is een ander voorbeeld. Athene kwam geen enkele financiële afspraak na en de Griekse onderhandelingsstrategie leek vooral ingegeven door de gedachte dat als puntje bij paaltje komt de eurozone Griekenland toch niet zou laten vallen.

Mededogen
Het stelselmatig negeren van de afspraken leidde ertoe dat Griekenland alle regeringsleiders van zich wist te vervreemden, behalve de Franse president François Hollande. Slechts de Fransen wilden tot het laatste moment in gesprek blijven met de Grieken. Niet zozeer uit mededogen met het Griekse volk, maar uit verlicht eigenbelang. Hollande besefte maar al te goed dat Frankrijk zelf al jaren niet aan de (budgettaire) eisen van de EU voldoet. Door het spotlicht op Griekenland te blijven richten, bleef Frankrijk buiten schot.

Dit brengt een vreemde paradox aan het licht: door Griekenland (voorlopig) economisch te redden, hebben de eurozone en de EU zich (weer) ongeloofwaardiger gemaakt. Want de boodschap die nu beklijft is: het maakt niet uit als Europese afspraken niet worden nagekomen, uiteindelijk heeft dat tóch geen consequenties. Dit bracht ook voorzitter Donald Tusk van de Europese Raad op het hoogtepunt van de Griekse tragedie tot de verzuchting: misschien moeten we onze eigen afspraken gewoon eens beter naleven.

Waarom wordt het gebrek aan Franse begrotingsdiscipline gedoogd? Of neem het voorbeeld van de titanenstrijd kort na de introductie van de euro tussen de preciezen - in dit geval minister van financiën Gerrit Zalm - die het aflegden tegen de rekkelijken - in dit geval Frankrijk en Duitsland - of het begrotingstekort (tijdelijk) boven de drieprocentsnorm mocht liggen.

Ontsnappingsclausule
Een andere oorspronkelijke harde euro-eis ten aanzien van de omvang van de staatsschuld, die niet hoger mocht zijn dan zestig procent, werd aan de onderhandelingstafel voorzien van een levensgrote ontsnappingsclausule door de toevoeging van: 'of is in bevredigende snelheid op weg naar de zestig procent'. Italië had tien jaar geleden een staatsschuld van 100 procent, nu is dat meer dan 130 procent: valt dit onder 'bevredigende snelheid'?

Ondertussen lappen Hongarije en meer recentelijk Polen de grondbeginselen van een goed functionerende democratie aan hun laars - hoe verhoudt dát zich dit tot de Europese normen en afspraken over democratie en rechtsstaat?

Deze tamelijk willekeurige lijst voorbeelden maakt duidelijk dat het nakomen van de eigen afspraken nu niet bepaald de grootste verdienste van de EU is.

Hoe valt Ruttes ambitie in slechts een half jaar te realiseren, in een Europese context die in de praktijk duidelijk weerbarstiger is? In plaats van de Unie te verbinden, is die eerder koren op de molen van Europasceptici.

Wilt u reageren op dit artikel? Dat kan! Scroll (een beetje) naar beneden om een reactie te plaatsen.