Opinie Bewaar

Besluit Rijksmuseum over hottentotten en negers roept wisselende reacties op

Het Rijksmuseum paste de titel van deze foto aan: 'Surinaams meisje voor stuiverskerkhof'
Het Rijksmuseum paste de titel van deze foto aan: 'Surinaams meisje voor stuiverskerkhof' © Rijksmuseum

Het Rijksmuseum maakte woensdag bekend niet langer termen als Negers, hottentotten, eskimo's en indianen te zullen gebruiken. Voer voor discussie en wisselende reacties. Van wetenschappers, briefschrijvers tot Twitteraars: een bloemlezing

Sint Nicolaas

Het Rijksmuseum schrapt etnische termen. Negers, helemaal terecht, niet meer van deze tijd. Hottentotten, daar kan ik me al veel minder bij voorstellen. Maar eskimo's en indianen? Ik heb werkelijk geen idee wat daar mis mee zou zijn. En toen ik las dat de werkgroep onder leiding staat van Sint Nicolaas, keek ik toch even op de kalender om te zien of het geen 1 april was.

Briefschrijver Pedro Dado in Het Parool van donderdag

Communicatiewetenschapper Frank Jansen van de Universiteit Utrecht zegt uit politiek correct oogpunt de afweging van het Rijksmuseum te kunnen volgen om 'eurocentrische' etnische termen uit de omschrijving van de collectie te schrappen. Het museum maakte gisteren bekend aanduidingen als neger, eskimo, indiaan en hottentot vanwege 'een groeiend gevoel van ongemak' te zullen vervangen. Het museum loopt meer dan een miljoen objecten na om koloniaal taalgebruik op te sporen en aan te passen.

Tegelijkertijd vreest Jansen ook voor de komst van nieuwe ge- en verboden in de taal. 'Taal is een rijk instrumentarium, met heel veel mooie en heel veel lelijke woorden. Ik zou het betreuren als sommige woorden straks helemaal niet meer mogen worden gebruikt omdat een bevolkingsgroep er aanstoot aan kan nemen.'

Eerste spreekrecht
In het geval van eurocentrische etnische aanduidingen, zoals neger, hottentot en eskimo, vindt Jansen dat de mensen die het betreft het eerste spreekrecht hebben. 'Zij kunnen daar het beste over oordelen. Al weten we ook niet precies hoe de hele groep denkt over het gebruik van zulke termen. Het debat wordt doorgaans gedomineerd door een kleine groep strijdbare activisten. Dat het woord neger zijn langste tijd heeft gehad, dat kunnen we wel vaststellen. Hoewel de term zwarte of gekleurde ook wel weer zijn nadelen heeft.'

Maar aan het woord eskimo bijvoorbeeld, kleeft volgens Jansen geen negatieve lading. 'Als ik als museumdirecteur een harpoen wil laten zien aan mijn publiek, kan ik mij voorstellen dat een verwijzing naar de eskimo uit informatief oogpunt krachtiger is dan het woord inuit. En we gebruiken woorden toch ook om iets duidelijk te maken.'

Allochtoon
De taalkundige meent dat met de strijd tegen het gebruik van verouderde etnische aanduidingen het werkelijke probleem niet uit de wereld is geholpen. 'De negatieve connotatie verhuist vaak mee naar een nieuwe term. Dat hebben we gezien met het woord allochtoon. Dat was aanvankelijk een neutrale term, uitgevonden als alternatief voor termen als gastarbeider en vreemdeling. Tegenwoordig heeft allochtoon ook een negatieve lading, en wordt er weer gezocht naar een nieuwe uitdrukking.'

Wilt u reageren? Scroll dan (een beetje) naar beneden om een reactie te plaatsen.