Vrijwel elke woensdag staat in deze krant een boekrecensie van Arie Storm, meestal over een net verschenen roman. U moet daar niet te licht over denken. Elke week weer zitten uitgevers, boekhandelaren en vooral schrijvers met spanning te wachten welke boeken zullen worden besproken, en hoe? Als je dan, zoals Storm, de taak hebt het nieuwe proza bij te houden, moet je je door veel onleesbare rommel heenworstelen.

De bespreker van vertaald proza heeft het gemakkelijker. Voordat een Nederlandse uitgever besluit een buitenlandse uitgave te laten vertalen, is het boek al vele sluizen gepasseerd: de Franse of Duitse uitgever, de buitenlandse critici, de internationale literaire agenten en zo meer. Met andere woorden, een Nederlandse bespreker van een Amerikaanse of Franse roman leest gemiddeld betere boeken dan zijn collega die het met Nederlands proza moet doen. Alleen al daarom is het een kwaliteit als een criticus zijn goede humeur niet geheel verliest.

Maar is de goedgeluimde boekbespreker een goede criticus? Natuurlijk niet. Een criticus met lef durft zo nu en dan een kijkje in zijn keuken te bieden. Hij legt uit hoe hij te werk gaat en maakt inzichtelijk dat een recensie geen Godsoordeel is, maar slechts een goedgeformuleerd oordeel van één lezer.

Arjan Peeters van de Volkskrant, Arnold Heumakers van NRC Handelsblad en Jeroen Vullings van Vrij Nederland legden in het verleden verantwoording af van hun recensiepraktijk in boeken waarin ze zich blootgaven. Nu heeft Arie Storm dat ook gedaan in een boek met de weidse titel Het onontkoombaar eigene van de Nederlandse literatuur.

Storm is een beetje verbaasd dat hij met zijn werk voor de krant 'veel agressie' oproept. Dat is naïef. Want wat verwacht je anders? Iemand vertelt zeven jaar tegen zijn vrouw dat hij geen tijd heeft voor de afwas omdat hij aan een meesterwerk moet schaven. Het gazon wordt niet gemaaid, vrienden worden verwaarloosd en dan valt op een kwade dag Het Parool op de mat en daarin staat dat de wereld is verrijkt met een prul van een roman. Was getekend: Arie Storm. Geen wonder dat Storm steeds meer 'een gesis van stemmen' hoort 'die van alles over je beweren'.

Storm zegt dat hij 'gelukkig' moet zijn om te schrijven, maar na lezing van deze verantwoording begrijp je dat hij er juist vaak ongelukkig van wordt. Van romans die in de onvoltooid tegenwoordige tijd zijn geschreven, van Arnon Grunberg, die weliswaar met Willem Frederik Hermans wordt vergeleken, maar 'toch meer een grapje is', en van de huidige 'plotdwang' in de Nederlandse literatuur. Het gaat niet om het verhaal in de literatuur, maar over de wijze waarop dat is geschreven.

Het zijn allemaal terzijdes bij het grote thema dat Storm aan de orde wil stellen: de Nederlandsheid van de Nederlandse literatuur.

Bij sommigen roept een dergelijk thema associaties op met Blut und Boden, maar dat bedoelt Storm niet.

Zijn er specifieke kenmerken van Nederlandse romans te noemen? Zoals je onmiddellijk ziet dat Vermeer een Nederlander is en dat Ruysdael geen Spaanse, maar onvervalst Nederlandse luchten schilderde? Ja, die kenmerken zijn er, maar hoe moet je die benoemen?

Nescio en A.F.Th. van der Heijden, hoe verschillend ook, hebben Nederland duidelijk op zich laten inwerken. Storm vergelijkt het met 'wederzijdse elektriciteit', die ervoor zorgt dat in ons bestaan continuïteit zit met ons verleden: 'Wij vullen de aarde met leven en de aarde vult óns, als was die aarde een enorme generator, met leven.' Deze beeldspraak haalt hij uit de ooit door hemzelf vertaalde roman The war of the worlds van H.G. Wells. Erg` overtuigend vind ik die 'Nederlandsheid' niet en ook een beetje te blijmoedig.

Storm is op zijn best als hij niet gelukkig, maar een beetje nurks is. Nadat hij een boek van Abdelkader Benali heeft gelezen, begint hij zijn stuk met de quasiobjectieve mededeling dat Benali er niet om bekendstaat 'echt Nederlands' te schrijven: 'Het is ook nu vanaf de eerste alinea weer helemaal mis.' Dergelijke stukken leveren misschien nog meer 'gesis' op, maar zijn oneindig veel boeiender dan de goedbedoelde theorieën over de eigenheid van de Nederlandse literatuur. Woensdag moet Amsterdam met huiver de storm van Het Parool over zich heen laten komen. (HANS RENDERS)

Arie Storm - Het onontkoombaar eigene van de Nederlandse literatuur
Prometheus, €16,95.


Foto: www.amaurymiller.nl