Opinie Bewaar

Verpruts transitie jeugdzorg niet in eindfase

Staatssecretaris Fred Teeven en PVV-kamerlid Fleur Agema.
Staatssecretaris Fred Teeven en PVV-kamerlid Fleur Agema. © ANP

Met nog 66 werkdagen te gaan voor de grote veranderingen in de jeugdzorg begint die transitie te lijken op een vechtscheiding. Tijd dat de kinderen in de knel weer centraal komen te staan, zegt Erik Gerritsen.

Erik Gerritsen

bestuurder Jeugdbescherming Regio Amsterdam

Stop met onderhandelen en begin met samenwerken

De sector klaagt steen en been over de onzekerheid over financiën en contracten en pleit voor een noodwet. Gemeenten sturen brandbrieven over tekortschietende budgetten. Verontruste ouders dagen gemeenten voor de rechter en maken zich zorgen over de privacy. Lokale Rekenkamers slaan alarm over onvoldoende voorbereiding en te groot optimisme over ingeboekte besparingen. De onafhankelijke transitiecommissie stelt dat de continuïteit van de zorg niet gegarandeerd is.

De twee verantwoordelijke staatssecretarissen trekken alle mogelijke bezweringsformules uit de kast. De media zetten extra journalisten in, anticiperend op een roerige tijd waarin vast veel mis zal gaan met kinderen in de knel; voer voor brekend nieuws. De angst voor hervorming lijkt de noodzaak een einde te maken aan het huidige, niet goed functionerende systeem te overschaduwen. Het doel van de transitie lijkt volledig uit het zicht te verdwijnen: de verbetering van de bescherming van kinderen die bedreigd worden in hun veilig opgroeien.

Schouders eronder
Natuurlijk werken alle betrokken partijen onder de radar hard om van deze transformatie een succes te maken. Maar het georganiseerd wantrouwen leidt tot een politiek strategisch spel waarin partijen elkaar in een verlammende houdgreep houden. Een goede voorbereiding wordt daardoor in een veel te laag tempo in gang gezet.

Dit begint te lijken op een multiprobleemgezin of een vechtscheiding. In de jeugdzorg is in dit soort uiterst complexe situaties goede ervaring opgedaan met systeemtherapie. Met 'the whole system in the room' maakt de therapeut de gezinsleden en andere belangrijke personen ervan bewust welk gedrag vreedzaam samenleven in de weg staat. Vervolgens wordt gewerkt aan verbetering.

Het probleem is dat in dit geval een onafhankelijke systeemtherapeut ontbreekt. Het kabinet, dat voor deze rol is aangewezen, is immers zelf partij. De uitdaging is elkaar aan de eigen haren uit het moeras te trekken. Dat kan alleen als alle partijen de schouders eronder zetten.

Begin met samenwerken
Georganiseerd wantrouwen moet worden omgezet in georganiseerd vertrouwen, vanuit het uitgangspunt dat goede mensen in een slecht systeem zitten. Daarvoor is nodig dat iedereen elke dag de vraag stelt 'waarom doen we dit ook al weer?', zodat de verbetering van de situatie van kinderen in de knel weer centraal komt te staan. Daarvoor is nodig dat alle betrokkenen erkennen dat de zorgen terecht en risico's reëel zijn. Hij die de chaos beschrijft stelt orde op zaken, maar wie de chaos ontkent loopt als een lemming de afgrond in.

Er moet erkend worden dat de transitie vanwege onvoldoende voorbereiding niet zonder kleine ongelukken zal verlopen. Dan komt er ruimte om noodmaatregelen te nemen (geen noodwet). Kleine ongelukken kunnen dan snel herkend en hersteld worden zodat grote ongelukken worden voorkomen. De tijd is kort maar het is nog niet te laat. Rijksoverheid, gemeenten, jeugdzorginstellingen, andere bij de jeugdzorg betrokken organisaties zoals het onderwijs en gezinnen en hun sociale netwerk hebben allemaal een deel van de oplossing in handen. Stop met elkaar beschuldigen, want wie met modder gooit, verliest grond. Stop met onderhandelen en begin met samenwerken.

Verprutsen
Vertrouw op de professionaliteit van de jeugdzorgsector. Benut de betrokkenheid van ouders. Wek vertrouwen door privacy serieus te nemen. Gemeenten moeten hun nieuwe rol gebruiken om een einde te maken aan een versnipperd en verbureaucratiseerd systeem. Het kabinet kan toezeggen dat voor financieel onredelijke effecten redelijke garanties komen. Zoals staatssecretaris Martin van Rijn (Volksgezondheid) in Buitenhof onlangs terecht stelde: dit kabinet is niet uitgeregeerd, want nu begint het pas echt. In de uitvoering moet het gebeuren.

De belofte van duurzame hervorming van het jeugdstelsel is te kostbaar om in het eindspel te verprutsen. 95 procent van de kinderen in Nederland zijn de gelukkigsten ter wereld. Dat is een prestatie van formaat en brengt de dure plicht met zich mee die vijf procent kinderen in de knel veilig te laten opgroeien. Dat lukt alleen samen.

Maandagavond organiseert de Balie het debat 'Jeugdzorgen, het moet samen'. Die middag houdt Jeugdbescherming Regio Amsterdam een conferentie over de transitie.


Wil je reageren op dit artikel? Dat kan! Scroll (een beetje) naar beneden om een reactie te plaatsen.