'Voor de lezers van Paolo Giordano en Nicolò Ammaniti' vermeldt het buikbandje om de roman Staal van de Italiaanse schrijfster Silvia Avallone. Voor mij een nogal verwarrende aanprijzing, want ik was diep onder de indruk van Giordano's verstilde en intieme roman De eenzaamheid van de priemgetallen, terwijl de surrealistische spielerei van Ammaniti mij altijd koud heeft gelaten.

Na lezing van Staal vind ik de opzichtig commerciële verwijzing naar twee bestsellerauteurs ook nogal misleidend. Dit debuut van de jonge Avallone (1984) past veel meer in de huidige opmars van realistische romans die een maar al te herkenbare wereld verbeelden. Niet voor niets prijkt Staal al maanden op de Italiaanse bestsellerlijsten. Hier wordt de machocultuur in de arbeidersklasse genadeloos in de schijnwerpers gezet.

De roman is een combinatie van een milieuschets en een coming of age-roman die zich afspeelt in het troosteloze decor van een kleine industriestad aan de Italiaanse kust waar bijna de gehele mannelijke bevolking werkzaam is in het gigantische hoogovencomplex. Dat men vanuit de grauwe flats langs de boulevard uitzicht heeft op het paradijselijke eiland Elba in de verte, is symbolisch voor de gefnuikte verlangens van de personages die stuk voor stuk een uitweg zoeken uit dit godvergeten oord en de sleur van het dagelijks leven. 'Wat,' zo vraagt de schrijfster zich in deze roman af, 'betekent het om op te groeien in een complex van vier huurkazernes waarvan het stukken balkon en asbest regent, op een binnenplaats waar de kinderen spelen te midden van dealende jongelui en stinkende bejaarden? Wat voor wereldbeeld krijg je op een plek waar het normaal is om niet met vakantie te gaan, niet naar de bioscoop te gaan, niets van de wereld te weten, geen kranten door te bladeren, geen boeken te lezen, en zo is het wel best?'
Rode draad in de roman is de schier onaantastbare, uit staal gegoten vriendschap van Anna en Francesca, meisjes van rond de veertien, die zich op de drempel van het grote leven voelen staan.

Hun ontluikende seksuele gevoelens worden mooi verbeeld in hun onderlinge erotische spelletjes, maar onvermijdelijk zal hun aandacht uitgaan naar de jongens ('Als de jongens jouw naam niet op de pijlers van de binnenplaats schrijven en geen briefjes onder je deur door schuiven, dan ben je niemand. Dan wil je op je dertiende al dood.')
Als Anna verliefd wordt op Mattia, een vriend van haar oudere broer, valt ze ten prooi aan een verwarrend loyaliteitsconflict en komt de vriendschap tussen de onafscheidelijke vriendinnen op losse schroeven te staan. Ook Francesca, 'de droom van de wijk', ontdekt 'de macht van de kut' en zal, uit verlangen om gezien en bewonderd te worden, haar ontluikende vrouwelijkheid gaan exploiteren in een morsige lokale seksdisco.

Dat er in deze machowereld voor gevoelige meisjes weinig te halen valt, maakt Avallone scherp duidelijk in het portret van Alessio, Anna's broer. Deze 23-jarige jongeman, werkzaam in de helse hoogovens, zoekt in zijn vrije tijd samen met zijn al even rauwe vrienden vertroosting in seks, drank, coke en de kick van koperdiefstal - zijn manier om te ontsnappen aan dat kloteleven waarin hij gevangen zit. De vaders van de meisjes hebben we dan al leren kennen als mannen die hun onmacht uiten in woede-uitbarsting en de mishandeling van vrouw en dochter, of wanhopig een uitweg zoeken langs het criminele pad. Hun vrouwen wensen hun echtgenoten naar de hel, maar kunnen niet uit hun huwelijk breken.

Tegenover de rauwe - vroeger heette dat felrealistische - schets van deze troosteloosheid staat de gevoelige manier waarmee Avallone de vriendschap tussen Anna en Francesca beschrijft. De mooiste stukken in het boek zijn de passages waarin ze het ongemak van de meisjes beschrijft met het dreigende afscheid van hun onoverwinnelijk geachte vriendschap, en hun melancholieke besef van de vergankelijkheid van hun onafscheidelijke jaren. Dat ik het toch bij drie sterren houd, heeft te maken met de soms wat kinderachtige, uitleggerige stijl die deze jonge schrijfster hanteert. (ALLE LANSU)

Silvia Avallone: Staal
Vertaald door Manon Smits,
De Bezige Bij, € 19,90