Amsterdam Bewaar

Kikkertrap redt amfibie uit putten en kolken

Een kikkertrap in het Vondelpark. Veel van deze uitwegen voor amfibieën zijn inmiddels beschadigd.
Een kikkertrap in het Vondelpark. Veel van deze uitwegen voor amfibieën zijn inmiddels beschadigd. © Klaas Fopma

Het is weer tijd voor de paddentrek. Op zoek naar een geschikte plaats om zich voort te planten, sneuvelen er vele. In het verkeer, maar ook in putten en kolken.

Klaar-over in het park

Daniël Kropveld helpt elk jaar samen met tien vrijwilligers de kikkers en padden in het Vondelpark de fietspaden in het park over te zetten zodat ze niet worden doodgereden door fietsers. Meer hulp is daarbij zeer welkom. www.hetvondelpark.net

Het is kwart over acht 's avonds als Daniël Kropveld, coördinator van de paddenwerkgroep van het Vondelpark, op zijn knieën naast een straatkolk in het donkere park gaat zitten. Hij haalt de deksel eraf en legt die ernaast. 'Zag ik daar nou wat bewegen?' vraagt hij turend in het gat.

Met een zaklamp schijnt hij in het water. Dan steekt hij zijn arm in de put. Zijn bril raakt bijna de grond. Hij haalt een hand vol druipende bladeren boven. Langs de wand van de straatkolk is een metalen strip met ronde geperforeerde gaatjes gemonteerd: een kikkertrap.

Grootschalig probleem
Elk jaar vallen er in Nederland tot een paar miljoen kikkers, padden en salamanders in straatkolken, blijkt uit onderzoek van Ravon, de kennisorganisatie voor reptielen, amfibieën en vissen. Tijdens de kikker- en paddentrek, van half maart tot half april, gaan deze amfibieën op zoek naar water om te paren.

Als ze een stoeprand tegenkomen, lopen ze daar langs, en zodra ze een straatkolk passeren vallen of springen ze in het water. Uiteindelijk verhongeren ze daar omdat zij langs de steile wanden niet meer uit de put kunnen klauteren.

'Vrijwilligers vertelden geregeld dat zij kikkers en padden hoorden kwaken in straatkolken,' vertelt Annemarie van Diepenbeek, die tot haar pensioen projectleider bij Ravon is geweest. 'Bij een steekproef van zes straatkolken vonden we inderdaad tientallen kikkers en padden. Daaruit concludeerden wij dat dat een grootschalig probleem moet zijn.' Een landelijk onderzoek dat Ravon op 36 locaties heeft uitgevoerd bevestigt die conclusie. Op elke locatie zijn in het voorjaar vijftien straatkolken drie keer gecontroleerd en daarbij werden grote aantallen amfibieën en zoogdieren (vooral muizen) gevonden.

Proefproject
Ravon heeft in een proefopstelling drie typen uitklimvoorzieningen in vier kolktypen getest. 'De salamanders, kikkers en padden bleken te snappen hoe ze die moeten gebruiken,' vertelt Van Diepenbeek. 'Van de watersalamanders, de gewone pad, de bruine kikker en de bastaardkikker wist meer dan de helft al de eerste nacht te ontsnappen, bij het best scorende model, een kunststof mat met open structuur, was dat zelfs tachtig tot bijna honderd procent.'

In 2013 begon Amsterdam aan een proefproject. Waternet liet vierhonderd kikkertrappetjes installeren in de straatkolken in het Vondelpark. Vanuit omliggende tuinen trekken de amfibieën tijdens de voorjaarstrek naar poeltjes in het park om te paren.

Verdronken exemplaren
Kropveld heeft de straatkolken in het park gemonitord. 'Voordat de trappetjes werden gemonteerd, heb ik een nulmeting gedaan. In de vijftien putten die ik controleerde, vond ik maar liefst tien amfibieën. Het jaar erna, toen er trappetjes waren, vond ik slechts een enkeling. Die liet ik in de kolken achter om de werking van de trappetjes te kunnen testen. Twee dagen later bleken de meeste dieren de weg naar buiten te hebben gevonden.'

'Waar dit niet het geval was, kon ik een duidelijke oorzaak aanwijzen: de trap was beschadigd of het ging om een heel kleine kikker of pad. Ik heb de kolken steeds helemaal leeggeschept, om de kans uit te sluiten dat ik verdronken exemplaren zou missen.'

Kropveld merkt dat de kwaliteit van de trappetjes snel achteruit gaat. 'Veel ervan zijn nu al beschadigd doordat de kolken vier keer per jaar worden leeggezogen. Daarnaast blijft er veel blad en vuil aan hangen, waardoor de kikkers en padden zich niet kunnen vastklemmen met hun tenen. Ik verwacht dat de resultaten dit jaar minder positief zullen zijn. Daarom controleer ik voor de zekerheid de kolken op de drukste punten op drenkelingen.'