Opinie Bewaar

Wat maakt een goede speech?

Burgemeester Femke Halsema bij haar beëdiging
Burgemeester Femke Halsema bij haar beëdiging © ANP

De speech van Femke Halsema, vorige maand, oogstte alom lof. Wat maakt nu een goede speech? Speechschrijver Renée Broekmeulen deelt de kneepjes van het vak. 'Zorg voor een duidelijke boodschap.'

Amsterdam heeft alweer een maand een vrouwelijke burgemeester. Dat ging niet zonder slag of stoot. Er was discussie, weerstand en weerwerk, maar 12 juli werd Femke Halsema beëdigd en hield ze een speech die stond als een grachtenpand. Het was een speech vol passie voor stad, burger en bestuur, met een duidelijke boodschap, een hoorbare structuur, in heldere, beeldende taal en met klinkende stijlfiguren.

"Ik sta op de schouders van reuzen", zei burgemeester Halsema. De vraag die bij mij opkwam - gevalletje beroepsdeformatie - was: stond ze ook op de schouders van een speechschrijver? Ik weet het niet. Maar burgemeester Van der Laan maakte zeker gebruik van speechschrijvers, net als vrijwel alle (andere) burgemeesters, ministers en CEO's - om maar een paar soorten veelsprekers te noemen.

Waarom ze dat doen? Meestal omdat ze het al druk genoeg hebben met andere dingen. Met een beter en groener Nederland, met de stad bij elkaar houden, met werk en winst maken.

Is de spreker nog wel authentiek als iemand hem of haar heeft geholpen met de speech?

Als ze dan ook nog uren per dag achter hun bureau zouden moeten zitten om boeiende én overtuigende speeches te schrijven, dan zou er van besturen en managen weinig terechtkomen. Want een sterke speech schrijven is een vak, speechschrijver is een beroep. Natuurlijk zijn er sprekers die altijd liever hun eigen speeches schrijven (of ze daar nu goed in zijn of niet), maar de hulp inroepen van een professional is echt niets om je voor te schamen.

Magie
In Nederland hebben we het vaak over de 'magie van het vak'. Daarmee bedoelen we dat het mooier - magischer -  is als het publiek in de vooronderstelling verkeert dat de spreker zelf de speech heeft geschreven. Dat heeft alles te maken met onze zeer Nederlandse hang naar authenticiteit.

Vooral je - stotterende en hakkelende - zelf zijn, gewoon is immers al gek genoeg. Als mensen horen wat ik doe voor de kost vragen ze vaak: is de spreker nog wel authentiek als iemand anders hem of haar geholpen heeft met de speech?

Natuurlijk wel. Een goede speechschrijver kan niet zonder een goede spreker: een spreker die echt iets te vertellen heeft, die (geloof)waardig overkomt, die respect heeft voor het ­publiek, die gevoel heeft voor taal en ritme.

En geloof me, je kunt echt beter een professional inhuren dan je door een slecht voorbereide tekst worstelen voor een gapend en append ­publiek. Of als minister van Buitenlandse ­Zaken tegen een zaal vol diplomaten zeggen dat je geen enkel multicultureel land ter wereld kent waar mensen vreedzaam met elkaar leven.

Wat zal Stef Blok vaak gewenst hebben dat hij gewoon de tekst had gebruikt die hij samen met zijn speechschrijvers had voorbereid. Heel authentiek en een stuk beter voor een succesvolle politieke loopbaan. De speechschrijvers van Buitenlandse Zaken kennende, was het vast een tekst die voldeed aan alle voorwaarden voor een sterke speech.

Wat die voorwaarden zijn?  Eerst en vooral: zorg voor een duidelijke boodschap. Zoals 'de belofte van vrijheid' in de speech van Halsema. Een boodschap die niet alleen bedoeld was voor de mensen in de raadszaal, maar voor alle Amsterdammers. Geen makkelijk publiek, maar Halsema wist de juiste toon te vinden.

Rode draad
Dat is belangrijk: een speech moet niet alleen passen bij de spreker maar ook bij het publiek. Hoe kun je die mensen raken? Of beter: hoe kan deze spreker dat publiek raken? Wat hebben zij gemeen? Een achtergrond, een hobby, een mening?

Wil het publiek iets horen of hebben, kan de spreker iets geven of beloven? Je neemt stelling en gaat op zoek naar passende argumenten en vooral: je maakt alles zo concreet mogelijk. Bijvoorbeeld met  een verhaal, een persoonlijke ervaring of een actualiteit.

Een speech moet niet alleen passen bij de spreker maar ook bij het publiek

Halsema vertelt in haar speech over Mohammed Bouchikhi, Monique de la Fressange en de Noord/Zuidlijn, mensen en zaken die symbool staan, bijna een metafoor zijn, voor de uitdagingen waar zij als burgemeester voor staat. Dit soort voorbeelden en stijlfiguren maken het grote verhaal van de speech eerst even klein en daardoor voorstelbaar en aanvaardbaar. En een stuk prettiger om naar te luisteren.

Rode draad
Zeker als je er ook voor zorgt dat je spreektaal gebruikt, dus geen 'tevens' en 'niettegenstaande', geen 'macrodoelmatigheid' of 'faciliteren'.

Ook heeft een goede speech een duidelijke rode draad die de hele tekst hoorbaar samenbindt. Zoals de 'drie grote opgaven' van Halsema. Het publiek kan nu eenmaal niet terugbladeren, ziet geen kopjes en alinea's.

Je moet ze dus vanaf de eerste zin vastgrijpen en daarna niet meer loslaten. Niet te lang, geen uren, dan denken mensen alleen nog aan hun boodschappen, hun vakantie en ja, aan seks. Tien, vijftien minuten is echt lang genoeg. Als je meer tijd nodig hebt om je punt te maken, heb je ervan tevoren niet goed genoeg over nagedacht.

In samenwerking met het Vlaams-Nederlands huis voor cultuur De Buren organiseert De Balie de zevende editie van de Speech Battle. De opdracht: schrijf een speech voor een dictator. Insturen kan tot 23 augustus.

De top-3-speeches worden op 13 september voorgelezen door acteur Sabri Saad El Hamus in De Balie, het publiek kiest hieruit de winnende speech. De schrijver ervan wint 250 euro, en de tekst van deze speech verschijnt op deze pagina.