Binnenland Bewaar

Gemoederen lopen hoog op als het gaat om erfpacht

Gemoederen lopen hoog op als het gaat om erfpacht
© ANP

Veel Amsterdammers - misschien wel de meesten - beschouwen het erfpachtsysteem als oneerlijk. Dat bleek gisteren in een stadsgesprek in De Balie.

Wat is erfpacht? Het gros van de Amsterdammers viel voorheen steevast in slaap als alleen al het woord erfpacht viel, maar sinds de stad het erfpachtsysteem per 1 juli 2016 wil veranderen raken de gemoederen vaker verhit. Die verandering raakt immers alle erfpachters direct in de portemonnee. Voor goed begrip legde econoom Esther van Wijk gisteren in het stadsgesprek van Het Parool en De Balie uit dat erfpachters de grond onder hun koophuis huren van de gemeente.

Amsterdam heeft zich daarbij het recht toegeëigend periodiek alle voorwaarden, beschreven in de zogeheten algemene bepalingen, te mogen veranderen. De slachtoffers daarvan zaten in de zaal, enkelen met spandoek.

Het maakt erfpacht tot het onvoordeligste contract dat burgers ooit getekend hebben. Zie erfpacht als een schuld, opperde gast Robin Fransman, chef financiële sector van de Argumentenfabriek, een comerciële denktank. Voor die schuld, zijnde de prijs voor de grond, sluit je een tweede hypotheek met een tweede bank, zijnde de gemeente. En nu komt het, aldus Fransman, 'Amsterdammers tekenen met die bank, de gemeente, een erfpachtcontract waarin staat dat de gemeente elke vijftig jaar de hoogte van de schuld mag veranderen, alle voorwaarden mag wijzigen, en zelfs de rente mag veranderen. Je komt bovendien nooit van de schuld af. Die wordt alleen maar hoger.'

Steeds meer erfpachters vinden dit systeem oneerlijk, maar echt onhoudbaar werd de Amsterdamse erfpacht toen banken midden in de crisis aangaven dat zij op deze basis geen hypotheken meer in Amsterdam willen afsluiten. De wethouder Ruimtelijke Ordening en Grondzaken, Eric van der Burg (VVD), zei ook dat hij het systeem oneerlijk vindt. 'Ik ben huurder. Het is natuurlijk niet eerlijk dat ik niet meebetaal aan de erfpacht.'

Hij onderstreepte tegen erfpacht te zijn en bij de vorming van het college een compromis moest sluiten. Een gevoelig detail daarbij is dat een meerderheid van 24 van de 45 leden van de in de gemeenteraad vóór erfpacht is. Bij de vorming van het college heeft de SP echter ingestemd met een variant waarbij de erfpacht kan worden omgezet in een eeuwigdurend systeem. Daarbij kan voor altijd dezelfde canon  worden betaald, opgehoogd met een indexering, of kan de erfpacht voor eeuwig worden afgekocht. Er is nog veel gedoe over de prijs waartegen op het nieuwe systeem kan worden overgestapt, maar Van der Burg beschouwde het als een triomf.

Voorwaarden wijzigen
Cruciaal voor het welslagen van het nieuwe erfpachtsysteem is cassatie bij de Hoge Raad. Die bepaalt of Amsterdam de voorwaarden steeds mag wijzigen. Als dat niet zo is, zal Amsterdam naast het nieuwe systeem ook nog alle oude erfpachtregelingen moeten vasthouden, als de erfpachters dat willen. Des te belangrijker wordt het dan om erfpachters te verleiden over te stappen. Dat kan alleen met fikse kortingen op de grondprijzen, waarop de drie hoogleraren van de zogeheten Grondwaardecommissie, die een advies van meer dan honderd pagina's schreven, eerder hebben gehint.

In Den Haag en Rotterdam bedroeg de korting bijna de helft. Van der Burg erkende gisteren met veel slagen om de arm dat het kortingspercentage die richting op moet. Maar zo'n korting zegt natuurlijk weinig of niets als de tarieven van de grond nog niet vast staan. De avond was verder goed beschouwd gevuld met vrijwel alleen tegenstanders. Oud-gemeenteraadslid, oud-stadsdeelvoorzitter en vastgoedexpert Bouwe Olij (PvdA) verdedigde het principe van erfpacht moederziel alleen, maar met verve.

Tien jaar geleden
Oude tijden leken te herleven, want een jaar of tien geleden debatteerde Olij elke gemeenteraadsvergadering met Van der Burg, die toen fractieleider van de VVD was. 'Ik zat steeds net achter hem,' aldus Van der Burg. Olij onderstreepte dat grond de gemeenschap toebehoort, zodat de waardevermeerdering van de grond naar de stad kan toevloeien. Die kan er mooie dingen mee doen, zoals bibliotheken bouwen.

De stad moet het straks met behoorlijk wat minder opbrengsten doen. Die bedragen momenteel 90 miljoen euro per jaar en groeien de komende jaren bij ongewijzigd beleid richting tweehonderd miljoen. 'Het is dus minder meer,' aldus van der Burg. Olij, met rood aangelopen hoofd: 'Nou ja, hoe het ook is, jij bent Sinterklaas en loopt met de kas van de stad geld uit te delen.'

Bekijk het stadsgesprek terug: