Opinie Bewaar

Wat houdt die vrijheid in?

Fans dansen op de muziek van Jett Rebel op het bevrijdingsfestival in Amsterdam.
Fans dansen op de muziek van Jett Rebel op het bevrijdingsfestival in Amsterdam. © ANP

Onze nationale ideologie domineert de media, infiltreert in scholen, het bedrijfsleven, religieuze instellingen en openbare ruimten op 4 en 5 mei, schrijft Stefan Franz in een ingezonden brief in Het Parool.

Zeventig jaar na de capitulatie van nazi-Duitsland is Nederland zich nog altijd bewust van een oorlog die miljoenen mensen het leven heeft gekost. De nationale dodenherdenking - het grootste civiele ritueel van Nederland - spoort mensen via alle mogelijke kanalen aan deel te nemen aan het herdenken van de oorlogsslachtoffers, met als slogan 'Vrijheid geef je door'. Maar wat houdt deze vrijheid eigenlijk in?

Op de dag van nationale rouw naar aanleiding van de vliegramp met de MH17, vorig jaar, was er een explosie van emoties te zien, die een tijdelijk maar sterk gevoel van saamhorigheid veroorzaakte. 'In diepste nood komt het aan op innerlijke kracht, compassie en onderlinge verbondenheid,' zei koning Willem-Alexander en premier Mark Rutte sprak van 'nationale verbondenheid'. Maurice de Hond zag de populariteitscijfers van de politici ongekend stijgen. Met visuele perfectie, vergelijkbaar met de Duitse propagandafilm Triumph des Willens, werd de aankomst van de eerste lichamen vanuit Oekraïne internationaal uitgezonden, waardoor Nederland op de kaart werd gezet.

Verdiepende tekst
Ook de nationale herdenking weet jaarlijks nationale eenheid te scheppen, gebouwd rondom een canon van oorlogsherinneringen van een uitstervende generatie. Deze herinneringen vormen de basis voor een nationale ideologie van normen en waarden, die niet zozeer met herinneren en rouwen te maken hebben, maar juist corresponderen met de huidige tijdgeest en onze staatsvorm ophemelen. Zo prees Jan Terlouw vorig jaar de democratie aan in zijn 4 meitoespraak.

Ook in de verdiepende tekst van dit jaar, verzorgd door hoogleraar Maurice Adams (Tilburg University), is een legitimatie van onze staat te vinden. Hij stelt naar aanleiding van het oorlogsverleden: 'Deze verhalen hebben echter óók tot doel meer zicht te krijgen op de structuren die leiden tot de uitschakeling van rechtsstaat en democratie, en tot het verdwijnen van tolerantie en respect.'

Damschreeuwer
Onze nationale ideologie domineert de media, infiltreert in scholen, het bedrijfsleven, religieuze instellingen en openbare ruimten op 4 en 5 mei, terwijl al dit moois achter een symbool wordt geschaard in de vorm van een fakkel die staat voor het (door Geert Wilders eveneens toegeeigende) containerbegrip vrijheid.

De nationale herdenking is heilig: een verstoring van de twee minuten leidt tot ergernis en zelfs represailles, zoals dat bij de Damschreeuwer gebeurde in 2010. Ook God ontkomt niet aan onze nationale stilte: het verplaatsen van de dodenherdenking naar 3 mei door enkele gereformeerde gemeenten vanwege de heilige zondag zorgde voor weerstand en kritiek.

Doorgeven van vrijheid
De NS heeft besloten dat machinisten en conducteurs tijdens de nationale dodenherdenking en vandaag het officiële fakkelspeldje van het Nationaal Comité 4 en 5 Mei dragen, 'als teken van respect'. Ook worden de treinen twee minuten stilgezet.

Dat alle personeelsleden van de NS het fakkelspeldje dragen wekt bij mij wat gemengde gevoelens op. Het staat immers symbool voor het doorgeven van vrijheid: zouden de NS-personeelsleden ook de vrijheid hebben het speldje niet te dragen?