Opinie Bewaar

'Wat als burgemeesters zouden regeren?'

'Wat als burgemeesters zouden regeren?'
© ANP

Door boek 'Als burgemeesters zouden regeren,' vragen mensen zich af wat er gebeurt als zij dat inderdaad zouden doen. Het boek heeft meer weg van een Amerikaans filmscript met de staat als 'bad guy' en steden als 'good guy', dan dat het reëele oplossingen biedt, stelt politiek geograaf Henk van Houtum.

Het is een hit onder burgemeesters, ook in Nederland. Het boek van de New Yorkse wetenschapper Benjamin Barber 'Als burgemeesters zouden regeren' kent inmiddels vele volgelingen. In Amsterdam wordt dit weekend door de vier grote steden serieus nagedacht over Barbers belangrijkste voorstel, een mondiaal parlement van burgemeesters.

Maar snijdt zijn boodschap hout of bekt het vooral lekker? Want op dat laatste moet je bij Barber, in zijn vrije tijd theater-en filmschrijver, wel bedacht zijn. De oneliners op zijn kaften zijn soms beter dan de inhoud.

Vooropgesteld, de aanleiding van zijn boodschap deel ik. Natiestaten alleen zijn onvoldoende in staat om de mondiale vragen van vandaag, rond conflicten, migratie, financiële crisis, milieuproblemen, en armoede, op te lossen. De negentiende-eeuwse natiestaat, destijds een vooruitstrevend ideaal om lokale gemeenschappen te binden, loopt nu achter bij de internationale realiteit. De problemen hebben een schaalsprong gemaakt en vragen om een werelds bestuur en wereldse visie.

Filmscript
De reactie van de natiestaten op die mondiale interdependentie is bovendien vooral een politiek van nationale terugtrekking, hier en daar met extreme trekken, blijvende armoede en ongelijkheid, en meer nationale hekken en muren. Barbers oplossing voor het mondiale falen van staten is echter minder sterk. Burgemeesters zouden pragmatischer en creatiever dan regeringsleiders kunnen omgaan met mondiale problemen als illegaliteit, interculturele wrijving en armoede, juist omdat die zich lokaal vertalen en om direct beleid vragen. Mondiaal zouden burgemeesters zich daarom moeten verenigen om de gedeelde problemen het hoofd te bieden.

Kortom, de staten als bad guy en steden als good guy, met het happy end van de good guys die de wereld beter maken. Was de wereld maar zo'n simpel Amerikaans filmscript.

Om te beginnen onderschat Barber de moeilijkheid van grensoverschrijdende samenwerking van steden. Zelfs in een grenzeloze EU wil deze samenwerking van steden over grenzen heen, die bovendien wordt gesubsidieerd, nog steeds niet echt lukken. In de praktijk prevaleert vaak eigenbelang, ook bij steden.

Niet gekozen
Daarbij is zijn boek vooral een grotestedenboek. Middelgrote steden en dorpen, laat staan platteland en natuur, komen er bekaaid van af. Of het selectieve gezelschap van burgemeesters van grote steden beter de belangen van burgers op de wereld kan behartigen dan regeringsleiders die een heel land vertegenwoordigen, dus inclusief alle steden, dorpen en natuur, is zeer de vraag.

Verder is er het wezenlijke punt dat in veel landen burgemeesters niet worden gekozen, en dus helemaal geen volksvertegenwoordigers zijn. Ten slotte veronachtzaamt hij de reële mogelijkheid dat burgemeesters zelf bad guys kunnen zijn, omdat ze falen, corrupt zijn, of extreem nationalistisch, en dus misschien helemaal niet grensoverschrijdend willen samenwerken.

Kortom, goede analyse, hoopvolle boodschap van een 'glokale' burgermaatschappij, maar matig uitgewerkte, vooral pamflettistische oplossing. Nee, ik ben geen volgeling.

Noodzaak
Ik deel wel de noodzaak van zijn boodschap. Want een eerlijke nieuwe wereld, voorbij de grenzen van de eigen natiestaat, is hard nodig. Ook Nederland zou veel meer werk moeten maken met het democratiseren van de Wereldhandelsorganisatie en de VN, zou zijn belastingparadijs voor multinationals en haar handelsprotectionisme die mondiale armoede bestendigt moeten indammen, en zou de huidige discriminerende migratiepolitiek die illegaliteit uitlokt moeten herzien.

Steden missen daartoe de beslissingsbevoegdheid over belastingen, sociale zekerheid, visa en niet onbelangrijk: het leger. Als ze die macht wel krijgen, zoals Barber lijkt te willen, krijg je niet minder, maar meer ministaatjes en meer grenzen. Dat is dus eerder een stap terug dan vooruit. Dat steden de mondiale leemte van het staatsfalen zullen opvullen, hoe nodig ook, is voorlopig ondenkbaar, en zeker niet met het te simpele script van Barber.


Wil je reageren op deze column? Dat kan! Scroll (een beetje) naar beneden om een reactie te plaatsen.