Amsterdam Bewaar

Stadsgezichten: Groot Laboratorium

© Bert Abbing
© Bert Abbing © UNKNOWN

Twee weken geleden was het voormalige Groot Laboratorium van Shell landelijk in het nieuws. Nadat het in oktober gekraakt was door de Occupy-beweging werd het pand, dat al enkele jaren op een nieuwe exploitant wacht, ontruimd op last van burgemeester Eberhard van der Laan.

Na dit negatieve nieuws over het voormalige laboratorium van Shell, wordt in dit Stadsgezicht de andere kant, die van de bijzondere architectuur, locatie en geschiedenis, belicht. Het gebied waar het Groot Laboratorium zich bevindt is jarenlang eigendom geweest van Shell. In 1913 vestigde de Bataafsche Petroleum Maatschappij, de voorloper van Shell, zich in Amsterdam-Noord op het zuidelijk deel van de Buiksloterham. Door de groei van de petrochemische industrie breidde Shell haar terrein in de jaren twintig uit richting het deel van Amsterdam-Noord dat direct achter het Centraal Station gelegen is, waarna het Groot Laboratorium werd gebouwd.

Het grote en statige gebouw, dat tegenwoordig deels schuil gaat achter de toren Overhoeks, ontstond in twee fases: in 1929 werd het eerste deel, bestaande uit vier bouwlagen, gebouwd. In 1939 volgde het tweede deel, dat één laag hoger is. Door de omvang, de symmetrische opbouw en het gebruik van rode bakstenen, maakt het een kloeke indruk. Het interieur kent ook bijzondere details: in het trappenhuis aan de westzijde zijn bijvoorbeeld over verschillende verdiepingen taferelen afgebeeld in glas-in-lood die samenhangen met de geschiedenis van Shell.

Het Groot Laboratorium maakte, toen het nog in gebruik was door Shell, deel uit van een ensemble van gebouwen. Toen in 2003 duidelijk werd dat Shell niet langer behoefte had aan de grote hoeveelheid grond en gebouwen die zij in bezit had op de noordelijke IJ-oever, kwam 20 hectare in aanmerking voor herontwikkeling. Besloten werd om twee gebouwen, de toren Overhoeks en het Groot Laboratorium, te behouden en op te nemen in de nieuwe stadswijk. Zeven andere gebouwen werden afgebroken, waardoor het laboratorium en de toren van Arthur Staal de enige architectonische sporen zijn die herinneren aan het industriële verleden.

Met de komst van de culturele vrijplaats in de Tolhuistuin, het EYE Filminstituut en de bouw van nieuwe woningblokken zoals De Europa neemt de ontwikkeling van het terrein de afgelopen jaren een vlucht. Het bijzondere Groot Laboratorium wacht echter nog steeds op een nieuwe bestemming. (ARCAM/Charlotte Labrie)

Architect: onbekend
Bouwjaar: 1929 en 1939
Glas-in-lood: Max Nauta