Amsterdam Bewaar

Stadsgezichten: Havengebouw

Foto's Meriam de Lange
Foto's Meriam de Lange © UNKNOWN

In de jaren vijftig en zestig streefde de Amsterdamse gemeenteraad nog naar een verregaande cityvorming binnen de grachtengordel. Er werden plannen gemaakt voor drukke verkeersaders en torenhoge kantoorpanden binnen de Singel. Met name de Jordaan stond een fikse kaalslag te wachten om ruimte te maken voor een ruim opgezette tuinstad met woningen, maar vooral ook veel kantoren. Het havengebouw van W.M. Dudok en R. Magnée uit 1965 is een van de weinige concretiseringen van de gemeenteplannen uit de wederopbouwperiode.

Het had weinig gescheeld of Marius Duintjer - architect van de Nederlandsche Bank aan het Frederiksplein en het voormalige ABN AMRO-kantoor aan de Vijzelstraat - had in 1951 de opdracht gekregen voor het havengebouw, waar vestigingen van scheepvaartondernemingen en het havenbedrijf zouden worden gevestigd. De Amsterdamse gemeenteraad koos in 1953 uiteindelijk voor een functionalistisch ontwerp van de befaamde architect Dudok, waar men getuige een raadsverslag uit die tijd zeer over te spreken was: 'De gemeente verwacht dat door de verwezenlijking van het plan een zeer grote verbetering van het uiterlijk van deze omgeving tot stand zal worden gebracht en dat dit gedeelte van de IJ-oever hierdoor een aantrekkelijk punt in de haven zal worden.'


Het nieuwe Scheepvaarthuis, dat de locatie aan de Prins Hendrikkade zou vervangen, telde dertien verdiepingen, waarvan de hoogste twee door een restaurant, bedrijfskantine, café en bar werden ingenomen. De schetsen van Dudok getuigen van een optimistisch vooruitgangsstreven met op het dak landende helikopters en drukke verkeersstromen op de begane grond. Slechts een deel van het ontwerp werd uitgevoerd; een zeven verdiepingen hoog bouwblok - parallel aan het water en loodrecht op het havengebouw - werd uiteindelijk nooit uitgevoerd. Tot grote spijt van Dudok. Bij de opening van het gebouw in 1965 stelde hij dat bepaalde delen van het gebouw alleen kunnen worden begrepen wanneer het bijgebouw er ook zou komen.

In het gerealiseerde ontwerp vallen de bovenste verdiepingen het meest op. Deze springen iets terug en worden omgeven door een felrode staalconstructie, waardoor de glazen bovenetages met hun schuine muren het uiterlijk krijgen van een controlekamer voor lucht- en scheepvaartverkeer. De eerste verdiepingen ogen iets saaier en bestaan uit geprefabriceerde betonnen bladen met witte tegels. Op dit moment wordt dit exterieur - net als het interieur - uitvoerig gerenoveerd. De toekomst van het gebouw is hiermee zeker gesteld; de dertien verdiepingen zullen de komende decennia gewoon boven de andere bebouwing in de binnenstad uit blijven torenen (TIM VERLAAN/ARCAM).

Stadsdeel: Centrum
Architect:  W.M. Dudok en R. Magnée
Opdrachtgever: Amsterdamse gemeenteraad
Bouwjaar: 1965
Adres: De Ruyterkade 7
Foto's: Meriam de Lange