Recensie
The American ***
© UNKNOWN

The American ***

Regie: Anton Corbijn
Met: George Clooney, Thekla Reuten, Violante Placido, Johan Leysen


Wat gebeurt er als je een grote Amerikaanse ster in een kleine Europese arthousefilm onderbrengt? Pandemonium! Critici in de war. Publiek dat denkt dat het, op basis van de trailer, een actiethriller te zien krijgt en van streek raakt. Een Amerikaanse nummer 1-notering.

Dit alles is aangericht door de Nederlandse fotograaf-filmmaker Anton Corbijn, die George Clooney bereid vond de hoofdrol te spelen in The American, waarin we een man met een geheimzinnige missie volgen, als hij zich terugtrekt in een klein dorpje op het Italiaanse platteland.

De poster van The American is geheel in de stijl van genrefilms uit de jaren zeventig en het is duidelijk dat Corbijn, als stilist, verwijst naar een aantal meesters van het genre van de 'eenzame huurmoordenaar', dat zelf weer verwijst naar de Japanse samoeraifilm.

Corbijn heeft goed naar Le samourai van Jean-Pierre Melville gekeken en het is niet uitgesloten dat George Clooney (altijd op zoek naar rollen die tegen zijn imago aanschuren) studie heeft gemaakt van Alain Delon, de stoïcijnse hoofdrolspeler in de film van Melville.

Clooney is Jack, een man die zich terugtrekt in de anonimiteit en af en toe contact heeft met een schimmige organisatie, vertegenwoordigd door Pavel (Johan Leysen) en Mathilde (Thekla Reuten). Hij wacht op een volgende missie en zet ondertussen een wapen met geluidsdemper in elkaar.

Jack gaat mechanisch door het leven, voortdurend op zijn hoede, want er wordt ook op hem geloerd. Door wie is niet duidelijk; we zijn hier meer in het land van Beckett dan van Bond. Corbijn brengt Jack meermalen vanuit opvallende standpunten in beeld, waarin we zien hoe zijn gestalte verloren gaat in het weidse landschap of in de wirwar van middeleeuwse stegen.

Een man met dit beroep (wat dat ook precies moge zijn) is erbij gebaat geen banden met mensen aan te knopen. Professionele hardheid en eenzaamheid gaan hand in hand (een vast gegeven in dit genre). Betaalde liefde is een uitweg voor een man als Jack. Maar laat hij nu vallen voor de schitterende hoer Clara (Violante Placido, een vrouw die in de voetsporen treedt van de legendarische Claudia Cardinale). Deze breuk in de code van de killer kan natuurlijk alleen maar slecht aflopen - daar kan het Europese publiek waarschijnlijk beter mee omgaan dan het Amerikaanse.

Corbijn, die zijn afkomst als fotograaf bepaald niet verloochent in soms fraai opgezette scènes, wijst zelf nadrukkelijk op het klassieke westernmotief aan de basis van The American. Eenzame strijder rijdt stadje in waar het woord van de wet geen betekenis heeft. We zien hoe Jack in een café naar een scène uit Sergio Leones Once upon a time in the West zit te kijken (het moment dat Henry Fonda de jongen met de vissenkom vermoordt).

Corbijn vraagt zelf om de vergelijking, maar Leone had een belangrijke eigenschap die bij Corbijn geheel ontbreekt: gevoel voor humor. Als je met genres speelt, zou de nadruk op het speelse moeten liggen, maar The American neemt zichzelf dodelijk serieus. Het is een schitterend, maar levenloos retromeubel geworden, waarbij het fotoboek en de poster eigenlijk geslaagder zijn dan de film zelf. (MARK MOORMAN)