Binnenland Bewaar

'UberPop is geen voorbeeld van deeleconomie'

Taxichauffeurs in Londen blokkeren de omgeving van het Britse parlement uit protest tegen de introductie van UberPop en andere nieuwe taxidiensten.
Taxichauffeurs in Londen blokkeren de omgeving van het Britse parlement uit protest tegen de introductie van UberPop en andere nieuwe taxidiensten. © EPA

De onrust over de komst van taxidienst UberPop laat zien dat er behoefte is aan een duidelijke definitie van de deeleconomie, stellen Toon Meelen en Koen Frenken.

Duidelijkheid over wat de deeleconomie inhoudt is gewenst, zeker nu alle betrokkenen vragen om nieuwe en heldere regelgeving.

Toon Meelen

Promovendus innovatiestudies aan de Universiteit Utrecht
Koen Frenken

Hoogleraar innovatiestudies verbonden aan de Universiteit Utrecht

De deeleconomie is een snelgroeiend fenomeen. Mensen delen steeds vaker hun huis, auto, kleding of gereedschap op internetplatforms als Airbnb, SnappCar en Peerby. Deze week wordt in heel Nederland zelfs een heuse Sharing Week gehouden om het delen verder te promoten.

Met de snelle groei van de deeleconomie komt er echter ook steeds meer kritiek. Deze richt zich in het bijzonder op de nieuwe taxidienst UberPop, die iedereen in staat stelt als 'amateurchauffeur' aan de slag te gaan. Consumenten profiteren van lagere prijzen, maar reguliere taxichauffeurs wijzen op oneerlijke concurrentie en onverzekerde reizigers. Deze controverse trekt volop aandacht, maar hoort UberPop eigenlijk wel bij de deeleconomie?

Duidelijkheid
De discussie over het bedrijf Uber laat zien dat het onduidelijk is waar de deeleconomie begint en waar deze ophoudt. Juist omdat delen een positieve en progressieve bijklank heeft, claimen steeds meer bedrijven en initiatieven dat zij onderdeel zijn van de deeleconomie. Als we echter de deeleconomie nauwkeurig definiëren als het fenomeen dat consumenten elkaar gebruik laten maken van hun onbenutte consumptiegoederen (idle capacity), eventueel tegen betaling, wordt duidelijk dat veel bedrijven zich, in onze ogen, ten onrechte als deelbedrijf manifesteren. Duidelijkheid over wat de deeleconomie inhoudt is gewenst, zeker nu alle betrokkenen vragen om nieuwe en heldere regelgeving.

UberBlack en UberPop
Kijken we naar het geval Uber, dan kunnen we verschillende diensten onderscheiden. Ten eerste is er de reguliere taxidienst die Uber aanbiedt als UberBlack. Deze dienst, waarbij taxichauffeurs met vergunning rijden voor Uber, is innovatief vanwege de informatie die de Uberapp verschaft, maar duidelijk geen voorbeeld van de deeleconomie.

Het is een andere dienst van Uber, UberPop, die de gemoederen vooral bezighoudt. Bij deze dienst kan iedereen zichzelf aanmelden als taxichauffeur, en vervolgens met de eigen auto, zonder taxivergunning, mensen van A naar B rijden. UberPop is alleen dan een vorm van deeleconomie, wanneer de chauffeur de betreffende rit tóch al zou maken. In dat geval is er sprake van onbenutte capaciteit die wordt gedeeld. Immers, een autostoel die anders leeg zou blijven, wordt dan benut. Maar als de chauffeur de rit enkel en alleen maakt om iemand anders van A naar B te vervoeren, is sprake van een taxi. Bij UberPop lijkt dit laatste vaak het geval te zijn, en om die reden is UberPop welbeschouwd dan ook gewoon een taxidienst.

Ten slotte is Uber ook van plan om UberPool, een dienst waarmee het bedrijf onlangs in San Francisco is begonnen, ook in Nederland te lanceren. UberPool maakt het mogelijk voor meerdere reizigers samen een taxi te delen. In dat geval maken de reizigers met elkaar eenzelfde rit en wordt een autostoel die anders leeg zou blijven, toch benut. Deze dienst is dus wél een vorm van deeleconomie.

Verwarring
Bij Airbnb, het platform dat mensen in staat stelt hun huis te verhuren, is een soortgelijke verwarring ontstaan. Als mensen hun huis verhuren op het moment dat zij tijdelijk elders verblijven (vakantie, zakenreis, familiebezoek), benutten zij hun woonruimte, die anders tijdelijk onbewoond zou blijven. Als, daarentegen, mensen permanent in een ander huis wonen en hun eigen woning doorlopend verhuren, dan runnen zij feitelijk een illegaal hotel. In het eerste geval is er sprake van deeleconomie, en in het tweede geval niet.

Nog meer verwarring ontstaat als mensen websites als werkspot.nl en klussen.marktplaats.nl associëren met de deeleconomie. Op deze websites kan men iemand inhuren om allerhande klusjes te doen, variërend van de hond uitlaten tot het plafond stuken. Het gaat hier dus om het leveren van diensten, en niet om het delen van onbenutte capaciteit tussen consumenten. Ten onrechte worden dergelijke online marktplaatsen gelijkgesteld met deelplatforms als Peerby waarop mensen allerhande spullen delen, zoals boormachines en avondjurken.

Positief
De politiek laat zich over het algemeen positief uit over de deeleconomie. Men ziet economische voordelen (lagere prijzen voor de consument), sociale voordelen (mensen komen vaker met elkaar in contact) én milieuvoordelen (huizen en goederen worden efficiënter benut). Sommigen leggen zelfs een directe relatie tussen de deeleconomie en het bredere idee van een participatiemaatschappij.

Toch zal de politiek niet ongevoelig zijn voor de aanzwellende kritieken op praktijken die ten onrechte geassocieerd worden met de deeleconomie. Bij het opstellen van nieuw beleid doen politici er daarom goed aan deelinitiatieven te onderscheiden van andere internetdiensten die weliswaar overduidelijk innovatief zijn, maar de gebruikers niet in staat stellen onderling spullen te delen.

Wil je reageren op dit artikel? Dat kan! Scroll (een beetje) naar beneden om een reactie te plaatsen.