Opinie Bewaar

'Overheid is nodig bij armoedebestrijding'

De van der Pekbuurt in Amsterdam Noord behoort tot de armste wijken in Amsterdam
De van der Pekbuurt in Amsterdam Noord behoort tot de armste wijken in Amsterdam © Mats van Soolingen

Particuliere hulporganisaties kunnen de groei van het aantal mensen die langdurig armoede lijden, niet aan. De overheid dient zijn verantwoordelijkheid te nemen, stelt Maurice ­Gesthuizen in een opiniestuk in Het Parool.

Maurice ­Gesthuizen
is universitair docent sectie sociologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

Weinig tv-programma's zetten de diepgewortelde, langdurige armoede zo intens neer als de HBO-miniserie The corner. David Simon en Edward Burns vertoefden ruim een jaar op de straathoeken van een van de getto's van Baltimore. Wat vooral beklijft zijn de intense gevolgen van deze armoede voor zowel de mensen als de grootstedelijke gebieden waarin zij leven en de schrijnende afwezigheid van overheidsinstanties en voorzieningen.

De Nederlandse overheid intervenieert actief in de levens van arme mensen. Niettemin zijn er zorgwekkende ontwikkelingen: met een beroep op zelfredzaamheid van burgers trekt de overheid zich langzaam maar zeker terug. De bezuinigingen doen hier een behoorlijke schep bovenop: voorzieningen die van belang zijn voor een minimale levensstandaard van armen, worden steeds verder versoberd. Het gaat bijvoorbeeld om de verminderde hoogte en duur van werkloosheidsuitkeringen (WW). Veel werklozen stroomden hierdoor sneller door naar de bijstand.

Bezuinigingen schuldhulp
Ook de kosten voor gezondheidszorg namen toe en gemeenten versoberden allerlei voorzieningen voor minima. Daarnaast maakt een substantieel deel van de minimahuishoudens geen gebruik van beschikbare regelingen, terwijl ze er wel recht op hebben. Daar komt bovenop dat er minder geld beschikbaar is voor schuldhulpverlening, terwijl het aantal hulpbehoevende huishoudens toeneemt.

De Hogeschool Utrecht en onderzoeksbureau Regioplan berekenden reeds dat bezuinigingen op schuldhulp twee keer zo veel kosten als ze opbrengen, vanwege de langere uitkeringen en de kosten die verbonden zijn aan huisuitzetting, maatschappelijke opvang, verslavingszorg en geestelijke gezondheidszorg. Tegelijkertijd is de overheid de laatste jaren een actievere rol gaan spelen bij het innen van schulden van overheidsinstanties, zoals onbetaalde zorgpremies, inkomstenbelasting en gemeentelijke belastingen.

Onwenselijke situaties
Tevens kunnen zowel de overheid als particuliere schuldeisers beslag leggen op een groter deel van het inkomen van hun schuldenaren. Uit het Armoedesignalement 2014 van het Sociaal Cultureel Planbureau en het Centraal Bureau voor de Statistiek blijkt dat in 2013 voor het eerst in lange tijd de langdurige armoede is toegenomen. Vooral onder risicogroepen als niet-westerse huishoudens en eenoudergezinnen in de drie grote steden is de armoedeproblematiek bovengemiddeld en gegroeid. Bovendien is de schuldenproblematiek sinds 2008 toegenomen, wat zich bijvoorbeeld uit in meer betalingsachterstanden bij de huur of hypotheekaflossing.

Uit publicaties van de gemeente Amsterdam blijkt dat in de bekende achterstandswijken Nieuw-West en Zuidoost de concentratie van bijstandsontvangers groter is geworden. Kortom, de groep waarbinnen de armoedeproblematiek het hevigst is, woont meer dan voorheen bij elkaar in bekende achterstandswijken. Dit zijn precies de stadsdelen waar onwenselijke situaties zoals sociaal isolement, ongezondheid, verslaving en criminaliteit het meest voorkomen. Juist deze concentratie beperkt de kansen voor mensen om uit de vicieuze cirkel - of zelfs neerwaartse spiraal? - van de armoede te komen. Want in hun omgeving zijn minder voorzieningen en minder mensen die kunnen helpen.

Terugtrekkende overheid
De toename van particuliere initiatieven zoals de voedselbanken, hoe mooi ook, draagt niet voldoende bij aan de inperking van deze problematiek. Daar hebben we de overheid bij nodig. De vraag is daarom of het terugtreden van de overheid en de nadruk op zelfredzaamheid leggen wel zo verstandig zijn. Er zijn veel huishoudens die hun situatie wel willen verbeteren, maar dat niet kunnen omdat ze in een uitzichtloze, complexe situatie zitten die veel vaardigheden, kennis en daadkracht vereist om het tij te keren. Velen kunnen het niet op eigen kracht en hebben een helpende hand nodig. Een helpende hand uit hun omgeving én van de overheid.

De overheid trekt zich echter terug, voorzieningen worden versoberd en de sociale netwerken van minima zijn vaak niet 'rijk' genoeg om voldoende hulp te kunnen bieden. Wellicht worden ze ook steeds schraler onder het huidige regime. Deze ontwikkelingen brengen grote maatschappelijke risico's met zich mee, waarvan de financiële en sociale gevolgen niet alleen voelbaar zijn voor de arme huishoudens, maar ook 'in de achtertuin' van de meer welgestelde gezinnen terecht zullen komen.


Wil je reageren op dit artikel? Dat kan! Scroll (een beetje) naar beneden om een reactie te plaatsen.

Armoede in Amsterdam

Dit artikel is gebaseerd op de bijdrage van Maurice Gesthuizen aan de bundel Armoede in Amsterdam. Een stadsbrede aanpak van hardnekkige Armoede (2014).