Kunst & Media Bewaar

De duistere kanten van de goedheiligman

Journalist en televisiemaker Arnold-Jan Scheer deed onderzoek naar de oorsprong van Sinterklaas en kwam tot opmerkelijke conclusies. Foto GPD
Journalist en televisiemaker Arnold-Jan Scheer deed onderzoek naar de oorsprong van Sinterklaas en kwam tot opmerkelijke conclusies. Foto GPD © UNKNOWN

AMSTERDAM - Sinterklaas kent vele verschijningsvormen, maar die ene, diep in de Alpen, kan niet bepaald voor kindervriend doorgaan. Deze sint komt niet met zwartepieten, maar met gigantische monsters op bezoek.

En alsof dat nog niet afschrikwekkend genoeg is, hebben die geen zak met pepernoten bij zich, maar een mand waaruit kinderbeentjes steken. Journalist, televisiemaker en illusionist Arnold-Jan Scheer schreef erover in zijn boek Wild geraas, mijn wonderlijke reizen met Sinterklaas en Kerstman.

Hij trof daar in de huiskamer in de Alpen 'twee kinderen met witte gezichtjes'. Ze jammerden. Boven hen torenden twee duivelsfiguren, die bij elke vermaning van de sint begonnen te grommen. Ze hadden een bek met grote gele tanden en hoorns op hun kop - niet bepaald een sfeerverhogend beeld. En dit waren dan ook nog de 'lieve Kamprussen', hoorde Scheer. ''Als je niet braaf bent, komen de kwade.'' Na een reeks verboden en vermaningen vertrok het gezelschap weer - nog steeds grommend.

Dit is een wel heel andere interpretatie van het heerlijk avondje. Hier beginnen de kinderen niet meteen opgewonden de buit uit te pakken, nee, in deze huiskamer concludeert de vijfjarige opgelucht dat hij zonder pak rammel 5 december is doorgekomen. Veelzeggend detail: de metgezellen van de sint nemen stoute kinderen niet mee naar Spanje, maar naar de hel.

Het boek van Scheer staat bol van dergelijke observaties. Hij reisde Europa door op zoek naar de roots van Sinterklaas, een kwestie die hem al bezighoudt sinds hij in De Bijenkorf bij Sinterklaas op schoot zat. Nadat hij thuis in de Churchilllaan neef Aad in Zwarte Piet had herkend - ''hij had vooruitstekende tanden'' - spatte de zeepbel uiteen, maar de vraag bleef: wat is de oersint? Scheer hoorde over bokvermommingen, vruchtbaarheidsriten en verboden cultussen in bergdorpen en hij reisde erheen.

Hij komt in bizarre situaties terecht. In één van de dorpen loopt de Sinterklaasintocht jaarlijks uit op een bloedige knokpartij. ''Daar staan de ambulances al klaar.'' Sint staat lachend toe te kijken en steekt er een sigaretje bij op. Het lijkt allemaal sensationeel, maar er zit ook een heel andere kant aan het verhaal, zegt Scheer. ''Er zit een therapeutische, louterende kant aan.''

Scheer liep mee in stoeten met gehoornde duivelskoppen, maar houdt de locaties geheim, om sensatietoerisme te voorkomen. De mensen willen geen pottenkijkers. ''Ze willen niet dat je het filmt. Ze willen het mysterie behouden en niet dat het te grabbel wordt gegooid in een of ander goedkoop programma.'' De documentaire die Scheer omtrent dit onderwerp wil maken, is dus een ambitieus plan.

Scheer maakte tijdens zijn ontdekkingstocht dertig reizen, ook naar Myra, waar Sint Nicolaas bisschop was, en naar het Italiaanse Bari, waar een deel van zijn botten zou liggen - gestolen uit de tombe in Myra. Dr. Francesco Introna, gespecialiseerd gerechtspatholoog, concludeerde uit een reconstructie aan de hand van de overblijfselen dat Sinterklaas klein was en opmerkelijk sterk ontwikkelde nekspieren had. ''Een stierennek. En een gebroken neus had zijn gezicht vervormd en naar rechts geduwd. Waarschijnlijk het gevolg van een gevecht.''

Maar is dit wel dé Sinterklaas? Het standbeeld van Sint Nicolaas in Myra heeft, met zijn slappe puntmuts en appelwangen, meer weg van de Kerstman. Scheer denkt dan ook dat de Kerstman en Sinterklaas dezelfde oorsprong hebben. Sinterklaas is, als je het hem vraagt, een samengestelde figuur: een vrolijke mix van goden, mensen, mythische en barbaarse figuren. Een snufje van de god Wodan, een beetje Neptunes, en dat alles aangevuld met de Nicolaas van Myra en nog vele andere figuren: dat heeft de goedheiligman gemaakt tot wat hij is. (MALIKA SEVIL)

Wild geraas, uitg. Aspekt, €19,95, www.arnoldjanscheer.nl