Kunst & Media Bewaar

De Neubauten zijn bijna ingestort

De Duitse groep Einstürzende Neubauten. Vlnr: Jochen Arbeit, Alexander Hacke, Blixa Bargeld, NU Unruh en Rudolf Moser.
De Duitse groep Einstürzende Neubauten. Vlnr: Jochen Arbeit, Alexander Hacke, Blixa Bargeld, NU Unruh en Rudolf Moser. © UNKNOWN

Einstürzende Neubauten bestaat dertig jaar, en viert dat met een wereldtournee. Donderdag en vrijdag staat de groep in de Melkweg. 'Als het hierbij blijft, zijn het mooie jaren geweest.'

We staan bij een snelwegviaduct in West-Berlijn en slagwerker Andrew Chudy, alias NU Unruh, wijst naar de staalconstructie. Dit is hét viaduct. Het was in de kruipruimte bij de voet van dit viaduct dat Unruh en zanger/gitarist Blixa Bargeld in de nacht van 1 juni 1980 het nummer Stahlversion voor de allereerste single van hun groep Einstürzende Neubauten opnamen.

''Er is wel geschreven dat wij daar destijds met drilboren en zo in de weer waren,'' zegt Chudy lachend. ''Onzin, we hadden alleen wat slagwerk en een versterkertje op batterijen en namen het op met een batterijencassetterecorder. We hadden die spullen gewoon met de fiets hier naartoe gebracht.''

Inmiddels bestaan ze drie decennia, Einstürzende Neubauten. Een jubileum dat gevierd wordt met een wereldtournee waarbij ook Nederland wordt aangedaan. In het jaar van de snelwegviaductopname had de groep afgezien van Unruh en Bargeld nog een voorlopige bezetting. Dat veranderde in 1981 met de komst van de spectaculaire tweede slagwerker FM Einheit, bassist Marc Chung en gitarist Alexander Hacke. Dat was het Einstürzende Neubauten dat het timmeren op staal in combinatie met rauwe rockakkoorden en een apocalyptische wanhoopskreet van Bargeld tot postindustrieel Wagneriaanse muziek deed uitgroeien. In no-time groeide Neubauten van een subversief groepje uit tot cultureel establishment. Projecten met theatermaker Heiner Müller en de dansgroep La La La Human Steps en een uitnodiging voor de Dokumenta in Kassel volgden al snel. Einstürzende Neubauten werd de invloedrijkste Duitse rockgroep van de late twintigste eeuw.

Broodmagere dood van Pierlala
Onbetwiste aanvoerder van Einstürzende Neubauten was en is nog steeds Bargeld, die door iedereen Blixa wordt genoemd - zelfs zijn eigen moeder schijnt zijn echte naam niet meer te weten. In de jaren tachtig was hij nog een geheel in leer gehulde, broodmagere dood van Pierlala met piekhaar. Nu een gezette vijftiger in een wat morsig zwart pak, maar duidelijk in goeden doen. Als ik hem een paar dagen na de ontmoeting met Unruh tref in een café vlakbij zijn huis in het Berlijnse stadsdeel Mitte, kijkt hij in eerste instantie nauwelijks op van zijn krant. Een laatste restje van de arrogantie die hem vroeger kenmerkte. Dan zet hij zijn leesbril af en vraagt wat ik wil drinken.

Dat schrootslagwerk, die primitieve manier van rockmuziek maken en de ongebruikelijke plekken waar de groep in de begintijd speelde, dat was geen toeval, maar evenmin een van tevoren bedacht concept, zegt Bargeld. ''Het was een noodzakelijkheid. Andrew had zijn gewone drumstel verkocht en ik had helemaal niets: geen geld en geen serieuze opleiding, laat staan een muzikale scholing. We deden gewoon iets wat we voelden dat we moesten doen. De componist Anold Schönberg heeft eens gezegd: 'Het woord ''kunst'' komt niet van ''kunnen'', zoals men vaak denkt, maar van ''moeten''.''

''Zo was het bij ons ook. Ik was werkloos en werd door het arbeidsbureau naar de begraafplaats gestuurd om daar in de grond te spitten. Daar had ik geen zin in. Nu krijg ik zelfs uitnodigingen van de universiteit in San Francisco om gastcolleges te komen geven, haha.''

Er bestaan hardnekkige misverstanden over Einstürzende Neubauten. In het buitenland wordt de groep nogal eens automatisch geassocieerd met Kreuzberg, het destijds vervallen Berlijnse stadsdeel bij de Muur waar veel Turken en punks hun domicilie hadden. Klopt helemaal niets van. Andrew Chudy rijdt mij in zijn bestelauto door het veel burgerlijke en meer westelijk gelegen Schöneberg.

Hij wijst aan waar Blixa woonde in de jaren tachtig. Waar hij zelf opgroeide en waar Einstürzende Neubauten de eerste concerten speelde. En niet te vergeten de plek waar Club Risiko gevestigd was, het absolute epicentrum van de alternatieve Berlijnse scene destijds. Allemaal een paar honderd meter bij elkaar vandaan. Allemaal in Schöneberg. Niets meer van over. Helemaal niets is nog 'alternatief' in Schöneberg.

Misverstand
Nog zo'n misverstand: dat de val van de Muur, Die Wende, eind 1989 belangrijk zou zijn geweest voor de muzikale ontwikkeling van Einstürzende Neubauten. ''Voor ons als personen was het belangrijk, maar op de band en de muziek had het eigenlijk geen enkele invloed,'' zegt Bargeld. Andrew Chudy bevestigt dat. De muziek van de groep veranderde weliswaar in de jaren negentig en werd 'bedachtzamer', maar dat had andere oorzaken, zegt de slagwerker. ''We waren geen kinderen meer. Het was allang geen kwestie meer van lekker met stukken staal smijten. Eigenlijk was het een heel natuurlijke ontwikkeling.''

Invloedrijker dan de val van de Muur was het vertrek van slagwerker FM Einheit, halverwege de jaren negentig, na conflicten over geld en artistiek eigendom. Het gevolg was dat de groep zo ongeveer op zijn gat lag. Maar Chudy, Bargeld en Hacke vonden vervangende musici en nieuwe inspiratie. Het afgelopen decennium werd onder meer gepionierd met interactieve inbreng van van fans via internet en ontwikkelden de bandleden stuk voor stuk soloprojecten waarvan enkele ook deze maand in de Amsterdamse Melkweg aan bod zullen komen.

Over de toekomst van Einstürzende Neubauten hebben zowel Bargeld als Chudy echter weinig te zeggen. De zanger is dit jaar vooral in de weer geweest met zijn nieuwe duo-project anbb, samen met elektronicamuzikant Carsten Nicolai. Bargeld zegt na enig nadenken dat er na de jubileumtour helemaal geen plannen meer zijn. ''Maar dat zegt niets; er zijn meer hiaten geweest in het bestaan van Einstürzende Neubauten.''

Andrew Chudy had het een paar dagen eerder, in een ander café een paar kilometer verderop, een beetje anders uitgedrukt: ''Eerlijk gezegd zie ik het er na deze tour niet meer van komen. Er is geen platenmaatschappij of management meer die de kar trekt en Blixa is met zijn hoofd vooral bij andere projecten. Ik wil best door, daar niet van. Maar als het hierbij blijft dan zijn het mooie jaren geweest.'' (PETER BRUYN)

Einstürzende Neubauten, donderdag en vrijdag in de Melkweg. Donderdag films, installaties, projecten van Alexander Hacke en Blixa Bargeld solo, plus een korte groepsset. Vrijdag een volledig Neubautenconcert.

www.neubauten.org