Amsterdam Bewaar

Auteursrechten Anne Frank blijven juridisch twistpunt, zeker in 2016

Auteursrechten Anne Frank blijven juridisch twistpunt, zeker in 2016
© ANP

De auteursrechten op het dagboek van Anne Frank, uitgegeven in 1947, vervallen op 1 januari 2016. Dat zegt in ieder geval de wet. Maar het Anne Frank Fonds, gevestigd in Basel, en de Anne Frank Stichting, beheerde van de onderduikplek aan de Prinsengracht, zijn het niet met elkaar eens.

De integrale tekst van Het Achterhuis, het dagboek van Anne Frank, is op internet gezet. Dat meldt de NOS. Een aantal Franse wetenschappers zou dat hebben dat gedaan, omdat het dagboek nu de rechten zijn vervallen tot het publieke domein zou behoren.

Waar gaat de discussie precies over? Vragen en antwoorden over de rechten op het dagboek:

Wat houdt het auteursrecht in?

Het auteursrecht is een exclusief eigendomsrecht dat het mogelijk maakt dat werken niet worden uitgegeven zonder toestemming van de eigenaar. In dit geval zijn de dagboeken van Anne Frank, eigendom van het Anne Frank Fonds. Dit Fonds, gesticht door vader Otto Frank in 1963, kreeg de rechten van alle uitgaven, bewerkingen, theaterproducties en films over Anne Frank in handen. Met het auteursrecht bepalen zij welke publicaties over Het Achterhuis, zoals de officiële uitgave van het dagboek luidt, verschijnen en aan welke voorwaarden moet worden voldaan.

De Anne Frank Stichting, standplaats Amsterdam, heeft een meer educatieve functie en probeert het levensverhaal van Anne Frank wereldwijd zo goed mogelijk uit te dragen.

Waarom vervalt dit recht op 1 januari 2016?
Sinds 1985 is in het Nederlandse recht een wet van toepassing die bepaalt dat de auteursrechten na 70 jaar na de dood van de schrijver vervallen. Anne Frank overleed in 1945 in concentratiekamp Bergen-Belsen. De termijn van 70 jaar loopt dus op 31 december 2015 af.

Het Fonds claimt echter dat de rechten pas in 2050 vervallen. In 1947 heeft Otto Frank de twee dagboeken geredigeerd tot een geheel en daarin zijn eigen creatieve keuzes gemaakt, stelt het Fonds. Anne Frank besloot in maart 1944 haar eerste dagboek te herschrijven, nadat op Radio Oranje werd medegedeeld dat dagboeken na de oorlog werden verzameld. Anne dacht dat het beter kon en herschreef haar aanvankelijke A-versie in een B-versie, deze heeft ze nooit af kunnen maken doordat de Duitse bezetter haar schuilplaats ontdekten.

Nadat na de Tweede Wereldoorlog Otto Frank was teruggekeerd uit Auschwitz kreeg hij uit handen van Miep Gies, de helpster van de onderduikers in het huis van de familie Frank, de dagboeken. In 1947 gaf hij het uit onder de naam Het Achterhuis. Otto overleed in 1980. Het Fonds is van mening dat hij co-auteur is van het boek en dus de auteursrechten tot en met 2050 in handen van het Fonds is. De Stichting daarentegen ziet Anne als enige auteur en wijst daarom op 1 januari 2016.

Waarom zijn de auteursrechten zo belangrijk?
In eerste instantie lijkt het vooral een financiële kwestie te zijn. Door het monopolie op uitgaves te hebben verdient het Fonds jaarlijks veel geld. Dit geld wordt verspreid onder goede doelen over de wereld. Medewerkers zijn allemaal vrijwillig verbonden aan het Anne Frank Fonds.

Het Fonds zegt zelf dat het vooral niet wil dat het dagboek met veel historische waarde niet in verkeerde handen valt. Door het auteursrecht kunnen ze erop toezien dat de gevoelige materie uit de Tweede Wereldoorlog op de juiste wijze wordt toegepast en er niet met de waarheid wordt gespeeld. Door het auteursrecht kunnen voorwaarden aan het gebruik worden gesteld. Naast de financiële en educatieve waarde is het beheren van de dagboeken een eervolle en waardige functie.

Wat maakt de discussie over de uitgaven van het dagboek van Anne Frank zo ingewikkeld?
Van de dagboeken zijn meerdere uitgaves gemaakt. Vanaf 1947 bestaat er al een A-, B- en C-versie van de teksten. De A-versie is de eerste originele tekst van Anne. De B-versie volgde toen ze de tekst wilde herschrijven naar aanleiding van radioberichten. Ze liet daarbij bijvoorbeeld de in haar ogen kinderachtige delen achterwege. Na de oorlog stelde Otto Frank de derde versie, de C-versie samen. De C-versie is de officiële uitgave van Het Achterhuis.

Maar dat is nog niet alles. In 1986 verscheen er een onbewerkte uitgave van de dagboeken van Anne Frank. In deze wetenschappelijke uitgave van het Niod,  Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies, stonden dus delen die nooit eerder waren verschenen. Deze wetenschappelijke publicatie wordt vijftig jaar beschermd.

Ook boze tongen uit de hoek van de (neo-)nazi's bemoeien zich zijdelings met de discussie. Zij beweren dat het boek nooit door een kind geschreven kon worden, vader Otto had te veel zijn denkbeelden en mening in het boek verwerkt. Omdat het Fonds Otto ook als auteur aanwijst, zien nazi's dit als een bewijs van hun stelling.

Hoe nu verder?
Vanaf 1 januari 2016 mogen delen uit Het Achterhuis, dus eigenlijk de C-versie die door Otto Frank is samengesteld, gebruikt worden voor publicatie. Wanneer men dat wil doen, moet nauwkeurig de uitgave van het Niod uit 1986 bestudeerd worden. Pas dan kan vastgesteld worden op welke delen wel of niet beschermingsrecht rust. De 'nieuwe' gedeeltes uit dat jaar mogen pas in 2037 vrij worden gebruikt.

De Stichting en het Fonds, beide opgericht door Otto Frank, komen in deze kwestie al voor de vierde keer met elkaar in aanraking. Op 23 december stond de rechter nog een project van de Stichting Anne Frank en Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen toe waarbij teksten van Anne Frank werden gekopieerd voor wetenschappelijke doeleinden. De partijen beraden zich nog over de publicatie van dit project.

De Stichting heeft zich in ieder geval uitgesproken tegen het co-auteurschap van Otto Frank, maar heeft de toezegging gedaan geen integrale uitgaven van de dagboeken uit te geven zonder toestemming van het Anne Frank Fonds zolang alle auteursrechten nog niet zijn vervallen. Dit betekent dat de originele versies van Anne Frank, die dus pas in 1986 officieel naar buiten zijn gekomen, beschermd blijven tot tenminste 2037.