Buitenland Bewaar

'Nieuwe Van Gogh' verrast Londen

'Van Goghs werken kwamen niet  voort uit krankzinnigheid.' Foto AP
'Van Goghs werken kwamen niet voort uit krankzinnigheid.' Foto AP © UNKNOWN

In Londen is voor het eerst sinds veertig jaar weer een Van Goghtentoonstelling te zien. Tegelijk maken de Engelsen kennis van met een nieuwe Vincent. Zelden was een tentoonstelling al bij voorbaat zo'n succes. Dit weekend opende in de Royal Academy in Londen een expositie over Vincent van Gogh die in Engeland enorm veel aandacht krijgt. Iedereen houdt er rekening mee dat het eerbiedwaardige instituut hiermee een recordaantal bezoekers zal trekken.

De opzet van The real Van Gogh: The artist and his letters is vergelijkbaar met de brievententoonstelling die de afgelopen maanden in Amsterdam te zien was. Aanleiding is de nieuwe, zesdelige brieveneditie waar onderzoekers van het Van Gogh Museum vijftien jaar aan hebben gewerkt. De eerste oplage van de Engelse editie was al voor de opening van de tentoonstelling uitverkocht, ondanks de forse prijs van 375 pond (428 euro).

De tentoonstelling bevat 65 schilderijen, dertig werken op papier en veertig brieven van 'de schilder met de kunsthistorische X factor', zoals hij door The Times genoemd werd. Veel werk uit het Van Gogh Museum, medesamensteller van de tentoonstelling, maar ook uit het Kröller-Müller en enkele Amerikaanse collecties. Eén schilderij uit een particuliere collectie is sinds 1901 niet meer in het openbaar te zien geweest.

Herijking van Van Goghbeeld
De laatste overzichtstentoonstelling van Van Gogh in Londen was veertig jaar geleden. Het onderzoek naar de schilder heeft intussen niet stilgestaan. De reacties in de pers verraden dat de Engelsen inderdaad toe waren aan een herijking van hun Van Goghbeeld. Terwijl het imago van de schilder in Nederland de afgelopen decennia langzaam is bijgesteld, lopen veel Engelsen nog rond met het romantische beeld
van een eenzame, gekwelde gek.

Veertig jaar geleden werd het imago van Van Gogh sterk gekleurd door de tierende Kirk Douglas in de Hollywoodfilm Lust for life (1956), waarin de kunstenaar wordt afgeschilderd als een arm, gepassioneerd en onevenwichtig schildersbeest. Nu krijgen de Engelsen een intelligente, belezen en doelmatig werkende kunstenaar voorgeschoteld.

Dat is even wennen, want veel commentaren spitsen zich toch toe op de broze psychische gezondheid van de schilder. Op het oor. Op de zelfmoord. Veel aandacht gaat op de tentoonstelling zelf uit naar de brief die in de zak van Van Gogh werd gevonden toen hij zich nogal klunzig met een revolver had verwond. Het bloed van de schilder kleeft er nog aan.

Maar ook de 'nieuwe Van Gogh' valt vooralsnog in goede aarde. ''Zijn werken zijn niet voortgekomen uit krankzinnigheid. Zijn brieven suggereren dat ze zorgvuldig gecomponeerd zijn en bijzonder reflecterend, net als zijn geschriften,'' aldus The Independent. The Sunday Times was als een van de weinigen minder enthousiast. ''De oude Van Gogh komt veel overtuigender over dan de nieuwe, kunstmatige,'' aldus criticus Waldemar Januszczak.

Een speciale pagina op de site van de BBC geeft bezoekers van de tentoonstelling in elk geval advies over de uitspraak van de achternaam van de schilder. Want Engelsen die nu nog Vèn Khoff of Vèn Khoo zeggen, dat kan toch echt niet meer. (KEES KEIJER)

The real Van Gogh: The artist and his letters. Royal Academy of Arts, ­London. Tot en met 18 april. www.royalacademy.org.uk