Opinie Bewaar

Het boerenverstand zegt: fraude en manipulatie

Het boerenverstand zegt: fraude en manipulatie
© Floris Lok
 
Wie beloning verwart met doel, kan het gekkenhuis in

Deze week debatteerde de Tweede Kamer over de onderwijsbegroting. Ik ben niet onder de indruk van het wereldbeeld dat onder de Haagse kaasstolp ligt te verspochten, maar moest donderdag tot mijn vreugde constateren dat zelfs Kamerleden soms over boerenverstand beschikken.

Bussemaker en Dekker moesten namelijk twee keer bakzeil halen bij hun poging om het Nederlandse basisonderwijs verder te vertoetsen. Er komt geen kleutertest en we gaan basisscholen niet wettelijk verplichten om de gemiddelde Cito-score van 535 op te krikken naar 537.

Maar daarmee is de kous wat mij betreft niet af. Er zit namelijk meer van dit soort ongein in de pijplijn. Kijk naar het voornemen van Jet om de subsidies voor kunst en cultuur afhankelijk te maken van prestatienormen. Of denk aan de 'prestatiebox' (ik verzin het niet) die haar ministerie wil gaan gebruiken voor de financiering van basisscholen. Oftewel, die vertoetsing staat niet op zichzelf maar is onderdeel van een wereldbeschouwing.

Wat gebeurt als je basisscholen voorschrijft dat zij de gemiddelde Cito-score moeten verhogen en hun financiering daarvan afhankelijk maakt? Het boerenverstand zegt: fraude en manipulatie. Wat bedoeld was als leermiddel wordt leerdoel, selectiecriterium, verdelingsinstrument en beoordelingsmiddel inéén. Het resultaat: een criminogene omgeving die de leerkracht uitnodigt om laaien te lichten. Ter meerdere eer en glorie van zichzelf en werkgever. Libor op de basisschool.

De Volkskrant gaf er donderdag een fraai staaltje van. Een Amsterdamse basisschool had in de directiekamer een 'datamuur' (ook dat verzin ik niet) ingericht waarop de wekelijkse toetsresultaten van alle groepen waren geprikt. Zo hoefde de directeur maar een zwiep aan de draaistoel te geven om in één oogopslag de resultaten van leerlingen, leerkrachten en school te kunnen zien en daarmee - straks - de hoogte van het eigen salaris. Het lijkt potdomme de 'profit & loss' wel die beurshandelaren onderin hun schermen hebben meelopen.

Het kwalijkst is de categoriefout die aan de toetsfetisj ten grondslag ligt. Succes, geluk, aandelenkoers, winst, bruto binnenlands product - het zijn uitkomstgrootheden, geen doelgrootheden. Een hoge Cito-score is net als een hoge aandelenkoers de externe beloning voor uitmuntendheid. Wie beloning verwart met doel, is net als de bancaire sector rijp voor het gekkenhuis. En precies dat lijkt in Den Haag het geval: veel geneuzel over beloning, doodse stilte over het doel.

Dat is niet verontrustend, dat is desastreus. Vrij naar Van Randwijk: Het volk dat het vocabulaire van uitmuntendheid verliest, is meer kwijt dan een taal; dan rest de dictatuur van boekhouders.